A-Genel Kurul
Genel Kurulun Oluşumu; Bankanın Genel Kurulu Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca İller üç gruba ayrılarak her yıl nöbetleşe belli edilecek.
a- Birinci grup; üçte bir ilin il genel meclislerince kendi üyeleri arasından seçilecek birer kişiden,
b- İkinci grup; üçte bir il içinde harf sırasına göre değişmeli olarak seçilecek beldelerin belediye meclislerince kendi üyeleri arasından seçilecek birer kişiden,
c- Üçüncü grup; üçte bir il içinde her ilden tespit edilecek birer köyün ihtiyar meclisince kendi aralarından seçilecek birer kişiden,
d- İçişleri, maliye ve gümrük,Milli Eğitim, gençlik ve spor, Bayındırlık ve İskan, tarım Orman ve Köyişleri, Sağlık,Sanayi ve Ticaret Bakanlarını temsil etmek üzere gönderilecek birer kişiden oluşmaktadır.
Genel Kurulun görevleri aşağıda gösterilmiştir.
a- Yönetim Kurulu tarafından hazırlanacak yıllık raporu ve bilançoyu inceleyerek karara bağlamak,
b- Banka çalışmalarının kanuna, tüzüğe ve Bankanın kuruluş amaçlarına uygun olarak yürütülmesini denetlemek, 8
c- Banka karından ayrılacak hisselerin kaç köye dağıtılacağının uygun olacağına karar vermek,
d- Tahsili imkansız alacakların silinmesini görüşerek kararlaştırmak,
e- Gelecek hesap dönemi için denetçi seçmek.
B-Yönetim Kurulu
Yönetim Kuruluºunun oluºumu; İller Bankası Yönetim Kurulu, bir başkan ve dört üyeden oluşmaktadır. Yönetim Kurulu üyelerinden üçü Bayındırlık ve İskan Bakanı, biri Maliye ve Gümrük Bakanı tarafından önerilmekte, Başbakan, Maliye ve Gümrük Bakanı ve Bayındırlık ve İskan Bakanının imzalarını taşıyan ortak kararname ile atanmaktadır. Genel müdür aynı zamanda yönetim kurulu başkanıdır.
Yönetim kurulu üyelerinin görev süresi üç yıldır. Görev süresi sona erenler tekrar atanabilir veya atandıkları usule göre görevden alınabilir.
Yönetim kurulunun amacı;
• Bankanın, kanunda ve tüzükte belirtilen amaç ve görevlere çalışmasının gidiş esaslarını, gereken yerlerde şube ve ajanslık açılmasını veya muhabir bulundurulmasını incelemek ve karara bağlamak,
• Yıllık bilanço ile kar ve zarar hesaplarını inceleyip onamak, bunları ve yıllık çalışma raporlarını Genel Kurul Toplantısı için düzenleyeceği gündemle birlikte kurul üyelerine gönderilmek üzere şubat ayı sonuna kadar Bayındırlık ve İskan bakanlığına vermek,
• Yerel yönetimlerin ve onlara bağlı idare ve kurumlarla birliklerin istemleri üzerine harita, plan, proje, etüt ve keşiflerin yapılması veya yaptırılması, bu idare ve kurumlarla birliklerin vücuda getirecekleri tesis ve yapılardan mahallince yaptırılmasında fayda bulunanların meydana getirilmesi hakkında karar vermek ve ana programları hazırlamaktır.
C-Denetçiler
Bankanın İşlemleri, hizmet süreleri içinde devamlı olarak iş görecek olan iki denetçi tarafından denetlenmektedir. Denetçilerden biri Banka Genel Kurulu, diğeri Bayındırlık ve İskan Bakanı tarafından bir hesap yılı (1 yıl) için seçilmektedir.
Denetçilerin görevleri ve yetkileri
Denetçilerin görev ve yetkileri şunlardır:
a- Bankanın bütün işlem ve hesaplarını inceleyerek denetlemek
b- Defterleri ve vezneyi sık sık teftiş etmek,
c- Yönetim kurulunca düzenlenen bilançoyu inceleyerek ve bankanın hesaplarıyla karşılaştırarak düşüncelerini bir raporla genel kurula bildirmek ve bu raporun bir örneğini bilançonun kendilerine verildiği tarihten başlayarak on beş gün içinde yönetim kuruluna vermek
Denetçilerin Çalışma Usulleri
Denetçiler tarafından incelenerek işe ait bütün bilgi ve belge Genel Müdür veya Yönetim Kurulu tarafından kendilerine verilir. Bunlar bankanın dışına çıkarılamaz.
Denetçiler oya katılmamak şartıyla yönetim kurulu görüşmelerinde hazır bulunabilirler.
Denetçiler, yönetim işlerine karışmazlar, mevzuata aykırı gördükleri işleri kendi düşünceleriyle birlikte Genel Kurula ve bakanlığa bildirirler.
D-Genel Müdür ve Memurlar
Bankanın genel müdürü, İçişleri Bakanı’nın inhası, Bakanlar Kurulu Kararı ve Cumhurbaşkanı’nın onaması ile tayin olunur. Genel müdürlüğe tayin edileceklerin görevin gerektirdiği görgü ve uzmanlığa sahip bulunmaları şarttır(4759, md.17/1).
Bankanın müdür ve müdür derecesindeki memurları ile müfettişleri genel müdürün teklifi ve yönetim kurulunun onanması ile tayin olunur. Bunların mükafatlandırma, terfi, tahvil, cezalandırma ve görevden çıkarılmaları aynı usul ile olur .Diğer memurlar ve hizmetliler hakkında bu yetkiyi genel müdür bağımsız olarak kullanır.(4759,md17/3).
E-Merkez Kuruluşu
1- Genel Müdürlük: Genel Müdür, idari ve kazan makamlar önünde bankayı temsil ve Banka Kanunu ile Tüzük ve Yönetmelikler hükümlerine ve Yönetim Kurulu’na göre Bankayı yönetmektedir. Bankanın bir genel müdürü ile gereği kadar muavinleri, memur ve hizmetlileri bulunmaktadır.
2- Daire Başkanlıkları: İller Bankası merkez örgütü 16 daire başkanı ile bunlara bağlı müdürlüklerden ve savunma uzmanlığından oluşmaktadır.
F-Taşra Kuruluşu
İller Bankasının taşra örgütü, 18 Bölge Müdürlüğü ile bazı bölge müdürlüklerine bağlı baş mühendisliklerden oluşmaktadır.
BANKANIN GÖREVLERİ
Bankanın görevleri aşağıda belirtilmiştir.
a-) Ortak idarelerin Kredi Kanunları gereğince yapmaya yetkili bulundukları mahalli kamu hizmetleriyle ilgili tesisler alt ve üst yapılar ve diğer işlerin yapılmasını kolaylaştırmak, şehir, kasaba ve köylerin kuruluş ve imarı yolundaki plan ve programların gerçekleştirilmesini desteklemek amacıyla bu idarelere, Bankanın Yönetmeliğinde yazılı esas ve usullere göre kredi sağlamak, bu konularda kurulmuş ve kurulacak olan fonlardan tahsis yapmak,
b-) Bakanlık Kuruluş kanunu hükümleri saklı kalmak üzere ortak idarelerin istemleri halinde harita, proje, keşif ve etüdleri yapmak veya yaptırmak, bu idarelerin vücuda getirece8kleri tesis ve yapılardan mahallince yaptırılmasına imkan olmayan veya banka tarafından toplu olarak yaptırılmasında fayda bulunan içmesuyu, kanalizasyon, kalkınma planları esas alınarak hazırlanan, Banka yıllık yatırım programlarına girenleri yapmak veya yaptırmak,
c-) İmkana göre ortak idarelerin ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarının program dışı işlerini istemleri halinde ve finansmanı bu idarelerce karşılanmak üzere yapmak veya yaptırmak,
d-) Bankadan alınan kredilerle yapılacak işlerden yapım ve denetlemeleri Bakanlığa verilmiş olanlar dışında kalanların, isteme ve imkana göre teknik kontrol ve denetlemesini üzerine almak,
e-) Ortak idareler için gerekli olan her türlü makine, araç gereç malzeme ve eşyadan temin edebileceklerini bu idarelere istemleri halinde satmak veya kiralamak,
f-) Ortak idarelerin Banka aracılığıyla sigorta etmek isteyecekleri her türlü araç,gereç ve diğer menkuller ile gayrimenkul mallarını sigorta ettirmek,
g-) Yukarıda yazılı görevleri yapmak üzere her türlü araç ve gereçleri temin etmek. Bankanın görevlerini yerine getirebilmek için gerekli tesisleri doğrudan doğruya kurmak veya kurulmuş kurulacak olan ortaklıklara gerekirse iştirak etmek,
h-) Ortak idarelerin ve diğer kurum ve kuruluşların istemleri halinde bunların ve ayrıca kanunlarla kurulmuş fonlardan Bankaya aktarılacak olanların veznedarlık hizmetlerini yapmak,
Bu hizmetlerle ilgili bankaca alınacak faiz ve komisyonlar ile alınacak ücretler mevzuata aykırı olmamak kaydıyla Bankaca tayin ve tespit edilir.
i-) Yönetmeliğinde belirtilen Banka işlerini yapmak,
j-) Kanunlarla verilen diğer görevleri yerine getirmek.
İLLER BANKASININ YATIRIMLARI
Banka 68 yıldır mahalli idarelere kredi sağlama görevinin yanında, bu idareler adına harita, imar planı, her türlü etüd, proje ve keşifler ile içmesuyu , sondaj, kanalizasyon, arıtma, deşarj, katı atık, jeotermal enerji, çeşitli yapı ve benzeri tesisleri yatırım programları içinde yapmakta veya yaptırmakta, bu yatırımlar için gerekli araç, gereç ve malzemeyi sağlamakta, yatırım bankacılığı işlemlerini sürdürmektedir.
Mahalli idarelerin altyapı sorunları,belediyelerin ve diğer yerel yönetim birimlerimizin
Kendi imkanları ile çözümleyemeyecekleri kadar büyük ve önceliklidir.
Çünkü, ülkemizdeki yüksek nüfus artışı, hızlı ve çarpık kentleşme kırsal alanlardan şehirlere aşırı ölçüdeki göç, dünyamızdaki sosyal, ekonomik ve teknolojik gelişmeler, insanların ihtiyaç ve beklentilerinin değişmesi ve hızla artan çevre sorunları ve yaşanan doğal felaketler, mahalli idarelerimizin altyapı yatırımları ile ilgili sorunlarını büyük ölçüde arttırmaktadır.
1990 yılında belediyelerimizde yaşayan toplam nüfus, 31,9 milyon kişi belediye sayısı 2043 iken, 2000 yılında bu nüfus, 48,8 milyon kişiye, belediye sayısı 3216’ya çıkmıştır. On yılda belediye içi nüfusta artış %53, belediye sayısındaki artış %57 mertebesinde olmuştur.
Yerel yönetim yöneticilerince belediye sınırları içerisinde yaşayan nüfusun altyapı ihtiyaçlarının karşılanması bankadan istenmekte, bu istekler bankaca yapılan değerlendirmeden sonra Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı Müşteşarlığı’nın Program hazırlama esaslarına uygun olarak yıllık yatırım programlarına teklif edilmektedir.
Yıllık Program Resmi Gazetede yayınlandıktan sonra kesinleşmekte ve yürürlüğe girmektedir.
İller Bankası 2000 yılında 3298 trilyon TL. proje bedelli, 2533 iş üzerinde çalışarak 273,5 trilyon TL’ lık yıl içi yatırım programına karşılık 329,5 trilyon TL. nakit yatırım yaparak %120,5 gerçekleşme sağlamıştır.
İller Bankası 2000 yılında deprem bölgesinde 161 trilyon TL.ve yatırım programı çerçevesinde 329 trilyon TL. nakit yatırım gerçekleştirerek, sabit fiyatlarla planlı dönemin nakit yatırım yıl ortalaması olan 160 trilyon TL.na nazaran %206 nispetinde fazla yatırım gerçekleştirmiştir.
Ülkemizi derin acıya boğan 17 ağustos 1999 tarihinde Doğu Marmara’da 120kasım 1999 tarihinde ise Düzce bölgesinde yıkıcı depremler sonrası evsiz kalan depremzedelerin, yaklaşan kış mevsiminde yaşamlarını sağlıklı bir şekilde sürdürmeleri için, Kocaeli, Sakarya, Yalova, Bolu, Düzce illerinde ihtiyaç duyulan geçici konutların, harita, imar planı, yol kanalizasyon, içme suyu, projeleri ve bu işler için gerekli olan tüm malzemelerin temini ve inşaatların yapım hizmetleri banka tarafından üstlenilmiştir.
İller Bankasının yönetici ve personelinin çoğu deprem bölgesinde geçen özverili çalışmaları sonucu, ileri teknolojik deneyimi ve mevcut organizasyon yapısı ile, 1192 hektarlık toplam98 geçici konut alanında, 150,000 kişinin barınabileceği, konut, sosyal tesis, okul, idari bina gibi 39,141 adet geçici konutun altyapı işleri, 45 gün gibi kısa bir süre içerisinde 30 kasım 1999 tarihinde tamamlanarak hizmete sunulmuştur.
Ayrıca, İstanbul, Kocaeli, Sakarya, Yalova,Bolu, Düzce’de belirlenen toplam 1207 hektar alanda 16 ayrı bölge ve 43 ayrı sahada, kalıcı konutların, İçmesuyu, yağmur suyu, kanalizasyon, ada içi ve bağlantı yolları, telefon, elektrik, merkezi ısıtma kanalları, otoparklar, spor merkezleri, çocuk oyun alanları, ibadet yerleri modern peyzaj düzenlemeleri gibi altyapı inşaatları da, aynı özveri ve gayretle banka tarafından yapılmaktadır.
İller Bankası 2001 yılında toplam 3,5 katrilyon Proje bedelli 2664 iş üzerinde çalışarak, 365 trilyon TL’ lık yatırım planlamıştır.
İller Bankası yatırım programındaki işler;
a-) Banka öz kaynaklarından,
b-) Belediye katkılarından ve
c-) Belediyeler fonundan
finanse etmektedir. Bu kaynaklardan en önemlisi Belediyeler Fonudur.
Belediyeler Fonu; 2380 sayılı “Belediyelere ve İl Özel İdarelerine Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanun “ile, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı emrinde, 20.01 1985 tarih ve 18641 sayılı resmi Gazetede yayımlanan “Belediyeler Fonu Yönetmeliği”
Hükümlerine göre nüfusuna bakılmaksızın belediyelerin, Bankanın yıllık yatırım programında yer alan alt ve üst tesisleri ile bunlara ait projelere geri dönüşümlü olarak tahsis yapılması amacıyla İller Bankası hesaplarına aktarılmak üzere oluşturulmuştur.
Ancak, 2380 sayılı kanun gereğince; Genel Bütçe Vergi Gelirleri Tahsilatı toplamının %3’üne tekabül eden ve banka hesaplarına aktarılan “Belediyeler Fonu “ yasasının bu hükmüne rağmen, 1988 yılından itibaren belirli oranlarda bütçeye gelir kaydedilmiş, bakiyesi bankaya ödenmiştir. 1989 yılında Danıştay’ın bir kararı ile yönetmeliğin belediyelerin borçlandırılmasına ilişkin hükümleri iptal edilmiş, böylece faizsiz olarak uzun vadeli borç olarak kullandırılan Belediyeler Fonu hibeye dönüşmüştür.
Nihayet 1996 yılında 1050 sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanununa eklenen Ek madde 8 ile Belediyeler Fonu Genel Bütçe kapsamına alınmış ve fon gelirlerinden cari yıl bütçelerine konulan ödenekler yetersiz kalmıştır.
Belediyelerin İller Bankası tarafından gerçekleştirilen yatırımlar içersinde uzun yıllar boyunca %90 katkı sağlayan Belediyeler Fonu 1988 yılından sonra yıllar itibariyle azalarak, Bankanın yatırımlarını karşılama oranı 2000 yılında %14’lere kadar düşmüştür.
Bu ödenek hazine tahsilatındaki büyük artışa rağmen her geçen yıl daha az miktara 2001 yılı için %7’sine kadar indirilmesi öngörülmüştür. Daha da önemlisi 2002 yılından itibaren Belediyeler Fonunun tamamen kaldırılması planlanmıştır.
Mahalli İdarelerin mevcut sorunlarının giderilmesi için sekizinci 5 yıllık kalkınma planında ve 2001 yılı programında öngörüldüğü şekilde öncelikle;
Küçük ölçekli ve çok sayılı mahalli idare sistemi yeniden düzenlenmeli, belediye kurulması için gerekli kriterler ,yerleşimin ekonomik potansiyeli, nüfusu, tarihi, coğrafi, ve kültürel özellikleri de dikkate alınarak, hizmetin götürülmesinde en uygun büyüklüğü sağlayacak şekilde belirlenmelidir.
Mahalli idarelerin görev, yetki ve sorumlulukları yeniden düzenlenmeli, gelirleri görevlerine uygun arttırılmalıdır.
Bakanlar Kurulunun f2001 yılı programına ilişkin kararında, tamamının İller Bankasına aktarılması öngörülen Belediyeler Fonu’nun bir taraftan da 4629 sayılı Kanunla diğer fonlarla birlikte 2002 yılından itibaren kaldırılması öngörülmektedir.
Kentsel yaşam seviyesinin yükseltilmesinin vazgeçilmez unsuru olan, teknik altyapı yatırımlarının, sağlıklı bir şekilde gerçekleştirilebilmesi için, bu yatırımların finansmanında kullanılan kaynakların arttırılması zarurettir.
Bu nedenle, diğer fonlardan farklı olarak, bir altyapı yatırım hesabı olan Belediyeler Fonu’nun sekizinci 5 yıllık kalkınma planında ve 2001 yılı programında öngörüldüğü şekilde, Genel Bütçe Vergi Gelirlerinin %3’üne tekabül edecek miktarda, Yatırım hesabı olarak yeniden tesis edilerek İller Bankasına aktarılması zorunludur.
İLLER BANKASININ ACİL SORUNLARI İÇİN ÇÖZÜM ÖNERİLERİ
1- Belediyeler fonu’nun tamamının iller Bankasının yatırımlarının finansmanında kullanılmasına yönelik Banka ve Bayındırlık ve iskan bakanlığınca sürdürülen girişimler desteklenmeli ve gerekli yasa değişiklikleri yapılarak;
2380 sayılı Belediyelere ve il Özel idarelerine Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanunla kurulan Belediyeler Fonu Gelirleri Bayındırlık ve İskan Bakanlığı emrinde İller Bankasındaki hesaba aktarılmalıdır.
Belediyeler Fonu’ndan nüfusuna bakılmaksızın bütün belediyelerin harita ve imar planları için hibe şeklinde, iller Bankasının yıllık yatırım programına giren tüm tesisler ile bunlara ait projeler için 5 ila 15 yılda geri alınmak üzere borç şeklinde tahsiste bulunulmalıdır. Hibe ve borçlanma işlemlerine ilişkin usul ve esaslar Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca hazırlanıp yayımlanacak bir yönetmelik ile tespit edilmelidir.
2- Halen gündemde bulunan Yerel Yönetimler Yasa Tasarısında yapılacak değişiklerle; İller Bankasının Yerel Yönetimlerin altyapı ihtiyaçlarını zamanında ve en az maliyetle karşılayabilecek düzeye getirilmesine yönelik düzenlemeler yapılmalıdır.
3- Bankanın proje, finansman yönetim ve yatırım fonksiyonlarını merkezi yönetimin eğilimlerini dikkate alan bir özerklikle etkin ve verimli olarak yerine getirmesini sağlayacak yeniden yapılandırılma çalışmaları desteklenmelidir.
4- Tabii afetlerden zarar gören belediyelerin belediye paylarının kararnamelerle arttırılması uygulamasının kaldırılarak, afet hasarlarının giderilmesi için ayrı bir kaynak oluşturulmalıdır. Bankanın Yıllık Programlarında bulunan ve afetten zarar gören belediyelerin yatırım ödeneklerinin de bu kaynaktan tahsisi sağlanmalıdır.
5- Belediyeler fonu’nun tamamının Banka yatırımlarına aktarılmasına yönelik yasa değişikliği zaman alabileceğinden, yıllardır süren finansman temin sıkıntısı nedeniyle gerçekleştirilmeleri gecikmiş ve birikmiş olan yıllık programlardaki devam eden yatırım projelerinin daha fazla maliyet yükselişine neden olmadan tamamlanabilmesi için acilen kaynak bulunmalı ve Bankaya aktarılmalıdır.
6- Bankanın harita, imar planı, içmesuyu, kanalizasyon konularındaki yatırımlarının aciliyet ve zaruret arzeden yatırımlar olduğu kabul edilmeli, programlarda yer alan yatırımların ihalelerine ve ödeneklerine herhangi bir nedenle veya tasarruf tedbirleri genelgeleri ile erteleme, durdurma gibi kısıtlamalar getirilmemelidir.
7- Bankanın rasyonel öncelik sırasıyla seçimini yaptığı yatırım projelerinin, yıllık Banka yatırım programına teklif edildiği dikkate alınmalı, teklif edilen programın değişikliğe uğratılmadan kesinleşmesine özen gösterilmelidir.
8- İller Bankası yatırım konularının aciliyet ve zaruret arzeden ve bir an önce halkın hizmetine sunulması gereken yatırımlar oluşu nedeniyle, yıllık yatırım programında yer alan yatırım projeleri için yeterli ödenek konulmalı, böylece bitiş süresinin uzamasına ve maliyet artışına engel olunmalıdır.
9- Bankanın harita ve imar planı yatırımları, sonradan yapılması gereken diğer her türlü yatırımın öncelikli altyapısını oluşturduğundan, yıllık programlarda yer alacak harita ve imar planı sektörlerine ait detay programların onay aşamalarında sayı ve harcama sınırlamalarına gidilmemelidir.
10- Nüfusun artmasına paralel olarak yeni belediyeler kurulmakta, yerel yöneticilerce Bankaya yansıtılan altyapı ihtiyaçları giderek artmaktadır. Bu nedenle yatırım programlarında yeni iş alımına getirilen kısıtlama İller Bankası için konulmalıdır.
11- Tabii afetler nedeniyle, Bankanın öncelikle ele alarak acilen gerçekleştirmesi gereken harita, imar planı, içmesuyu ve kanalizasyon sektörü yatırımlarına ait finansman ihtiyacının geciktirilmeden sağlanması için önlem alınmalıdır.
YEREL YÖNETİMLERLE İLİŞKİLER
Bankanın Yerel Yönetimlerle olan ilişkileri Yerel Yönetimlere açılan krediler ve bu idarelere Genel bütçe Vergi Gelirlerinden Sağlanan pay ve fonların tahsis ve tevzi işlemleri olmak üzere iki ana bölümden oluşmaktadır.
Yerel yönetimlere açılan krediler
Banka Kanunu Uygulama Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde yerel yönetimlere Banka programında bulunan veya bulunmayan işleri için uzun ve kısa vadeli kredi açılmaktadır.
A-Yerel Yönetimlere Banka Yatırım Programında Yer Alan İşleri İçin Açılan Krediler
1-İkraz suretiyle
Banka öz kaynaklarından Yerel Yönetimlere 2380 sayılı kanun gereğince Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden ayrılan ve Bankaca dağıtılan payların yıllık tutarlarına göre; 5 yıl vadeli %50 faizli olarak açılan uzun vadeli kredilerdir.
Bankanın kuruluşundan 2000 yılı sonuna kadar Yerel Yönetimlerin Kamu Hizmetleri ile ilgili olarak DPT’ce Banka programına alınan çeşitli proje ve tesisler için 5 yıl vadeli ve %50 faizli olarak açılan bu krediler Banka Öz Kaynaklarından karşılanmaktadır.
B-Yerel Yönetimlerin Banka Programında Yer Almayan İşleri İçin Açılan Krediler
Kısa Vadeli Krediler
Yerel Yönetimlerin mahalli yatırımlarını tamamlamaları için talepleri üzerine “İller Bankası Kanunu Uygulama Yönetmeliği “ hükümlerine göre 2380-3004 ve 3239 sayılı Kanunlar gereğince İller Bankası’nca dağıtılmakta olan kanuni paylarından, Bankaya olan borçları ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarına olan ve kanuni paylardan kesinti yaptırmaya yetkili makamlarca Bankaya bildirilen borçları dikkate alındıktan sonra, kalan kısım ölçüsünde olmak üzere açıldığı yıl ile müteakip yıl içinde kapatılmak kaydıyla Bankanın temin ettiği finansman faizleri mertebesinde Kısa Vadeli Kredi açılmaktadır.
Kısa vadeli kaynakların verileceği haller
Ortak idarelere finansman imkanlarına göre banka kaynaklarından veya banka dışındaki diğer müesseselerinden temin edilecek finansmanlardan Banka Yönetim Kurulu kararıyla;
a-) Bankanın yıllık yatırım programında yer alan işlerin yıl içi yatırımların ortak idarelerce artırılmasının istenmesi halinde artan kısmın karşılanması,
b-) Banka Yatırım Programında yer alan işlerin yıl içi yatırımlarının ortak idarelerce artırılmasının istenmesi halinde artan kısmın karşılanması,
c-) Ortak idarelerin istemleri halinde, banka yıllık yatırım programında bulunmayan ve bu idareler tarafından yürütülecek işlerin finansmanı,
d-) Ortak idarelere bankaca tahsis edilecek veya ortak idarelerce satın alınılacak araç gereç ve malzeme bedelleri,
e-) Ortak idarelerin kamu hizmetleri
Uzun Vadeli Kredilerin Şartları :
Ortak idarelere Yönetim Kurulu kararı ile açılacak uzun vadeli kredilerin şartları şunlardır :
a- İşin banka yıllık yatırım programında yer alması veya bankanın yıllık cari ve yatırım harcamaları ve kaynakları için global ödenekleri bulunması,
b- İş ihale edilmeden önce şekil ve muhtevası Banka Yönetim Kurulunca tespit edilen ve mülki amirlikçe tastik edilmiş, belediyeler için Belediye Meclis Kararı, İl Özel İdareleri için borçlanmaya karar vermeye yetkili meclisin, köy idareleri için Köy İhtiyar Heyeti kararı, diğer idareler için de yetkili organlarının yetki veya borçlanma kararlarını göndermiş olması,
c- Fondan kredi açılabilmesi için işin banka eli ile yürütülmesi
Uzun Vadeli Kredilerin Limit ve Vadeleri
Ortak idarelerden kanuni payların yıllık tutarı :
a- 200.000.000.- Liraya kadar olan idarelere bu paylarının %10 u ile 20 yılda,
b- 200.000.000.- Liradan 400.000.000.- Liraya kadar olan idarelere bu paylarının %10’u ile 15 yılda
c- 400.000.000.- Liradan 1.000.000.000.- Liraya kadar olan idarelere bu paylarının %10 u ile 10 yılda
d- 1.000.000.000.- Liradan yukarı olan idarelere bu paylarının %10 u ile 5 yılda faizi, ile birlikte karşılayacakları miktarı geçmemek üzere kredi verilebilir.
Yıllık payın hesabında; kredinin açıldığı yıldan bir önceki yılda tahakkuk eden kesinleşmiş paylar esas alınır. Bu pay dilimleri ile pay yüzdelerini, yıllık paylardaki kesinleşmiş pay artışı oranları dikkate alınarak gerektiğinde yılda bir defa olmak üzere değiştirilmeye Banka Yönetim Kurulu yetkilidir.
Yıllık yatırım programına alınan ve mahiyetleri itibariyle özellik ve önem taşıyan işlerin banka veya ortak idareler eliyle yapılmasına bakılmaksızın, bu işler için açılacak kredilerin vadeleri 20 yıla kadar uzatmaya Banka Yönetim Kurulu yetkilidir.
Yıllık yatırım programlarına alınan ve ortak idarelere gelir getiren yapı tesisleri yatırımlar için açılacak kredilerin vadesi on yıldan fazla olamaz.
Banka yıllık yatırım programına alınan işler için yıl içi yatırımın karşılığında verilecek avanslar, banka tarafından ortak idareler nam ve hesabına meydana getirilecek her türlü inşaat ve tesislerle, satın alınıp bu idarelere devir edilecek tesisat, makine ve her türlü araç bedellerine ait krediler içinde bu madde hükümleri uygulanır.
Genel Bütçe Vergi Gelirleri tahsilatından pay almayan ortak idarelere açılacak kredilerde en yüksek limitinin tayininde imece yardım ve bağışlar dışında kalan gelirleri esas alınır. Bu madde hükümlerine göre köylere açılacak kredilerde İl Özel İdareleri, diğerlerinde ise bağlı veya ortağı bulunduğu özel idare veya belediyeler aracılık ve kefillik eder.
2-Kefalet ve Aracılık İşlemleri
Banka Yerel Yönetimlerin Banka haricindeki kuruluşlardan alacakları krediler veya Kamu Kurum ve Kuruluşlarından, Banka İştiraklerinden veya satıcı firmalardan alacakları araç, gereç, otobüs, iş makinesi ve2 malzeme bedellerine istemleri halinde, Bankaca dağıtılan Kanuni paylarından Bankaya olan borçları ile borç bildirmeye yetkili kurumlarca bildirilen borç miktarları düşüldükten sonra kalan kısım ölçüsünde kefalette bulunulmaktadır.
3-Belediyeler fonu
Genel Bütçe gelirlerinden ayrılıp Belediyeler fonu’nda toplanan %3 nispetindeki gelirler ile Akaryakıt Tüketim Vergisinden Belediyeler Fonu’na aktarılacak paralar 20.01.1985 tarih 18641 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan ‘Belediyeler Fonu Yönetmeliği’ esaslarına göre Belediyelerin İller Bankası Programında bulunan işlerin yıl içi yatırımları için 15 ve 25 yılda geri alınmak üzere tahsis edilmekte iken, ‘Belediyeler Fonu Yönetmeliği’nin
Borçlanma ve kredinin geri dönüºümü ile ilgili hükümleri Danıştay 8.dairesinin 31.10.1989
Gün ve 1988/1207 esas, 1989/817 karar sayılı karaları ile iptal edilmiş olup, iptal kararından sonra Belediyeler Fonu’ndan Belediyelere borçlanma şeklinde bir tahsis yapılmamıştır.
1993 yılından itibaren Belediyeler Fonu genel bütçe kapsamına alınarak Belediye Fonu Hizmetleri için Bayındırlık ve İskan Bakanlığı bütçesine ödenek konulmaya başlanmış ve 3074 sayılı Akaryakıt Tüketim Kanunu gereğince ayrılan payda bu ödenek kapsamına dahil edilmiştir.
Yerel Yönetimlere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Sağlanan
Pay ve Fonların Tahsis ve Tevzii işlemleri
Yerel Yönetimlerle yukarıda kısaca izah edilen kredi ilişkileri haricindeki Bankanın sürekli olan ilişkisi Genel Bütçeden bu idarelere sağlanan pay ve fonların tahsis ve tevzi işlemleridir. 3004 ve 3239 sayılı kanunlarla bazı maddeleri değiştirilen 2.2.1981 gün ve 2380 sayılı Kanunla Belediye ve İl Özel idarelerine pay verilmesi öngörülmüştür.
2380 sayılı kanunla yerel yönetimlere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden ayrılan pay ve fonların oranları bu kanunun yürürlüğe girdiği 1981 yılından sonra sırasıyla 3004-3239 sayılı Kanunlar ve Bütçe Kanunlarına konulan geçici maddelerle zaman zaman değiştirilmiştir. 2380 Sayılı Kanunun 4.12.1985 tarih ve 3239 sayılı Kanunla değişik 1. Maddesi uyarınca Belediye ve İl Özel İdarelerine Genel Bütçe Vergi Gelirleri tahsilatı toplamı üzerinden ayrılan pay ve fonların yıllar itibari ile dağılım oranları tabloda gösterilmiştir.
A-Belediyeler % % % % %
1-Belediye payı 4.00 5.00 6.00 6.00 6.00
2-Belediye fonu 1.00 2.00 2.00 2.30 3.00
3-Mah.id.fonu - 0.15 08.15 0.25 0.25
TOPLAM 5.00
7.15 8.15 8.55 9.25
B-Özel İdare
1-öz.id.:payları
0.80 0.80 0.80 0.80 1.14
2-öz.id.fonu 0.20 0.20 0.20 0.20 0.28
3-mah.id.fonu - 0.15 0.15 0.20 0.28
TOPLAM 1.00 1.15 1.15 1.20 1.70
Genel toplam 6.00 8.30 9.30 9.75 10.95
-MAHALLİ İDARELER FONUNU DAĞILIMI
1-Bayındır ve isk. Bak. - 0.15 0.15 0.15 0.18
2-İçişleri bak. - 0.15 0.15 0.30 0.35
TOPLAM - 0.30 0.30 0.45 0.53
ELEŞTİRİ VE ÖNERİLER
Kuşkusuz her idare,değişen sosyal ve ekonomik şartlara göre zaman zaman kendisini yenilemek, çalışmalarını daha iyileştirmek isteyecektir. İller Bankası içinde bu tür araştırmalar yapılmıştır. Biz bu araştırmalara birkaç örnek verelim,
1-) Hitler Rejiminden kaçarak Türkiye’ye sığınan ve Siyasal Bilgiler Fakültesinde şehircilik dersleri okutan ve İkinci Dünya savaşından sonra da Almanya’ya dönerek Berlin Belediye Başkanlığı yapan değerli bilim adamı Ernest Reuter, 1933 yılında kurulan Belediyeler Bankasının çalışmalarını incelemiş ve hazırladığı raporla düşüncelerini dile getirmiştir.
Belediyeler bankasının yapısı ve kuruluşu memleketin şartlarına ve hususi durumuna tamamen uygundur. Belediyeler Bankası mevcut olmasaydı geçen yıllar içinde şehirlerin bunca önemli başarıları mümkün olmazdı ve ilerde de pek büyük zorluklarla karşılaşacağı muhakkaktı. Banka, bugünkü şartlar altında çok lüzumlu bir müessesedir.
Belediyeler Bankası sırf bir finansman müessesesi olmayıp, aynı zamanda Türk Mahalli İdarelerin gelişmesi için bir idari makam, teknik bir merci, umumi bir planlaştırma yeridir.
E. Reuter raporunda, yukarıda açıkladığı gerekçe nedeniyle, bazı kişilerin savunduğu şu hükmü kesinlikle reddetmekte ve kabul edilebilir görmemektedir:
“Avrupa’da böyle bir şey yoktur. Orada bankalar yalnız finansmanla uğraşırlar,idari ve teknik ayrıntılara inmezler. Bu durum bizde de böyle olmalıdır.”
2-) 1964 yılında Federal Almanya Mesken, Şehircilik ve Bölge Planlaması Bakanlığınca görevlendirilen bir kurul İmar ve İskan Bakanlığı hakkında bir inceleme yapmış ve raporlarında İller Bankası ile ilgili olarak şu görüşe yer vermişlerdir.
“Almanya’da yasalarla belediyelere bırakılmış olan imar görevlerini birçok belediyeler kendi güçleri ile başaramazken ve bu kötü durumun düzeltilmesi için henüz etkili bir çare bulunamamışken, Türkiye bu problemi maksada uygun ve pratikte tecrübeden geçmiş bir usulle çözmüştür. “
“Mali ve Teknik gücü İmar görevlerinin yürütülmesine elverişli ve yetenekli olmayan belediyeler, İller Bankasına yalnız imar planlarının hazırlanması görevini vermekle kalmamakta, aynı zamanda imar konularında bu bankadan kredi ve uygulamalar için teknik yardımı da sağlamaktadırlar”
. “İller Bankasının kuruluşuna hakim olan ana düşünce kuşkusuz çok doğrudur. Verilen bu görevin, İller Bankasınca başarılı olarak yürütüldüğü görülmektedir. Bankacılık tekniği bölümleri ile İmar tekniği bölümlerinin bu bankada birlikte etkili olmaları özellikle üstünde durulmaya değer. Halbuki şehir ve kasabaların imarı konularında, planlama ve teknik uygulamalarla finansmanın ayrılması halinde, bir çok kaçınılmaz formaliteler ve güçlüklerle karşılaşılmaktadır. İşte bu yönden İller Bankası özellikle dikkate değer bir kuruluştur.”
İller Bankasının bugünkü yapısını savunan ve bu yapıyı ülke için yararlı gören bu görüşlere karşılık başka iki inceleme raporunda da İller Bankasının teknik uygulamayı bırakması ve yalnızca bir finansman bankası olarak çalışması gerektiği önerisine yer verilmektedir.
1961 yılında Hükümet Devlet Teşebbüslerinin reorganizasyonu amacıyla çalışmalara girişmiş ve bu arada bütün iktisadi teşebbüsleri (ve iller bankası) Ekonomik işbirliği Avrupa Teşkilatı tarafından kendi uzmanlarına incelettirmiştir. Bu raporlar Maliye Bakanlığı tarafından 1961 yılında “Kamu İktisadi Teşebbüslerine Ait Özel Raporlar “başlığı altında yayınlanmıştır.
O.E.C.E. uzmanları tarafından İller Bankası ile ilgili olarak yapılan tespit, eleştiri, ve öneriler özetle şunlardır.
1. İller Bankası, kanun koyucunun amacı doğrultusunda bir Bankadır ve çalışmalarını bankacılık işlerinde geliştirmelidir. Bu amaçla banka en kısa zamanda teknik personelinin hemen tamamını bırakmalı ve kendisine yalnızca finanse edilecek proje hakkında bilgi verebilecek bir kaç mühendis veya mimarı teknik müşavir olarak alıkoymalıdır.
2. İller Bankası, bir bankadır ve bankalar için geçerli kurallara bağlı olarak çalışmalarını sağlıklı bir biçimde sürdürmelidir. Banka mevzuatında, hariçten gelecek baskı ve tehditlere karşı kurumu savunacak hükümler bulunmalıdır. Banka mevzuatı bir “imkanlar” raporu hazırlanmasını öngörmeli ve teşkilat her zaman buna uymalıdır. Banka kelimenin en geniş anlamıyla şube ve ajanslara sahip olmalı ve mahalli idarelerin cari işleri için kasadarlığını yapmalıdır.
3. İller Bankası tam bir özerk kuruluş olarak idare edilmelidir. Sağlam bir banka düşüncesiyle bir arada yürümesi mümkün olmayan dış etkiler ve olabilecek siyasal baskılar önlenmeli ve bu amaçla yasalarda gerekli değişikler yapılmalıdır.
Burada özellikle ileri sürülen gerekçe şudur:
“Belediyeler, kendi kanun ve yürütme organlarına ve özel bütçeye sahip tüzel kişilikler olarak, kendi ihtiyaçlarını kendileri tespit etmeli ve bu ihtiyaçların giderilmesiyle ilgili planlama ve uygulamayı da, mali güçleri oranında kendileri yapmalıdır.”
Aslında bu doğru bir yaklaşımdır ancak, bu temel yaklaşımı en titizlikle savunan ve koruyan gelişmiş demokratik batı ülkelerinde bile merkezi idareler, bazı konularda, belediyeleri kendi tespit ettikleri önceliklere göre yönlendirmektedirler. Kuşkusuz bu yönlendirme mali teşvik usullerine göre yapılmaktadır. Merkezi idare, belediyelere “şu konularda benim ileri sürdüğüm şartları kabul edersen sana şu kadar mali yardım yaparım “demektedir. Kuşkusuz şartları kabul edip etmemekte belediyeler serbesttir. Devletin ileri sürdüğü şartları kabul etmeyen belediye, bu mali yardımdan yoksun kalmakta, buna karşılık yatırım kararlarını özgürce kendisi vermekte, ancak yatırımların uygulanışında yalnızca kendi mali gücüne dayanmaktadır.
Böyle bir uygulamaya tüm gelişmiş ülkelerden örnek vermek mümkündür. Devletin yerel yönetimlere uyguladığı tüm şartlı yardımlar bu niteliktedir. Şimdi bu şartlı yardım örneğini Türkiye’deki İller Bankası uygulamasıyla karşılaştıralım.
Türkiye’de, Belediyelerin kendi karar organlarının isteği doğrultusunda özgürce kullanabileceği öz gelirleri vardır. Devlet bütçesinden ayrılan %6 belediye payı da bu öz gelir kapsamı içindedir ve belediye Devlet bütçesinden ayrılan ve objektif bir dağıtım usulü içinde Belediyeye gelen bu parayı(kuşkusuz yasal usuller içinde) özgürce, istediği doğrultuda harcayabilir.
Belediyeler bu mali güçle orantılı olarak kendi ihtiyaçlarını kendileri tespit etmekte, bunların giderilmesi için yatırımlarını kendileri planlamakta ve kendi yaptıkları bütçeye göre uygulamaları yine kendileri yapmaktadırlar. Yapabilecekleri yatırımlar arasında kuşkusuz içmesuyu,kanalizasyon, harita,imar planı ve her çeşit yapı işi de vardır. Bu yatırımları uygulamak için hiçbir belediye hiçbir merciden izin almak durumunda değildir. Kendi karar organlarının özgür iradesi buna yeterlidir. Şimdi, içinde bulunan şartlar altında devletin konuya bakış açısına gelelim. Devlet, Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana beldelerin en önemli ihtiyacı olarak evvela harita ve imar planlarının yapılmasını öngörmüştür. Zira inanmıştır ki harita ve imar planı olmadan hiçbir beldede çağdaş bir gelişme sağlama imkanı yoktur.
Devlet belediyelere şunu söylemiştir:
“Sizin ilk ihtiyacınız beldenizin harita ve imar planın yapılmasıdır. Siz isterseniz, kendi mali ve teknik gücünüz varsa, harita ve imar planınızı kendiniz yapabilirsiniz,Ancak isterseniz bana yetki verin, İller bankasının mali ve teknik gücü oranında harita ve imar planınızı sizden hiç para almadan biz yapalım. Ancak, mali ve teknik güç sınırlı olduğu için, hangi belediyelere öncelik tanıyacağımızı biz karar vereceğiz.”
Bu, kanaatimizce, beldelerin içinde bulunduğu şartlar içinde Devletle belediyeler arasında gerçekçi ve demokratik bir anlaşmadır. Haritası ve imar planı yapılan belediyelerde, Devletin öncelik vermek istediği diğer ihtiyaçlar sırasıyla içmesuyu, elektrik, çeşitli yapı işleri ve kanalizasyon olmuştur.
Devletin bu konularda da izlediği sistem yukarıdakinin hemen hemen aynısıdır.
Bu hizmetleri isteyen her belediye kendi yatırım planını alabilir ve uygulamasını istediği gibi yapar. Ancak,bu hizmetleri belediyelerin kendi girişimine bırakılmaları halinde, çok geç yapılacağını,hatta küçük belediyelerde de yapımının imkansız olacağını düşünen Devlet, hemşehriler için hayati önemi olan bu hizmetlerin çabuklaştırılmasını sağlamak istemiş, bunu için ayırdığı özel bu fonu iller bankası emrine vererek uygulamayı başlatmıştır. Ayrılan bu fon tüm belediyelerin ihtiyacına yetmemektedir. O halde belediyelerin bir öncelik sırasına konması gerekmektedir. Bu durumda önceliğin merkezi idare tarafından tespiti zorunlu olmaktadır.
Burada, yukarıda belirtilen mantık çerçevesinde yasaların öngördüğü şartlar şunlardır.
1. Sayılan hizmetlerin bedeli İller Bankası için Devlet bütçesinden bu amaçla ayrılan fondan karşılanacak ve bu bedelin bir kısmı karşılıksız , bir kısmı da uzun vadeli (5-25 yıl) faizsiz kredi şeklinde olacaktır.
2. Bu yatırım için öncelik sırası D.P.T Yüksek planlama kurulunca tespit edilecektir.
3. Yatırım programına giren beldeler, yatırım uygulanması için İller Bankasına yetki verecek ve uygulama İller Bankası tarafından yapılacaktır. Bu tür bir yatırım için İller Bankasına yetki verme belediyeler için elbette zorunlu değildir. şartları beğenmeyen belediyeler İller Bankasına yetki vermeyebilirler
BANKANIN 2001 YILI FAALİYETLERİ
1- İller Bankasının, çağın ve yerel yönetimlerin talep ve ihtiyaçlarına cevap verebilecek konuma getirilmesi için başlatılan; yeniden yapılanma çalışmaları tamamlanması,
2- Çevre dostu ucuz ve temiz enerji kaynağı olan, jeotermal enerjiyi halkımızın hizmetine sunmak için Belediye, Özel idare ve İller Bankası işbirliği ile projelerin hayata geçirilmesi ,
3- Halk sağlığı ve çevrenin korunması bakımından büyük önem taşıyan, düzenli katı atık depolama ve geri kazanım tesislerinin yapımına önem ve öncelik verilecektir.
4- Yerel Yönetimler için kent bilgi sistemleri, projeleri getirilecek ve belediyelerin hizmetine sunulacaktır.
5- Yerel yönetimler için hizmet kalitesini ve verimliliğini arttırmaya yönelik eğitim seminerleri yapılacaktır.
6- Banka personeli ve yerel yönetimlere dönük meslek içi eğitim seminerleri yapılacaktır.
7- Harita, imar planı, içmesuyu, kanalizasyon, arıtma ve benzeri projelerin sayısallaştırılması ve tüm banka hizmetlerinin bilgisayar ortamında otomasyona kavuşturulması için Bilgi İşlem Daire Başkanlığı hızla tamamlanarak faal hale getirilecektir.
8- Türk Cumhuriyetleri arasında dayanışma ve İşbirliği imkanlarını geliştirmek amacıyla yıl içinde “Türk Dünyası Yerel Yönetimler Kurultayı” düzenlenmesi
KAYNAKÇA
1- Zerrin toprak KARAMAN İZMİR 1996
2- ATATÜRK’TEN GÜNÜMÜZE 68. YILINDA İLLER BANKASI
3- İLLER BANKASI DERGİSİ OCAK-ŞUBAT 2001
4- İLLER BANKASI KANUNU
5- İLLER BANKASI NİZAMNAMESİ
6- İLLER BANKASI KANUN VE UYGULAMASI
7- İLLER BANKASI DERGİSİ TEMMUZ 2001
9- BAYINDIRLIK VE İSKAN BAKANLIĞI İNTERNET SİTESİ
www.bayindirlik.gov.tr10-İLLER BANKASI İNTERNET SİTESİ
www.ilbank.gov.tr EKLER
1- Banka programında yer alan işlerin kredilendirilmesine ilişkin örnekler
2- İller Bankası kanunu ve nizamnamesi
3- İller Bankası kanunu uygulama yönetmeliği
ÇİZİMLER, ŞEKİLLER, TABLOLAR LİSTESİ
1- İller Bankasında Toplanan Çeşitli Fonlar ve Bankanın Finansman şeması
2- Yıllara Göre Toplanan Belediyeler Fonu İller Bankasına ayrılan Belediyeler Fonu Bütçe Ödeneği ve İller Bankası Yatırımları
3- 2001 yılı resmi yatırım programı
4- İller Bankası Teşkilat Şeması
5- İller Bankası yatırımları
6- 2001 yılı resmi yatırım programı
Dilber MC Theme by HarzeM