II- KAVRAMLAR VE ENFLASYON MUHASEBESİ SİSTEMLERİ
A- Genel olarak
Bu çalışmada belirli kavramlara ve tanımlara sıkça değinilecektir. Çoğu enflasyonla ilgili bu kavramların bir bölümünün anlamı konusunda genel bir mutabakat bulunmamaktadır. Diğer taraftan bu terimler nispeten yeni olduklarından geleneksel muhasebe sistemi içerisinde sıkça kullanılmamışlardır.
Gerek ilerideki bölümlerde bir dil ve iletişim birliği sağlayabilmek, gerekse çalışmanın daha anlaşılabilir olmasını sağlayabilmek için bu kavram ve tanımlar bu bölümde açıklanmışlardır. Diğer taraftan önemli enflasyon muhasebesi sistemlerinin genel işleyişleri de yine burada açıklanmışlardır; bu sistemlerin teorik olarak değerlendirilmeleri ise konunun uluslararası muhasebe standartları yönünden incelenmesi ile ilgili oldukları ölçülerle sınırlı olarak ve ilerideki bölümlerde yeralmaktadır.
B- Enflasyon muhasebesi ile ilgili kavram ve tanımlar (1)
- Paranın satın alma gücündeki değişmeler (changes in the purchasing power of money) : Bir değişim aracı olarak paranın değerinde, bunun karşılığında elde edilecek mal veya hizmet miktarındaki farklılaşmaya paralel olarak meydana gelen değişmedir. Bu ilişki ters yönde gerçekleşmektedir; örneğin yumurtanın fiyatı iki katına çıkarsa paranın değeri de yarı yarıya düşmüş demektir.
- Enflasyon (inflation): Mal ve hizmetlerin genel fiyat seviyelerindeki yükselmeye paralel olarak paranın satınalma gücünde görülen düşmedir.
- Parasal kalemler (monetary items): Paranın satınalma gücündeki değişmelerden etkilenmeksizin parasal açıdan ifade edilen tutarları değişmeyen kalemlerdir. Bu durum genellikle ilgili kalemin niteliğinden kaynaklanabilir; örneğin kasadaki nakit tutarları enflasyon oranı ne olursa olsun nominal değerleri üzerinden ifade edilirler.
- Parasal olmayan kalemler (non-monetary items): Özsermaye kalemleri ve parasal kalemlerin dışındaki tüm tutarlardır. Bu kalemlerin ifade edilen tutarları paranın
(1) Bu bölümde belirtilen kavramların ve tanımların açıklanmaları için yararlanılan kaynaklar:
Provisional Statement of Standart Accounting Practice, The Accountant, May 16th, 1974, s: 639- 641.
King, Alfred M., Current Value Accounting Comes of Age, Financial Executive, January 1976, s: 18-20.
Defliese, Philip L., Inflation Accounting: Pursuing the Elusive, The Journal of Accountancy,May 1979, s: 59.
F E P Sandilands, Inflation Accounting- Report of the Inflation Accounting Committee, s: 1-22.
satınalma gücündeki farklılaşmalardan etkilenerek sürekli değişmektedir. Bu kalemlere örnek olarak stoklar ve sabit kıymetler gösterilebilir. Özsermaye kalemleri gerek parasal gerekse parasal olmayan kalemler kategorilerinden hiçbirine girmemektedirler.
- Genel fiyat seviyesi ayarlamaları (general price level adjustments): Parasal olmayan kalemlerin genel veya özel fiyat indeksleri kullanılarak yeniden ifade edilmeleridir.
- Yerine koyma maliyeti (replacement cost): Halihazırda işletme faaliyetlerinde kullanılan varlıklarla aynı kapasitedeki benzer kalemlerin elde edilmeleri için cari fiyatlar üzerinden katlanılması gereken maliyet tutarıdır.
- Yeniden üretme maliyeti (reproduction cost): Halihazırda kullanılan ve tesis, makine ve diğer tesisat ile aynı kapasitedeki benzer sistemlerin kurulabilmeleri için cari fiyatlar üzerinden katlanılması gereken maliyet tutarıdır. Bu kavramın yerine koyma maliyetinden tek farkı satın alma maliyetlerinin yanında işletme tarafından gerçekleştirilen üretim ve montaj gibi diğer çeşitli kalemleri kapsaması nedeniyle daha kompleks bir yapıya sahıp olmasıdır.
- Cari maliyet (current cost): Cari maliyet esasen yerine koyma maliyetini de kapsamaktadır. Ancak kullanılan kıymetle benzer kapasitede ve aynı yıpranmışlık seviyesinde bulunan diğer bir kalemi belirlemek her durumda mümkün olamamaktadır. Bu durumda kullanılan kıymetin herhangi bir şekilde elden çıkarılması durumunda onun fonksiyonlarını görebilecek ancak farklı nitelikteki kalemlerin kullanılması gerekebilir. İşte bu boşluğu doldurabilecek, ancak yerine geçtiği kıymetle taşıdığı nitelikler bakımından da farklılıklar gösterebilecek varlıkların maliyetlerini de kapsayacak şekilde yerine koyma maliyeti kavramının genişletilmesi cari maliyet kavramını ortaya çıkarmıştır.
- Net gerçekleşebilir değer - tasfiye veya çıkış değeri (net realisable value- liquidation or exist value): Sözkonusu kalemlerin satılması veya diğer bir şekilde elden çıkarılması halinde cari fiyatlar üzerinden elde edilecek nakit tutarıdır.
- İskonto edilmiş nakit tutarları (discounted cash flows) : Varlıkların bunlardan ileride elde edilecek nakit akımlarının uygun bir faiz haddi ile iskonto edilmesi ile bulunacak bugünkü değerleridir.
- Borsaya kayıtlı şirket (a listed company): Hisse senetlerinin tümü veya bir bölümü tanınmış bir menkul kıymetler borsasında satılmakta olan şirketlerdir.
- Yeniden ifade etme (restatement): Tarihi tutarlar üzerinden ifade edilen kalemlerin dönüştürme veya güncelleştirme işlemleri ile yeniden belirtilmeleridir.
- Dönüştürme (conversion): Tarihi tutarlar üzerinden ifade edilen parasal olmayan kalemlerin ve özsermaye hesaplarının paranın satınalma gücündeki değışmelere göre yeniden ifade edilmeleridir.
- Dönüştürme faktörü ( conversion (correction) factor): Parasal olmayan kalemlerin ve özsermaye hesaplarının paranın satınalma gücündeki değişmelere göre yeniden ifade edilebilmelerini sağlayan bir orantıdır. Bu orantı ile sözkonusu kalemle ilgili işlemin gerçekleşmiş olduğu geçmişteki bir tarih ile mali tablolar açısından dikkate alınan tarih arasında kalan dönemde paranın satın alma gücündeki değişme, yani enflasyon hesaplanmaktadır.
Dönüştürme faktörü genellikle genel fiyat indekslerindeki değişmeler esas alınarak ve aşağıda belirtilen orantı ile açıklanabilir:
Dönüştürme faktörü Yeniden ifade etme tarihi itibariyle genel fiyat indeksi
İlgili işlemin gerçekleştiği tarih itibariyle genel fiyat indeksi
- Güncelleştirme (updating): Önceki dönemlerde dönüştürme yolu ile ifade edilmiş tutarların daha sonraki bir tarihteki paranın satın alma gücüne göre yeniden ifade edilmeleridir.
- Gerçekleşmiş elde bulundurma kazancı (realised holding gains): Parasal olmayan ve satış ya da diğer bir yolla elden çıkarılmış kalemlerin tarihi maliyetleri ile satış anındaki cari maliyetleri arasındaki farktır. Bu tutar aynı zamanda tarihi maliyet esasının kabul edildiği geleneksel muhasebe ilkelerine göre hesaplanan kar tutarının önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Enflasyon muhasebesi sistemlerinden cari maliyet esasına göre düzenlenen mali tablolarda gerçekleşmiş elde bulundurma kazancı tutarı "net brüt satış karı" içerisinde değil, faaliyet karından sonraki kalemlerden olan diğer gelirler arasında gösterilmektedir.
- Gerçekleşmemiş elde bulundurma kazancı (unrealised holding gains): Parasal olmayan ve henüz elden çıkarılmamış bir kalemin yeniden ifade edilen değeri ile tarihi maliyeti arasındaki farktır.
- Net parasal pozisyon kaybı veya kazancı ( inflation gain on net monetary position) : Enflasyon ortamında parasal borçların parasal varlıklardan daha fazla olması halinde ödenecek net borçların gerçek değerlerinde görülen düşme nedeniyle sağlanan kazanç veya bunun tersi durumunda, yani parasal varlıkların parasal borçlardan daha fazla olması halinde tahsil edilecek varlıkların gerçek değerlerinde görülen düşme nedeniyle oluşan zarar tutarıdır.
C- Enflasyon Muhasebesi Sistemleri
Bu bölümde önemli enflasyon muhasebesi sistemlerinin genel işleyişleri açıklanmışlardır; bu sistemlerin teorik olarak değerlendirilmeleri ise konunun uluslararası muhasebe standartları yönünden incelenmesi ile ilgili oldukları ölçülerle sınırlı olarak ve ilerideki bölümlerde yeralmaktadır.
a) Cari maliyet esası
Bu yöntemin temel özellikleri aşağıda özetlenmiştir:
1. Bu yöntemin esas özelliği gelir tablosu düzenlenirken ilgili şirketin sahip olduğu varlıkların üretim kapasitelerinin korunabilmesi için gereken cari maliyetlerinin dikkate alınmasının ve bilanço düzenlenirken de bu kalemlerin yine aynı kavram içerisinde cari maliyetleri üzerinden gösterilmelerinin kabul edilmesidir. Görüldüğü üzere burada esas alınan işletmenin halihazırda sahip olduğu üretim kapasitesinin korunması (maintaining the production capacity) kavramıdır (2).
2. Bu yöntemde bütün parasal olmayan varlık kalemleri cari maliyet değerleri ile mali tablolara yansıtılırlar. Daha öncede açıklandığı üzere cari maliyet olarak genellikle ilgili varlığın cari yerine koyma maliyeti dikkate alınmaktadır. Bu kalemlere örnek olarak stoklar ve sabit kıymetler gösterilebilir.
3. Bu kalemlerin gelir tablosundaki brüt kar ve faaliyet karı tutarlarına dahil olan satılan malın maliyeti ve amortisman gideri gibi çeşitli kalemlere etkileri de cari maliyetleri esas alınarak belirlenirler.
4. Bilançoda gösterilen ve bu esasa göre yeniden ifade edilmiş tutarlar ile tarihi maliyetler arasındaki toplam fark rakamı genel olarak kabul edilen iki esasa göre farklılık arzetmektedir (3) :
i) Eğer üretim kapasitesinin korunması kavramı ile şirkete yatırılan mali kaynakların korunması (financial capital maintenance concept) amaçlanmışsa bu fark tutarı gelir tablosunda " gerçekleşmemiş elde bulundurma kazancı" hesabında yansıtılır. Buna göre,
(2) Gynther, R.S., Accounting for Price Level Changes: Theory and Procedures, Pergamon Press, 1978, s: 129.
(3) Vancil, Richard F., Inflation Accounting- The Great Controversy, Harvard Business Review, March- April 1976, s: 61-62.
sözkonusu parasal olmayan kalemlerin satılan bölümlerinin yeniden ifade edilmiş rakamları ile tarihi maliyetleri arasındaki toplam fark ise yine gelir tablosunun aynı bölümünde, ancak bu kez "gerçekleşmiş elde bulundurma kazancı" hesabında gösterilirler (4).
ii) Eğer üretim kapasitesinin korunması kavramı ile şirketin sahip olduğu varlıkların korunması (physical capital maintenance concept) amaçlanmışsa bu fark tutarı bilançoda özsermaye kalemleri içerinde "gerçekleşmemiş değer artış fonu" hesabında yansıtılır. Buna göre, sözkonusu parasal olmayan kalemlerin satılan bölümlerinin yeniden ifade edilmiş rakamları ile tarihi maliyetleri arasındaki toplam fark ise yine özsermaye kalemleri içerisindeki aynı fon hesabında, ancak bu kez "gerçekleşmiş değer artışı" hesabında gösterilirler .
5. Cari maliyetlerin belirlenmesinde yaralanılan belli başlı kaynaklar şunlardır(5) :
i- Cari satıcı faturaları
ii- Satıcı fiyat listeleri ve teklifleri,
iii- Hükümet veya diğer bağımsız kuruluşlar tarafından yayımlanan özel fiyat indeksleri.
iv- Standart üretim maliyetleri.
Gerekli olduğu hallerde diğer kaynaklar da kullanılmaktadır.
b) Paranın satın alma gücü, fiyatlar genel seviyesi- sabit para birimi esası
Bu yöntemin temel özellikleri aşağıda özetlenmiştir:
1. Bu yöntemin esas amacı mali tablolarda belirtilen bütün parasal olmayan kalemler ile özsermaye hesaplarının paranın belli bir tarihteki satın alma gücüne göre ifade edilmesidir, diğer bir ifade ile bütün kalemlerin sabit bir para birimi ile ifade edilmeleri kabul edilmektedir.
2. Sözkonusu sabit para birimi geçmişteki bir döneme ilişkin olabileceği gibi en son bilanço günündeki paranın satın alma gücüne göre de belirlenebilir. Mali tabloları kullanan taraflar açısından paranın geçmişteki değil, cari satın alma gücü daha anlamlı
(4) Revsine, Lawrence ve Thies, James B., Price Level Adjusted Replacement Cost Data, The Journal of Accountancy, May 1977, s: 72-73.
(5) Financial Accounting Standards Board, Current Text, Accounting Standards as of June 1, 1993, s: 6606-6609.
Provisional Statement of Standart Accounting Practice, The Accountant, May 16th, 1974, s: 639- 641.
olduğundan genellikle en son bilanço günündeki değerinin dikkate alınmasının daha doğru olacağı tavsiye edilmektedir (6).
3. Paranın satın alma gücü esası bütün önemli geleneksel muhasebe prensiplerine sadık kalmakta, ancak tarihi maliyetleri sabit bir satınalma gücüne göre yeniden ifade etmektedir (7).
Bu yöntemde özel fiyat hareketleri geleneksel muhasebede dikkate alındıkları ölçüde hesaba katılırlar. Örneğin herhangi bir sabit kıymet kaleminin fiyatı genel fiyat indeksinden daha hızlı bir şekilde artış göstermişse aradaki fark değil sadece genel fiyat indeksine göre olan yükselme dikkate alınarak mali tablolara yansıtılır (
.
4. Fiyatlar genel seviyesi esasında parasal olmayan kalemler değerlendirilirlerken dikkate alınacak indeksin seçilmesi çok önemlidir. Bu indeks bağımsız bir kuruluş tarafından ve objektif ölçülere göre hazırlanmalıdır. Bu kapsamda hükümetlerce veya mesleki kuruluşlarca yayımlanan toptan ve tüketici fiyat indeksleri kullanılabilir. Ülkemizde bu hususta Devlet İstatistik Enstitüsü'nün ve çeşitli şehirlerdeki Ticaret Odaları'nın periyodik olarak yayımladıkları indeksler bulunmaktadır; bunlara ilerideki bölümlerde daha ayrıntılı olarak değinilecektir.
5. Fiyatlar genel seviyesinde esasen belirli varlıkların değerinin değil, ancak tarihi maliyet tutarlarının paranın satınalma gücündeki değişmelere göre yeniden ifade edilmesi sözkonusudur.
Bu konuda Robert Scapens de benzer bir görüş ileri sürerek enflasyonist bir ortamda esasen geçmişte katlanılan maliyetlerin tutarlarında bir artmanın olmadığını sadece ölçü biriminin değiştiğini ileri sürmektedir (9).
Yukarıda açıklanan nedenlerle fiyatlar genel seviyesi muhasebesinde "gerçekleşen veya gerçekleşmeyen elde tutma kazancı" şeklinde bir tutar mali tablolara yansıtılmamaktadır.
Diğer taraftan bu yöntemde parasal olmayan kalemler ile özsermaye hesaplarının dışında
(6) F E P Sandilands, Inflation Accounting- Report of the Inflation Accounting Committee, s: 103- 136.
(7) Graham, Neil, Inflation Accounting- a worldwide view, International Accounting Bulletin, July 1983, s: 13.
(
Uman, Nuri, Enflasyon Muhasebesi, Enflasyonda İşletme Karlılığı ve Ölçülmesi, Enflasyon Muhasebesi, İstanbul Mülkiyeliler Vakfı, Eylül, 1990, s:130.
(9) Ayrıntılı bilgi için, bakınız;
Scapens, Robert, W: Accounting in an Inflationary Environment, University of Manchester, The Macmillian Press Ltd., 1977.
kalan parasal kalemler üzerinde enflasyonun etkileri hesaplanarak mali tablolara yansıtılmaktadır. Bu durum daha ayrıntılı bir şekilde aşağıda açıklanmaktadır:
Bilançodaki temel denklem olan " Varlıklar = Borçlar + Özsermaye" eşitliğinden hareketle parasal olmayan varlıklar toplamının parasal olmayan borçlar ve özsermaye toplamından daha yüksek olması durumunda parasal borçların parasal varlıklardan fazla olması, yani "net parasal borçlar", bunun tersinin gerçekleşmesi halinde ise " net parasal varlıklar" sözkonusudur. Enflasyonist ortamda net parasal borçlanma halinde ödenecek net tutarların gerçek değerleri paranın değerindeki düşmeye paralel olarak azalma göstermektedir ki yüksek enflasyonun bu olumlu etkisi "net parasal pozisyon kazancı" olarak gelir tablosuna "Net parasal pozisyon kaybından (kazancı) önceki kar" tutarı olarak yansıtılırlar.
c) Karma sistem- Cari maliyet ile fiyatlar genel seviyesi esaslarının birlikte uygulandıkları sistemler
Bu sistemin genel özellikleri aşağıda özetlenmişlerdir:
1. Bu sistemlerde gerek genel gerekse özel (nisbi) fiyat hareketlerinin etkilerinin mali tablolara birlikte yansıtılmaları önerilmektedir. Diğer yöntemlerden daha geniş kapsamlı olması nedeniyle karma sistemin en iyi enflasyon muhasebesi yöntemi olduğu çeşitli yazarlarca ileri sürülmektedir (10).
2. Bu yöntemde cari maliyet esasında olduğu gibi parasal olmayan varlıklar cari maliyetlerine göre bilançoda gösterilmektedir. Bunun yanında özsermaye kalemleri fiyatlar genel seviyesi esasında olduğu gibi fiyat indekslerindeki değişmelere paralel olarak yeniden ifade edilmektedirler.
Bu şekilde hem parasal olmayan kalemlerin cari maliyetlerinin, hem de sermaye ve dağıtılmamış karlar gibi diğer kalemlerin paranın satın alma gücündeki değişmelere paralel olarak sabit bir para birimi ile ifade edilmeleri hedeflenmektedir.
(10) Ayrıntılı bilgi için bakınız:
Vancil, Richard F., Inflation Accounting- The Great Controversy, Harvard Business Review, March April 1976, s: 58- 67.
Revsine, Lawrence ve Thies, James B., Price Level Adjusted Replacement Cost Data, The Journal of Accountancy, May 1977, s: 71- 75.
Sterling, Robert R., Relevant Financial Reporting in an Age of Price Changes, The Journal of Accountancy, s: 42- 51.
Uman, Nuri, Enflasyon Muhasebesi (Enflasyonda İşletme Karlılığının Ölçülmesi,Enflasyon Muhasebesi, İstanbul Mülkiyeliler Vakfı, Eylül, 1990, s: 123- 146.
3. Bu yöntemin gelir tablosuna etkileri ise şunlardır:
a) Stoklar ve sabit kıymetler gibi kalemlerin bilançoda gösterilen cari maliyetleri ile tarihi maliyetleri arasındaki fark gelir tablosunda iki kalemde gösterilmektedir; bu tutarın paranın satınalma gücündeki değişmelere isabet eden bölümü "net parasal pozisyon kaybı veya kazancı" kalemi içerisine dahil edilirken geri kalan bakiye "gerçekleşmemiş elde bulundurma kazancı"nda gösterilir. Bu kalemler elden çıkarıldıkları zaman sözkonusu bakiye "gerçekleşen elde bulundurma kazancı" hesabına aktarılır.
b) Amortisman gideri ve satılan malın maliyeti tutarları ilgili sabit kıymetlerin cari maliyetleri esas alınarak hesaplanmaktadır.
c) Diğer bütün gelir tablosu kalemleri (satışlar, genel idare giderleri, pazarlama giderleri ve diğer) ilgili işlemlerin gerçekleştiği tarihten bilanço tarihine kadar paranın satınalma gücündeki değişmelere göre indekslenerek yeniden belirlenir.
d) "Net parasal pozisyon kaybı veya kazancı" parasal varlıkların, parasal borçlardan fazla olması durumunda elde edilecek net tutarın gerçek değerinde enflasyon nedeniyle ortaya çıkan düşme nedeniyle gerçekleşen zarar, ya da bunun tersinin sözkonusu olduğu hallerde ise kar tutarının kaydedildiği hesaplardır.
Bilançodaki "Varlıklar= Borçlar+ Özsermaye" temel eşitliği dikkate alındığında, parasal varlıkların parasal borçlardan fazla olması halinde parasal olmayan varlıklar toplamının parasal olmayan borçlar ve özsermaye kalemlerinin toplamından daha düşük olması hali sözkonusudur. Tabiatıyla bu koşulların tam tersinin sözkonusu olması halinde de aynı ters orantılı ilişki kurulabilir.
Buna göre "Net parasal pozisyon kaybı veya zararı" kalemi yeniden ifade edilmiş bütün parasal olmayan kalemlerin ve özsermaye hesaplarının tarihi maliyetleri ile paranın satınalma gücündeki değişmelere göre hesaplanan tutarları arasındaki net fark rakamı olarak hesaplanarak gelir tablosu'nda "parasal düzeltmelerden önceki kar" tutarına dahil edilir. Bu hesaplama şekli aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:
NET PARASAL KAZANÇ/KAYBININ HESAPLANMASI- BİRİNCİ YÖNTEM
Paranın satınalma Tarihi maliyet Fark:
gücüne göre esasına göre Net parasal
indekslenerek yeniden pozisyon
belirlenmiş tutar belirlenmiş tutar kaybı (kazancı)
Parasal olmayan kalemler
Stoklar xxx (xxx) xx
Sabit kıymetler xxx (xxx) xx
Diğer parasal olmayan varlıklar xxx (xxx) xx
Parasal olmayan borçlar (xxx) xxx (xx)
Sermaye (xxx) xxx (xx)
Dağıtılmamış karlar (xxx) xxx (xx)
Net kar (xxx) xxx (xx)
Diğer parasal olmayan borçlar
Özsermaye kalemleri (xxx) xxx (xx)
Toplam xxx xxx xx
Bu hesaplamanın bir sağlaması ise yıl içerisinde net parasal kalemlerin aylık ortalamalarının fiyatlar genel seviyesinde sözkonusu aylarda ortaya çıkan değişme oranları ile çarpılması yoluyla bulunacak aylık kazanç veya kayıp tutarları toplamının yukarıdaki hesaplama ile karşılaştırılması yoluyla yapılabilir. Bu hesaplama aşağıdaki gibi gösterilebilir:
NET PARASAL KAZANÇ/KAYBININ
HESAPLANMASI- İKİNCİ YÖNTEM
İlgili kalemler Ocak Şubat Mart Nisan... ...... Aralık Toplam
Parasal varlıklar:
-
-
A- Toplam parasal
varlıklar
Parasal borçlar:
-
-
B- Toplam parasal
borçlar
C- Net parasal
varlıklar (borçlar)
( C=A-B)
D- Ortalama genel fiyat
indekslerindeki
değişme oranı
E- Net parasal kazanç
(zarar) (E=C*D)
4. Bu karma yöntemin diğer yararlarının da bir taraftan enflasyonun özsermaye üzerinde yarattığı erimeyi tesbit ederek finansal anlamıyla sermayenin korunması için gerekli önlemlerin alınmasında yararlı bilgileri içermesi, diğer taraftan da parasal kalemlerin cari maliyetlerinin açıklanması ile fiziksel anlamıyla sermayenin korunması için izlenecek yatırım politikalarının oluşturulmasına katkıda bulunması olduğu ileri sürülmektedir (11).
(11) Vancil, Richard F., Inflation Accounting- The Great Controversy, Harvard Business Review, March April 1976, s: 61-62.
d) Bir Örnek
Yukarıda yapılan açıklamaların ışığında çeşitli enflasyon muhasebesi sistemlerinin daha kolaylıkla anlaşılabilmesi için konuyu asağıda sunulan basit bir örnek yardımıyla incelemekte yarar vardır.
Case: A Sanayi ve Ticaret Şirketi A.Ş. (Şirket) has been founded on January 1, 1994 with an invested capital of TL 100,000 fully paid on that date. The information relating to the operations of the company for the three months period ended on March 31, 1994 is as follows:
i) The records of inventory purchases are as follows:
January 14,000
February 13,000
March 15,000
42,000
ii) The Company has acquired furniture and fixtures of 18,000 on January 1 to 3, 1994. These items are to be depreciated at 10% annual rate on straight line basis.
iii) Information on some :
General, administrative
Cost of and selling expenses Depreciation
Sales sales (excluding depreciation) expense
January 7,210 4,170 2,419 150
February 17,380 10,453 2,558 150
March 18,440 11,064 3,040 150
43,030 25,687 8,017 450
All the transactions (sales, purchases, other expenses and others) are made on cash basis.
Considering the current costs, cost of sales are computed as TL 33,162 .
iv) The current replacement cost of the following items at March 31, 1994 are as follows:
Inventories 21,033
Fixed assets 23,581
v) The company applies FIFO (first in- first out) basis of inventory valuation.
vi) The whole salers price indexes announced by the State Institute of Statistics are as follows:
December 31, 1993 2082.200
January 31, 1994 2192.300
February 28, 1994 2412.700
March 31, 1994 2617.500
January 1994, average 2137.250
February 1994 average 2302.500
March 1994 average 2515.100
1 January - 31 March 1994
period, average 2326.180
vi) The effective tax rate is % 42.43.
Required::
Prepare balance sheet of A Sanayi veTicaret A.Ş.as of March 31, 1994 and the related income statement for the three-months period then ended on the basis of the following methods:
- Conventional (historical cost) accounting
- Current cost
- Price level
aa) Conventional (historical cost) accounting:
The financial statements based on this method are as follows::
A Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Balance sheet--31 Mart 1994
- CONVENTIONAL ACCOUNTING-
Assets: Liabilities and shareholders equity:
Cash 75,013 Share capital 100,000
Inventories 16,313 Taxes on
income 3,799
Fixed assets 17,550 Period income 5,077
Costs 18,000
(-) Accumulated depr . (450)
108,876 108,876
A Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Statement of Income for the three- months ended March 31, 1994
- CONVENTIONAL ACCOUNTING-
Sales 43,030
Cost of sales (25,687)
Gross profit 17,343
General adm. and selling expenses (8,467)
Income before taxes 8,876
Provision for taxes on income 3,799
Net income for the period 5,077
bb) Current cost basis:
The information and computations of some financial statement items based on current cost method are as follows:
Inventories 21,033
Unrealised holding gains, inventories
(21,033- 16,313=) 4,720
Cost of sales 33,162
Realised holding gains 7,475
(33,162- 25,687=)
Fixed assets 23,581
Fixed assets, depreciation
(23,581* %10 * 3/ 12 =) 589
Unrealised holding gains, fixed
assets (23,581- 18,000=) 5,581
Unrealised holding gains- total
(4,720 + 5,581=) 10,301
A Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Balance sheet--31 Mart 1994
- CURRENT COST-
Assets: Liabilities and shareholders equity:
Cash 75,013 Share capital 100,000
Inventories 21,033 Taxes on
income 3,799
Fixed assets 22,992 Period income 15,239
Gross 23,581
(-) Accumulated depreciation (589)
119,038 119,038
A Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Statement of Income for the three- months ended March 31, 1994
- CURRENT COST-
Sales 43,030
Cost of sales (33,162)
Gross profit 9,868
General adm. and selling expenses (8,606)
Income before taxes 1,262
Provision for taxes on income (3,799)
Realised holding
gains 7,475
Total realised gains 4,938
Unrealised holding
gains 10,301
Net income for the period 15,239
cc) General price level
Some information and computation relating the application of this method is as follows:
Fixed assets:
Conversion factor = 31 Mart 1994, index = 2617.500 = 1.257
31 December 1993 index 2082.200
Fixed assets, restated = 18,000 * 1.257 = 22,626 TL
amount
Acc. depr for three- months period = 22,626*% 10* 3/12 = 566 TL
Inventories:
The restatement of inventories are analysed on the following table
Conversion
factor
Historical (31 Mart 1994 ind /
related month ave.) Restated
costs amount
A B C = A * B
Purchases:
January 14,000 2617.5 / 2137.25 17,146
February 13,000 2617.5 / 2302.50 14,779
March 15,000 2617.5 / 2515.10 15,610
Goods ready for sale 42,000 47,535
(-) Cost of sales:
January 1994 purchases 14,000 2617.5 / 2137.25 17,146
February. 1994' purchases 11,687 2617.5 / 2302.50 13,286
Total 25,687 30,432
Ending inventory:
Febr. 1994 purchases 1,313 2617.5 / 2302.50 1,493
Mart 1994 purchases 15,000 2617.5 / 2515.10 15,610
16,313 17,103
Capital: S Conversion factor = 31 March 1994 index = 2617.500 = 1.257
31 December 1993 index 2082.200
Restated amount = 100,000 * 1.257 = 125,700 TL
Taxes on income
Present value of taxes on income = 3,799 / (1.10)16 = 3,799 / 4.60 = 826 TL
General and adm. expenses: Conversion
Historical factor Restated
Months amounts 31 Mart 1994 ind.) amount
A B C = A * B
January 2,419 2617.5 / 2137.25 2,963
February 2,558 2617.5 / 2302.50 2,908
March 3,040 2617.5 / 2515.10 3,164
Total 8,017 9,035
Sales:
Conversion
factor
Historical (month av. / Restated
Month amounts 31 Mart 1994 ind.) amount
A B C = A * B
January 7,210 2617.5 / 2137.25 8,830
February 17,380 2617.5 / 2302.50 19,758
March 18,440 2617.5 / 2515.10 19,191
Total 43,030 47,748
Taxes on income:
Conversion
factor
Historical (month av. / Restated
amounts 31 Mart 1994 ind.) amount
Taxes on income 826 2617.50 / 2326.18 929
Net monetary loss:
Restated amount Historical amount Monetary loss (gain)
Non-monetary items
Inventories 17,103 (16,313) 790
Fixed assets 22,626 (18,000) 4,626
Share capital (125,700) 100,000 (25,700)
Net income before
depreciation and monetary loss (6,786) 7,934 1,148
Net monetary loss (19,136)
Reconciliation of income with the statement of income:
Historical income considered on historical financial statements 5,077
Depreciation correction (566-450 =) (116)
Present value adjustment of income on taxes (3,799- 826 =) 2,973
Historical income as above 7,934
A Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Balance sheet--31 Mart 1994
- GENERAL PRICE LEVEL-
Assets: Liabilities and shareholders equity:
Cash 75,013 Capital 125,700
Inventories 17,103 Taxes on
income 826
Fixed assets 22,060 Period loss (12,350)
Gross 22,626
(-) Acc, depreciation (566)
114,176 114,176
A Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Statement of Loss for the three- months ended March 31, 1994
- GENERAL PRICE LEVEL-
Sales 47,748
Cost of sales (30,432)
Gross profit 17,316
General adm. and selling expenses (9,601)
Income before taxes 7,715
Provision for taxes (929)
Income after taxes 6,786
Monetary loss (19,136)
Net loss for the period (12,350)
dd) Karma sisteme göre
Bu bölümde anlatılan geleneksel, cari maliyet ve fiyatlar genel seviyesi esaslarının çeşitli yönlerini alan ve bu nedenle karma sistemler şeklinde tanımlanabilecek çeşitli uygulamalar gerçekleştirilmiştir. Bunlardan bazılarına III. Bölüm'de değinilmektedir.
Bu sistemlerden teoride en çok desteklenmekte olanına göre örnek olay üzerinde yapılabilecek çalışma aşağıda özetlenmiştir:
Stoklar, sabit kıymetler, satılan malın maliyeti ve amortisman gideri: Bu varlık kalemleri cari maliyet esasında da olduğu gibi "cari maliyetleri" ile bilançoda gösterilirler ve bunlarla ilgili gelir tablosu hesapları olan satılan malın maliyeti ve amortisman giderleri de aynı esasa göre belirlenirler. Diğer bir ifade ile bilanço'daki "varlıklar toplamı" ile gelir tablosu'ndaki "faaliyet karı" tutarları cari maliyet esasına göre belirlenirler.
Sermaye, satışlar, net parasal pozisyon kaybı ya da kazancı, genel idare ve satış giderleri : Bu kalemler "fiyatlar genel seviyesi esası"na göre belirlenirler veya yeniden ifade edililer.
Gerçekleşmiş ve gerçekleşmemiş elde bulundurma kazançları: Bu kalemler "cari maliyet esası"na göre hesaplanan tutarlarla "yeniden değerleme esası"na göre belirlenen tutarların farkları olarak hesaplanacaklardır. Örnek olayda bu tutarlar aşağıdaki gibi belirlenmişlerdir:
Gerçekleşmiş elde bulundurma kazancı, satılan mallar
(33,162- 30,432=) 2,730
Gerçekleşmemiş elde bulundurma kazancı, stoklar
(21,033- 17,103= ) 3,930
Gerçekleşmemiş elde bulundurma kazancı, sabit kıymetler
(23,581- 22,626= ) 955
Gerçekleşmemiş elde bulundurma kazancı, toplam
(3,930- 955= ) 4,885
Buna göre düzenlenecek mali tablolar aşağıda sunulmaktadır:
A Sanayi ve Ticaret A.Ş.
31 Mart 1994 Tarihli Bilançosu
KARMA SİSTEM
Varlıklar: Borçlar ve Özsermaye:
Kasa 75,013 Sermaye 125,700
Stoklar 21,033 Dönem karından
ödenecek vergi 826
Sabit kıymetler 22,992 Dönem zararı (7,488)
Maliyet 23,581
(-) Birikmiş amortisman (589)
119,038 119,038
A Sanayi ve Ticaret A.Ş.
31 Mart 1994 Tarihinde Sona Eren Üç Aylık Döneme İlişkin
Gelir Tablosu
KARMA SİSTEM
Satışlar 47,748
Satılan malın maliyeti (33,162)
Brüt kar 14,586
Genel idare ve satış giderleri (9,624)
Vergiden önceki kar 4,962
Vergi karşılığı (929)
Vergiden sonraki kar 4,033
Net parasal pozisyon kaybı (19,136)
Gerçekleşmiş elde bulundurma
kazancı 2,730
Toplam gerçekleşmiş kar (12,373)
Gerçekleşmemiş elde bulundurma
kazancı 4,885
Net dönem zararı (7,488)
Bu bölümde esas olarak enflasyon muhasebesinde sıkça kullanılan kavramlar ile uygulanan enflasyon muhasebesi yöntemleri açıklanmıştır. Konunun teorik olarak tartışması, III. Bölüm'de sunulan tarihi gelişimle ilgili bilgilerinde ışığında, IV. Bölüm'de yapılmıştır.
Dilber MC Theme by HarzeM