ÖNSÖZ

Günümüzde 200 milyon insan Internet´e erişiyor ve internet´in sağladığı olanaklardan yararlanıyor. İnternet´in büyük bir hızla  yaygınlaştığı, iş dünyasını sarıp sarmaladığı günümüzde, ağlara erişime sahip olmanın ötesinde başka bir konunun önemi kendini gösteriyor. O da, çok yakın bir zamanda milyarlarca insanın erişim hakkına sahip olacağı bu global iletişim ağı üzerinde bu kadar insanın ne yapacağı yada ne yapmak isteyeceği? Bu soruların yanıtları Internet´in son yıllarda iş dünyası üzerindeki etkisi düşünüldüğünde,  “E- Ticaret” adlı bir kelimede yatıyor. Internet kullanıcılarının sayısı arttıkça , Internet'e erişim daha hızlı ve kolay bir hale geldikçe ve Internet erişimi sağlayan araçların sayısı günden güne artmaya devam ettikçe, bilgi teknolojilerinin ekonomideki payları da hızla büyüyecektir. Maliyette tasarruf sağlamak için yapılan çabalar, tüketici için seçeneklerin artması ve tüketici tercihlerinin ve alışveriş alışkanlıklarının her gün değişmesi malların ve hizmetlerin internet üzerinden dijital ortamda sunumunu beraberinde getiriyor. Bu dinamiğe ayak uyduramayanların ise 2000'li yıllarda pek fazla şansının olmayacağı ortada.

Bu noktada, e- ticaretin oluşturduğu bu pazarda bizde payımızı almalıyız görüşüne sahip olanların e-ticaret hakkında gerekli bilgilere sahip olması gerekmektedir. E-ticaret nedir, yararları nelerdir, hedef kitlesi kimdir, ve gerçekten bizim için gerekli midir? Bütün bu sorulara cevap verecek Türkçe bir kaynağın olmayışı beni bu çalışmaya sevk etti.

Bu çalışma, özellikle e-ticarette  varolmak isteyenleri bilgilendirip, bir karar vermelerini sağlayacak  şekilde hazırlanmıştır.  Çalışma dikkatli bir şekilde incelendiğinde bu konu hakkındaki karanlık noktaları aydınlatacaktır.

Alanındaki Türkçe kaynak açığını kapatacağına inandığım bu eserimi,  4 yıllık fakülte  hayatı boyunca  kazandığım bilgilerle birlikte 4 aylık  bir çalışmanın sonucudur.

Bu düzeyde hazırladığım ilk eserim olduğu için yazım ve sunum hatalarım için , tez danışman hocamdan ve okuyuculardan özür dilerim.

                                                                                       Hüseyin DOĞANLI
                                              Haziran -1999
 

TEŞEKKÜR

Çalışmalarım   boyunca    değerli    yardım   ve   katkılarıyla   beni  yönlendiren   değerli   hocam   Yrd. Doç. Dr.  Halil  İbrahim  BÜLBÜL’ e ve  bu çalışmayı seçmemde önemli bir rol oynayan   değerli patronum A. Tansel GEZMİŞ’ e ve tabii ki   maddi ve manevi her konuda en büyük desteği bana sağlayan aileme teşekkürü bir borç bilirim.
 
ŞEKİLLER LİSTESİ


Şekil 1   25

Şekil 2   95

Şekil 3   100

Şekil 4   101

Şekil 5   106


TABLOLAR LİSTESİ

Tablo 1   ......................................................................................124

Tablo 2   127

Tablo 3   128

 
İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ   I
TEŞEKKÜR   III
ŞEKİLLER LİSTESİ   IV
TABLOLAR LİSTESİ   IV
BÖLÜM I   1
GİRİŞ   1
PROBLEMİN TANIMI   2
AMAÇ   2
ÖNEM   3
SINIRLILIKLAR   3
KISALTMALAR   4
BÖLÜM  II   5
YÖNTEM   5
EVREN VE ÖRNEKLEM   5
ARAŞTIRMA MODELİ   5
VERİLERİN TOPLANMASI   5
VERİLERİN ÇÖZÜMLENMESİ VE YORUMLANMASI   6
BÖLÜM III   7
3.1. ELEKTRONİK TİCARET NEDİR ?   7
3.2.  ELEKTRONİK TİCARETİN KAPSAMI   9
3.3. DÜNYADAKİ DURUM   10
3.3.1. Dünyada Elektronik Ticaret Uygulama Ve Çalışmaları   11
3.3.1.1 G7 Ülkelerinde Elektronik Ticaret Konusunda Yapılan Çalışmalar   12
3.3.1.2.  Japonya'da Elektronik Ticaret Konusunda Yapılan Çalışmalar   13
3.3.1.3  Avrupa Birliği'nde Elektronik Ticaret Konusunda Yapılan Çalışmalar   14
3.3.1.4.  Avustralya'da Elektronik Ticaret Konusunda Yapılan Çalışmalar   15
3.3.2. Ülkelerin Kriptografi Politikalarındaki Farklılıklar   16
3.4.  TÜRKİYE' DEKİ DURUM   17
3.4.1. Türkiye’de Elektronik Ticaret Üzerine Yaklaşımlar   20
3.4.2 Türkiye’de Elektronik Ticaretin  Geliştirilmesi   25
3.4.2.1. Gerekli Teknik Ve İdari Alt Yapının Kurulması   27
3.4.2.2.  Hukuki Yapının Oluşturulması   28
3.4.2.3. Elektronik Ticaretin Özendirilmesi   33
3.4.2.4. Ulusal Politika Ve Uygulamalar İle Uluslararası Politikalar Ve Uygulamalar Arasında Uyum Sağlanması   35
3.5.  INTERNET ÜZERİNDE BULUNAN GÜNCEL ELEKTRONİK- TİCARET UYGULAMALARI   35
3.6. BİR ELEKTRONİK TİCARET UYGULAMA ÖRNEĞİ   36
3.7. ELEKTRONİK TİCARETİN GÜVENLİĞİ   38
3.7.1. Set Nedir ?   43
3.7.2. Certless Set Nedir ?   46
3.7.3. Elektronik Ticarette Bilgi Güvenliği Terimleri   47
3.8. ELEKTRONİK TİCARET’İN FAYDALARI   53
3.8.1 Maliyetleri Düşürmek   54
3.8.2.Yeni Pazarlar Yaratmak   55
3.8.3. Rekabet   55
3.9. ELEKTRONİK TİCARET - GELENEKSEL TİCARET KARŞILAŞTIRMASI   57
BÖLÜM IV   60
4.1. HTML NEDİR ?   60
4.1.1. Html’ye Giriş   61
4.1.1.1 Temel Komutlar   62
4.1.1.2.  Başlıklar   64
4.1.1.3. Düzen Ve Yerleşim   65
4.1.1.4. Resimler   66
4.1.1.5. Yazıtipleri   68
4.1.1.6. Internet Linkleri  (Kısayolları)   69
4.1.1.7. Listeler   71
4.1.1.8. Tablolar   72
4.1.1.9. Frameler   74
4.1.1.10. Resim Haritası   78
4.1.1.11 Özel Karakterler   79
4.2. FORM TASARIMI   79
4.2.1. Hangi Formlar Ve Neden Bu Formlar Kullanılır?   80
4.2.2. Form Tasarımına Giriş   81
4.2.2.1. <Form> İmi   82
4.2.2.1.1. METHOD Niteliği   83
4.2.2.1.2. ACTION Niteliği   84
4.2.2.1.3. ENCTYPE Niteliği   85
4.2.2.2. Forma İçerik Ekleme   86
4.2.2.2.1. Input Alanlarının Eklenmesi   87
4.2.2.2.2.Text Alanlarının Kullanımı   91
4.2.2.2.3. Onaylama Kutularının Ve Radyo Düğmelerinin Kullanımı   92
4.2.2.2.4. Formlarda Hıdden (Saklı) Alanların Kullanımı   95
4.2.2.2.5. Password Alanlarının Kullanımı   97
4.2.2.2.6. Reset Ve Submıt Alanlarının Kullanımı   98
4.2.2.2.7.Seçme Menüleri Ekleme   102
4.2.2.2.8. Metin Pencereleri Ekleme   108
4.3. CGI  PROGRAMCIKLARI OLUŞTURMA   109
4.3.1. CGI Programcığı Nedir ?   110
4.3.2.CGI Programcıklarınız İçin Bir Programlama Dili Seçme   112
4.3.2.1.Unıx Shell Kullanma   113
4.3.2.2. C/C++ Kullanma   116
4.3.2.3. Perl Kullanma   117
4.3.2.4. Javascript Kullanma   119
4.3.2.5. Vbscript Kullanma   120
4.3.3.Neden CGI Programcıkları?   121
4.3.4. CGI Programcıkları Nasıl Çalışır?   121
4.3.5. CGI Programcıklarına Girdi   123
4.3.5.1.Ortam Değişkenleri   123
4.3.5.1.1. AUTH_TYPE   125
4.3.5.1.2. CONTENT_LENGTH   126
4.3.5.1.3. CONTENT_TYPE   127
4.3.5.1.4. GATEWAY_INTERFACE   132
4.3.5.1.5. HTTP.ACCEPT   132
4.3.5.1.6. HTTP_USER_AGENT   133
4.3.5.1.7. PATH_INFO   134
4.3.5.1.8. PATH_TRANSLATED   134
4.3.5.1.9. QUERY_STRING   135
4.3.5.1.10. REMOTE_ADDR   136
4.3.5.1.11. REMOTE_HOST   136
4.3.5.1.12. REMOTE_IDENT   136
4.3.5.1.13. REMOTE_USER   137
4.3. 5.1.14. REQUEST_METHOD   137
4.3.5.1.15. SCRIPT_NAME   138
4.3.5.1.16. SERVER_NAME   138
4.3.5.1.17. SERVER_PORT   138
4.3.5.1.18. SERVER_PROTOCOL   138
4.3.5.1.19. SERVER_SOFTWARE   139
4.3.5.2. CGI  Komut Satırı   139
4.3.5.3 Standart CGI Girdisi   142
4.3.5.3.1. CGI Girdisini Temizleme   142
4.3.6. CGI Programcıklarından Çıktı   145
4.3.6.1. CGI Başlıkları   145
4.3.6.1.1. CGI Başlıklarında Kullanılan Content-Type'lar   146
4.3.6.1.2. CGI Başlıklarında Kullanılan Location'lar   146
4.3.6.1.3. CGI Başlıklarında Kullanılan Status'lar   147
4.3.6.2. CGI Başlıklarını Temizleme   147
V. BÖLÜM   151
5. SONUÇ VE ÖNERİLER   151
KAYNAKLAR   154
ÖZGEÇMİŞ   156
 
 
BÖLÜM I

GİRİŞ

Bilgisayar ağlarının gündelik yaşama girmesi, dünyanın çehresini değiştirmekte ve kağıt üzerinde yapılagelmekte olan hemen  her şey için, yepyeni bir ortam sunmaktadır.  Elektronik ortam... İnsanların birbirleriyle yüz yüze konuşarak yaptıkları birçok iş, yerini bilgisayarların otomatik olarak yapabildikleri bir haberleşme türüne bırakmaya başlamıştır. 'Elektronik Veri Değişimi (EVD)' , ya da ingilizcede kullanıldığı gibi 'Electronic Data Interchange (EDI)'. EVD sayesinde bilgisayarlar, kendilerine belirli bir yazılımla önceden öğretildiği şekilde ve kullanıcılarının istediği konularda, birbirleriyle otomatik olarak veri değiş tokuşu yapmakta, otomatik olarak yollanan ve alıcısına ulaşan verileri yine otomatik olarak değerlendirebilmektedirler. Böylelikle bilgi, onu kullanacak olanın eline adeta hammaddeden ürüne dönüşmüş olarak ve gerekli son adıma kadar işlenmiş olarak geçebilmektedir.

Öte yandan, dünyanın apayrı iki ucundaki birbirini hiç tanımayan iki bilgisayar kullanıcısı, yüzyüze hiç görüşmeden, sanal bir uzay içinde tanışabilmekte, birbirleriyle görgü, bilgi veya mal alışverişinde bulunabilmektedirler. Elektronik ticaret olgusu, işte böyle bir gelişmenin sonucu olarak ortaya çıkmıştır.

Elektronik ticaret,  haftada yedi gün, yirmidört saat çalışma prensibiyle dünyadaki saat dilimleri aşılarak, müşterinin bütün dünya olarak tanımlanmasına dayanır. Bu kapsamda, elektronik ticaret, bilgi toplumuna geçişi sağlayan bir hayat tarzıdır.
 

PROBLEMİN TANIMI 

Problem; Elektronik Ticaret, bilgi, ürün veya hizmet satın alma ve satma faaliyetinin bilgisayar ağları kanalıyla gerçekleştirilmesinin yanı sıra; sunulan bilgi, ürün veya hizmet için talep yaratmak (pazarlama), müşteri desteği vermek(satışın bütün evrelerinde) ve de ticari kurumlar ve müşterileri arasındaki ticari ve lojistik iletişimi yine küresel bilgisayar ağları kanalıyla sağlamaktır.  Bu çalışmada bilişim dünyasında e- ticaretin gerekliliği üzerinde durulacaktır. E-ticaretin tanımı, dünya ve Türkiye’deki durumu ve yaygınlaştırılması, güvenliğinin sağlanması, faydaları ve e-ticaretin yapılacağı ortamın hazırlanması için gerekli bilgilere yer verilecektir.

AMAÇ

Bu çalışmanın amacı, e-ticaretin önemini bu pazarda yer almak isteyenlere kavratmaktır. Çünkü, çok değil birkaç yıl sonra,  başka bir pazarın kalmayacağı, elektronik ticaret ortamında olmayan ülke, firma yada kurumun, en iyimser şekliyle  yerel pazarda ayakta durabileceği. Bu yerel pazarın da belki, bazı kasabalarımız ve köylerimizden ibaret olacağı.

Bu çalışmada  aşağıdaki  soruların  cevabı aranmaya çalışılmıştır.
   E-ticaret nedir ?
   E-ticaretin kapsamı ?
   E-ticaretin dünyadaki durumu,  Türkiye’deki durumu ve geliştirilmesi için yapılması gerekenler ?
   E-ticaretin güvenliği?
   E-ticaretin faydaları?
   E-ticaret ortamının  hazırlanması ?



ÖNEM

Pazar alanınızı ve ulusal/uluslararası dağıtım hizmetlerinizi büyütmek mi istiyorsunuz ? Kira, elektrik, su, telefon masrafları olmadan ayrıca personel sıkıntısı çekmeden,  ürünlerinizi satışa mı çıkartmak istiyorsunuz. Sadece TÜRKİYE değil, tüm Dünyanın sizin pazarınız mı olmasını istiyorsunuz.
 
Bu hayallerin geleneksel ticaretle gerçeğe dönüşeceğini düşünmüyorsunuz herhalde. Bütün bu hayallerinizin, isteklerinizin olması e-ticaret ortamında  pay sahibi olmanızla mümkün olacaktır.

Satışlarınızı başka bir şehir veya ülkede fiziksel bir ofis kurarak değil de, Internet'in sınır tanımayan erişim özelliklerini kullanarak yaptığınızda hayalleriniz gerçek olacaktır.  Size bir sorum var “Elektronik ticaret yapmak ister misiniz?”

SINIRLILIKLAR

E-ticaret kavramının daha yeni oluşu sebebiyle   konu hakkında yer alan    kaynakların  ingilizce olması ve sınırlı sayıda olması çalışmanın kapsamını daraltmaktadır.
 

KISALTMALAR

HTML    :Hyper Text Markup Language
HTTP       :Hyper Text Transfer Protocol
CGI       :Common Gateway Interface
WWW    :World Wide Web
URL       :Uniform Resource Locator
EVD       :Elektronik Veri Değişimi
EDI       :Electronic Data Interchange
E-TİCARET :Elektronik Ticaret
   
 
BÖLÜM  II

YÖNTEM

Bu bölümde araştırmada kullanılan evren ve örneklem, araştıma modeli, verilerin toplanması, verilerin çözümlenmesi ve yorumlanması yer almaktadır.  Bu çalışma genel tarama modelinde, literatür taraması yürütülmüştür.

EVREN VE ÖRNEKLEM

Çalışmaların evrenini  İnternet’ten download edilen bilgiler ve bu konuyla ilgili Türkçe kitaplar, bilgisayar dergileri, ve bu konudaki sunuşlar oluşturmaktadır.

Bu çalışmanın örneklemini kaynakçada gösterilen kaynaklar  oluşturmaktadır.

ARAŞTIRMA MODELİ

Elektronik Ticaret ile ilgili araştırmamız, tarama modelinde yürütülmüştür. Böylece araştırma amaçları    doğrultusunda literatürdekİ, bilgiler taranıp yorumlanmıştır. Uzman kanısı alınarak yapılması gereken çalışmalar saptanmıştır.

VERİLERİN TOPLANMASI

Araştırma için gerekli kuramsal veriler,  konuyla ilgili literatürden  (Kitap, dergi, seminer) toplanmıştır. . Literatür taramasından elde edilen veriler , kuramsal kısmın oluşturulması ve E-ticaretin önemini belirtmek amacıyla kullanılmıştır.

Aslında konuyla ilgili  daha fazla kaynak bulunmuştur. Ancak kaynakların ingilizce olması nedeniyle bu kaynaklardan yararlanılamamıştır.

VERİLERİN ÇÖZÜMLENMESİ VE YORUMLANMASI

Bu çalışmada elde edilen veriler, “e-ticaretin” önemini ve geleceğin tek pazarı olacağını belirtilerek, bu konuyla ilgili  gerekli bilgiler yorumlanmıştır.  Bunu yapabilmek için William Robert Stanek’in  kitabıyla, internet ortamından elde edilen bilgiler üzerinde çalışma yapılarak  yorumlanmıştır.







 

BÖLÜM III

Bu bölümde, elektronik ticaret nedir, e-ticaretin kapsamı, e-ticaretin dünya ülkelerinde ve Türkiye’de durumu, e-ticaretin Türkiye’de geliştirilmesi, e-ticaret uygulaması, e-ticaretin güvenliği, e-ticaretin faydaları ve e-ticaret ile geleneksel ticaretin karşılaştırılması konu başlıklarına yer  verilmiştir.

3.1. ELEKTRONİK TİCARET NEDİR ?

Bir müşteri olarak kaliteli hizmet beklersiniz. Sizin müşterilerinizde sizden farklı değildir. Eğer müşterilerinizin ihtiyaçlarını belirleyebilirseniz ve onların sizden olan beklentilerinin üzerine çıkabilirseniz başarılı olursunuz. Eğer hayal kırıklığına uğratırsanız işinizi kaybetme şansı oldukça yüksektir. İşinizin gelir düzeyini arttıracak ve size sadık müşteri kitlesi yaratmak veya müşteri sayısını arttırmak hoşunuza giderdi. Ancak bunu yapmak için katlanacağınız maliyetleri göz önüne alırsak ürkütücü olabilir. Peki, o zaman ne yapacaksınız. Masraflarınızı azaltmanız gerekiyor, siparişlerinizi zamanında teslim etmeniz lazım, stok maliyetini azaltmalısınız ki rakiplerinizle rekabet içerisinde kalabilin hatta onlardan avantajlı duruma geçin. Tüm bunlar olabilir mi? İmkan dahilinde mi? Cevap çok basit "evet". Nasıl mı? o da kolay "Elektronik Ticaret" vasıtasıyla. Elektronik ticaret hakkında bir çok tanımlamalar yapılmaktadır.  Şimdi  elektronik ticareti inceleyelim. Nedir elektronik ticaret ve nereye gidiyor.

Elektronik Ticaret veya "E-Ticaret" anlam olarak genellikle internet üzerinde satın alma hareketi olarak tanımlanmaktadır. Özellikle günümüzün sıcak konusu olarak her web sitesi üzerinde sanal mağazalar veya sanal alışveriş merkezleri görmek mümkündür.

 Elektronik Ticaret, bilgi, ürün veya hizmet satın alma ve satma faaliyetinin bilgisayar ağları kanalıyla gerçekleştirilmesinin yanı sıra; sunulan bilgi, ürün veya hizmet için talep yaratmak (pazarlama), müşteri desteği vermek(satışın bütün evrelerinde) ve de ticari kurumlar ve müşterileri arasındaki ticari ve lojistik iletişimi yine küresel bilgisayar ağları kanalıyla sağlamaktır.

Elektronik Ticaret, internet üzerinde sunulan bilgi, ürün ve hizmetlere hemen hemen dünyanın her yerinden anında ve rahatlıkla erişim imkanı sağlamaktadır.

Elektronik Ticaret ’in altyapısı ile tüketicilerin tercihleri, alışkanlıkları ve demografik özellikleri takip edilebilir ve bu bilgiler kullanılarak ürün veya hizmet satın alanla, satan arasında "kişiye özel" ticari ilişki kurulabilir.

Elektronik Ticaret evrenseldir. İnternet ile birlikte sınırlarda kalktığı için rekabet küresel hale gelmiştir. Bu "global" rekabet ortamında arz edilen ürün ve hizmetlerden "kalite-maliyet-müşteri hizmeti" üçgeninde en üst düzeye çıkabilenler "küresel" anlamda başarılı olmaktadırlar. (TicaretNet,1998)

Internet'in ticari hayattaki kullanımı genişledikçe kullanım sebepleri de artmaktadır. Ürünlerinizin ve hizmetlerinizi kendi web sayfanızda yayınlayarak reklamını yapabilir,  satabilirsiniz ve benzer şirketlerin web sayfalarını kontrol ederek onların teklifleriyle kendinizinkileri kıyaslayabilirsiniz. Elektronik olarak bir ürünün siparişini verebilir ve ödemesini yapabilirsiniz. Internet üzerinden bankacılık hizmetlerinin verilebilmesi için geliştirilmiş güvenlik yöntemleri bulunmaktadır.

Kredi kartı nasıl bir zamanlar herkesin şüpheyle yaklaştığı, fakat şimdi artık günlük hayatımıza girmiş bir ödeme aracıysa elektronik ticaret de aynı aşamalardan geçmektedir.(Hewlett Packard,1997)

E-ticaret  telekomünikasyon ağları üzerinden bir değer değişimi yaratmayı amaçlayan iş aktivitelerinin yapılmasıdır.

Elektronik ticaret ağlar üzerinden, hem kuruluşları hem de bireyleri ilgilendiren,  ticari etkinliklere ait her türlü işlemin yapılmasıdır. Yapılan işlemler sayısal biçime çevrilmiş, yazılı metin, ses, video görüntülerinin işlenmesini ve iletimini içerir.
 
Elektronik ticaret elektronik olarak iş yapmak demektir. Yazılı metin, ses, video biçimindeki verilerin elektronik olarak işlenmesini ve iletimini içerir. (Elektronik Ticaret,1999)

3.2.  ELEKTRONİK TİCARETİN KAPSAMI

Elektronik ticaret çok dağınık etkinlikleri içerir. Bunlar arasında mal ve servislerin elektronik olarak alışverişi, sayısal içeriğin anında dağıtılması, elektronik fon transferi, elektronik hisse alışverişi, elektronik konşimento, elektronik açık arttırma, ortaklaşa tasarım ve mühendislik, anında kaynaktan sunma, kamu alımları, doğrudan tüketiciye pazarlama, ve satış sonrası servisler gibi etkinlikler sayılabilir.(Elektronik Ticaret,1999)

Elektronik ticaret mal ve hizmetleri kapsar.
Mal (örneğin, tüketim malları, özel tıbbi cihazlar v.s.) ile
Hizmetler (örneğin, bilgi servisleri, finans ve hukuk servisleri v.s.)

Elektronik ticaret bir dizi değişik aktiviteyi kapsar.
Alışılagelmiş etkinlikler (örneğin, sağlık, eğitim) ve
Yeni etkinlikler (örneğin, sanal alışveriş merkezleri)
 Elektronik ticaret, her türlü bilgisayar ağları üzerinden, ürün tasarımı, üretilmesi, tanıtımın yapılması, ticari muameleler, hesapların ödenmesi ile ilgili tüm etkinlikler kapsar. Birde, "e-ticaret" anlam olarak neredeyse kredi kartıyla İnternet üzerinde yapılan işlemlere eşdeğer anlama getirilmektedir. Ancak bu tanımlama doğru değildir, ve bu tür bir tanımlama "e-ticaret" in kapsadığı alanı oldukça daraltmaktadır.(TicaretNet,1998)

Internet perakende satış ve doğrudan pazarlama konusunda devrim yaratacaktır. Tüketiciler evlerinden dünyanın her yerindeki üreticilerden ya da perakendecilerden birçok çeşitli ürünü satın alma imkanına kavuşacaktır.

Tüketiciler satın almak istedikleri ürünü bilgisayarlarından ya da televizyonlarından görme, bunlar hakkında ayrıntılı bilgi alma, bir araya getirildiğinde nasıl görüneceğini (örneğin bir odaya alınması düşünülen mobilyalar) görüntülendirme imkanına kavuşacaklardır. Oturma odasından sipariş verme ve ödeme yapma mümkün olacaktır.

3.3. DÜNYADAKİ DURUM

Bilgisayar kullanıcılarını birbirine bağlayan açık bir bilgisayar ağı olan Internet'e dünyanın pek çok ülkesinden ulaşılabilmektedir. Diğer bir deyişle, Internet üzerinden bir “dünya tülü”  ya da ingilizce sözcüklerle “world wide web – www” oluşturulmuştur. Bu tülde bir tanıtım sayfası, yani 'web sitesi' hazırlayan herhangi bir firma, ürünlerini yaygın bir alıcı kitlesinin incelemesine sunmuş olmaktadır. 1993 yılında yalnızca 30 tane dünya tülü sunucusu (web server) varken, bugün aynı sayı 500 bini aşmıştır. Herkesin erişimine açık tül sayfası sayısı ise 7 milyon civarındadır ve 2000 yılına kadar bu sayının 1.1 milyara ulaşacağı öngörülmektedir. Internet üzerinde bugün 35-40 milyon olduğu sanılan kullanıcı sayısı, pek çok ülkede hızla artmaktadır. Internet trafiğinin yaklaşık olarak yarısı tül sayfalarından geçmektedir, bunun da yüzde 35'inin ticari amaçlı olduğu tahmin edilmektedir. Dünya tülüne dayalı müşteri/firma arası elektronik ticaret (E-ticaret) toplam değeri için ise, 1996 yılında 500 milyon dolar, 2000 yılında 6.6 milyar dolar gibi tahminler verilmektedir.

Firma/firma arasındaki E-ticaret toplam değerlerinin bu sayılardan çok daha fazla olacağı ve müşteri/firma arasındakilerin 100 katına ulaşabileceği düşünülmektedir. Firmaların kendi aralarındaki ticari işlemlerde, otomasyon ve elektronik veri değişimi (EVD) uygulamalarının daha anlamlı olacağı, zamandan, iş gücünden ve kağıt kullanımından yapılan tasarrufların, fiyatları önemli ölçüde düşüreceği savunulmaktadır. EVD, yaklaşık 25 yıldır gündemde olmakla birlikte, kullanımı hep büyük firmalarla sınırlı kalmıştır. Internet'e dayalı EVD, kapalı özel ağların desteklediği EVD'ye oranla daha ucuz bir seçenek sunduğu için son yıllarda daha çok tercih edilmeye başlanmıştır. Özel ağlar yerine Internet kullanımından doğabilecek aksaklıklar da yazılımla giderilmektedir. Öte yandan, E-ticaretin yaygın kullanımında elektronik veri değişimi (EVD) uygulamalarının yalnızca bir altküme oluşturacağı ve genel E-ticaret kavramının, EVD içermeyen uygulamaları da kapsayacak esneklikte olacağı öngörülmektedir.

Elektronik ticaret, elektronik araçlarla yapılan ticari işlemlere yönelik tüm çalışmaları içerdiği için E-ticareti sadece 'Internet' kapsamında görmemek gerekir. Bu bakımdan sanal ortamlarda verilecek iş emirlerini iki ayrı kategoride değerlendirmek gerekmektedir; bunlardan bazıları açık (dünya tülü-www tabanlı), bazıları da kapalı sistemlerle mümkün olan işlemlerdir.(Elektronik Ticaret Teknik Çalışma Grubu,1999)

3.3.1. Dünyada Elektronik Ticaret Uygulama Ve Çalışmaları

Dünyada elektronik ticaret konusundaki çalışmalarda gelişmiş ülkeler başı çekmektedirler. Çeşitli ülkelerin E-ticaret konusundaki çalışmaları incelenerek, G7 ülkeleri, Japonya, Avrupa Birliği, Avustralya gibi bazı ülkeler için aşağıda ana hatlarıyla özetlenmiştir.(Elektronik Ticaret Teknik Çalışma Grubu,1999)

3.3.1.1 G7 Ülkelerinde Elektronik Ticaret Konusunda Yapılan Çalışmalar

G7 ülkelerinde Elektronik Ticaret ile ilgili çalışmalara Amerika Birleşik Devletleri'nin öncülük yaptığı gözlenmektedir. ABD hükümeti, elektronik ticaretteki gelişmeleri yakından takip etmekte, bu konuda özel sektörün çalışmalarını desteklemekte ve hiçbir şekilde bir kısıtlama getirmemeye çalışmaktadır. Önümüzdeki birkaç yıl içinde bilgisayar ağları üzerinden yapılan ticaretin 10 milyar doları aşmasının beklenmesi, konunun ciddiyetini arttırmaktadır. Son olarak Başkan Clinton'ın isteği üzerine Beyaz Saray tarafından küresel elektronik ticaret kurallarının incelendiği bir rapor hazırlanmış ve 'Elektronik Ticaret için bir Çerçeve' (A Framework for Global Electronic Commerce) adıyla yayınlanmıştır.

G7 Pilot Projesi olarak sürmekte olan "Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler için Küresel Pazar" (Global Marketplace for SME's) kapsamında, elektronik ticaretin küçük ve orta boy işletmeler (KOBİ'ler) için yararları ve yapılması gereken düzenlemeler, çalışma grupları oluşturarak ele alınmıştır. Bu çalışma grupları:
enformasyon ağları (information networks),
küreselleşme ve getirdikleri (globalization),
uygulama boyutu (deployment),
yasal düzenlemeler ve güvenlik (legal, regulatory, security),
uyum (interoperability),
finansman (financial issues),
pilot uygulamalar (testbeds and pilots)
konuları etrafında oluşmuş, bu konularda çerçeveler çizilmiş, hedefler belirtilmiş, ve hedeflere uygun örgütlenmeler yapılmıştır.

G7 ülkeleri genel olarak kendi altyapılarında sürmekte olan elektronik ticareti yaygınlaştırmayı, vergi kayıplarını engellemek için kontrol mekanizmaları oluşturmayı, gereken güvenlik altyapısını, yasal düzenlemeleri ve yerel uygulamaları geliştirmeyi öngörmektedirler. Bu alanda yapılacak çalışmalarla KOBİ'lerini uluslararası ticarete açmayı ve ticari işlemlerin bilgisayar ağları üzerinden yürütülmesini hedef seçmiş bulunmaktadırlar. Üzerinde çalıştıkları sistemler ile gümrük işlemleri de dahil olmak üzere ticari işlemlerin güvenli ve hızlı bir şekilde bilgisayar ağları üzerinden yapılmasını sağlayacaklardır.

G7 organizasyonu, elektronik ticaretin Internet üzerinden yapılacağı konusunu reddetmekte fakat ağ yapıları ve iletişim konusundaki gelişmelerden de konuyu soyutlamamaktadır. Bu gelişmelerden X.25, X.400, B-ISDN ve ATM ağ yapıları önemli görülmektedir. ATM yapıları ile daha hızlı iletişimin mümkün olması, çoklu ortam bilgilerinin Internet yoluyla yayınlanmasını, dolayısıyla coğrafi olarak uzak yerler arasında Internet üzerinden telekonferans ve görüntü transferini mümkün kılmaktadır. Böylece etkin ve yaygın ürün tanıtımları ile sunumlar Internet üzerinden yapılabilecektir.

G7 organizasyonu güvenlik ve yasal düzenlemeler konusunda, hem bilgilerin, hem de ticari işlemlerin güven altına alınması gerektiğini belirtmiş; ayrıca bu konudaki yerel ve uluslararası yasal düzenlemeler için bir model önermiştir. Güvenlik konusuna ek olarak, ticari ilişkide bulunacak tarafların güvenilirliklerinin tarafsız kuruluşlar tarafından onaylanmasının gerekliliği de belirtilmiştir.(Elektronik Ticaret Teknik Çalışma Grubu,1999)

3.3.1.2.  Japonya'da Elektronik Ticaret Konusunda Yapılan Çalışmalar

Japonya'da sistematik elektronik ticaret çalışmaları 1996 yılının başında "Electronic Commerce Promotion Council of Japan (ECom)" adında bir kurumun oluşturulmasıyla başlamıştır. Bu kurum bünyesinde elektronik ticareti farklı yönlerden inceleyen ondört çalışma grubu kurulmuştur. Hali hazırda ondokuz test projesi yürütülmekte ve bu projelere Japonya'nın önde gelen şirket ve kuruluşları da dahil edilerek (350 şirket ve 7 kuruluş), ülke çapında bilgi ve tecrübe paylaşımı amaçlanmakta, elektronik ticaretin standartları belirlenmeye çalışılmaktadır.
Japonya, elektronik ticarete oldukça temelden ve uzun vadeli yaklaşmaktadır. Japonya'da geliştirilmeye çalışılan yöntem, politika ve teknolojilerin tümü, yakın bir gelecekte kağıt para yerine elektronik paranın geçmesini hedeflemektedir. Bu yüzden de Japonya için elektronik ticarette güvenliğin geliştirilmesi, bunun teknolojik ve yasal yönlerinin araştırılması en çok üzerinde durulan konuların başında gelmektedir. Bu ideale ulaşabilmek için gerekli yasal düzenlemelerin hazırlıkları da yine ECom bünyesindeki çalışma gruplarından "Onay Kurumları Çalışma Grubu" ("Certification Authority Working Group") tarafından gerçekleştirilmektedir. Bu grup, ECom'a üye kurum ve kuruluşlara dağıtılmak üzere, elektronik ticarette yer alacak kurum ve kişilerin yetki ve sorumluluklarını ve birbirleriyle ilişkilerini belirleyen, güvenli elektronik ticaret için bir ön yönetmeliği de içinde barındıran bir rehber yayınlamıştır. Teknolojik olarak güvenli elektronik ticareti sağlamak için ise, IKP (Information security protocols) adı altında, daha güvenli iletişimi sağlayacak protokollerin geliştirilmesi için çalışmalar yapılmaktadır. (Elektronik Ticaret Teknik Çalışma Grubu ,1999)

3.3.1.3  Avrupa Birliği'nde Elektronik Ticaret Konusunda Yapılan Çalışmalar

1980'lerin başından bu yana Avrupa Birliği, Avrupa - Ağı kapasitesini geliştirmek amacıyla AR-GE ağırlıklı programlar düzenlemekte (ESPRIT, RACE, ACTS, vb.); bu kapsamda EVD – Elektronik Veri Değişimi (EDI - Electronic Data Interchange) sistemlerine ve belirgin olarak da TEDIS(Trade EDI System) girişimine destek vermektedir. 1994'de Avrupa Komisyonu' nun isteği ve bilişim teknolojileri sektöründen önemli şirketlerin desteği ile Avrupa Bilişim altyapısını geliştirmek üzere 10 konuda hedef uygulama çalışmaları başlatılmıştır. Bu çalışmalardan dördü (KOBİ'ler için Telematik Servisleri, Elektronik Sunum, Avrupa Kamu Yönetimi Ağı ve Şehir Bilgi Ağı) elektronik ticaretle doğrudan ilişkilidir.

ESPRIT programı altında 1996'da sunulan AR-GE proje önerileri; yazılım, çoklu ortamlar, yüksek performanslı iletişim ağları, entegre üretim ve iş süreci (business process) teknolojilerini içerecek şekilde elektronik ticareti desteklemektedir.

Avrupa komisyonu, elektronik ticaret konusundaki çalışmaları örgütlemek amacıyla kendi altında açtığı birimler arasında bir görev dağılımı yapmıştır. Elektronik ticarete yönelik AR-GE programlarının büyük bir bölümü DGXIII'e kayıtlıdır. Bu programlar, "Avrupa için Güvenli Elektronik Pazar" oluşturulmasına ve bütün elektronik ticaret çevrimini kapsayan güvenlikli genel modellemeye (secure generic modelling) yöneliktir.

Güvenli, kağıtsız ticaret üzerine BOLERO projesi: sağlık, sosyal güvenlik, gümrük konularında ulusal ve AB aracı kuruluşları arasında idari doküman akışını sağlamaya yönelik IDA (Interchange of Data between Administration) programı DGIII tarafından pilot aşamada mali destek almaktadır. Diğer önemli girişimlerden DGXV tarafından idare edilen SIMAP, pan-Avrupa elektronik tedarik programı ve DGXXIII'e bağlı Commerce 2000 programı KOBİ'lerin elektronik ticarete yönelmesini teşvik etmektedir.(Elektronik Ticaret Teknik Çalışma Grubu,1999)

3.3.1.4.  Avustralya'da Elektronik Ticaret Konusunda Yapılan Çalışmalar

Dünyada bilgisayar dağılımında ikinci, kurulu bilgisayar gücü olarak sekizinci sırada yer alan Avustralya'da elektronik ticaretin gelişmesi hiçbir şekilde alışverişlerin parasal boyutlarıyla kısıtlanmamaktadır. Elektronik ticaret düzenlemeleri, sekiz kamu kuruluşu arasında dağıtılmıştır. Şu anda yürütülmekte olan ve "Yönetimsel Hizmetler Birimi" tarafından eşgüdümü sağlanan en önemli proje, bütün kamu tedarik hizmetlerinin elektronik ticaret ortamına geçirilişidir. Bu geçiş, Başsavcılık, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yürütülen politik ve yasal yapıların geliştirilmesi çalışmalarıyla desteklenmektedir. Avustralya hükümeti, endüstri ile işbirliği halinde ticaret ve taşıma zincirinde elektronik raporlama süreçlerinden sorumlu Tradegate kuruluşunun finansmanını sağlamaktadır. Bu kuruluş, sözleşmeli olarak ihracatçı ve ithalatçı şirketler ve Avustralya gümrüğü arasında elektronik bağlantıları kurmaktadır. (Elektronik Ticaret Teknik Çalışma Grubu,1999)

3.3.2. Ülkelerin Kriptografi Politikalarındaki Farklılıklar

Dünya üzerindeki değişik ülkelerin kriptografi politikaları oldukça önemli farklılıklar göstermektedir. ABD, kriptografik ürünlerin dış satımına kısıtlamalar koymakta, örneğin çok yaygın olarak kullanılan bir açık(çift) anahtarlı şifreleme yöntemi olan RSA algoritmasının anahtarı olan n sayısının 512 ikili'yi aşmasına izin vermemektedir. Ülke içinde 1024 ikili uygulamaları yasaklamadığı halde, bu durumdan endişe duymakta ve sade vatandaşla birlikte, yasadışı örgütlerin de çok önemli bir gizli iletişim gücü ele geçirmesini sakıncalı bulmaktadır. ABD'nin bu soruna bulduğu çözüm, güvenilir üçüncü kuruluşlar, yani GÜK'ler yardımıyla, herkesin gizli (özel) anahtarına, yasalar gerektirdiği zaman ulaşılmasını sağlayacak yöntemler geliştirilmesidir. Fransa, İsrail, Belçika, Çin gibi ülkeler de, kriptografik ürünlerin dışalımını kısıtlamış, ve gizli anahtarların GÜK'ler tarafından saklanmasını zorlayıcı önlemler almışlardır. İngiltere'deki kriptografi politikaları da benzer endişelerle planlanmaktadır. En uç önlem ise bir Güneydoğu Asya ülkesinden gelmiş ve Birmanya, 1996'nın Eylül ayında Internet bağlantılarını yasaklamıştır.

Öte yandan birçok Avrupa ülkesi ve Avustralya, Japonya gibi ülkeler, kısıtlamalar ve yasaklamalardan yana değildirler. Özellikle Avrupa Birliği ülkeleri, ikili gizliliği tehdit eden her türlü önlemin, insan haklarına aykırı olduğunu ve elektronik ticaretin serbest gelişimini engelleyeceğini ileri sürmektedirler. Japonya, kriptografiye öncelikle ekonomiyi canlandırması açısından bakmakta, ulusal güvenlik yönünden kriptografiyi bir tehdit olarak algılamamaktadır. Bu ülkelerden, GÜK'ler konusundaki politikası belli olmayan Japonya dışındakiler, GÜK'lerin gerekliliğine inanmamakta, üçüncü kuruluşlara güvenilmesi gereksinimi yaratan bir toplumsal düzenlemenin, sonunda GÜK'lerin güvenilirliğini zorlayacak, sarsacak yöntemler gelişmesine yol açabileceğini düşünmektedirler. Bu durum ise yasalara uyan vatandaşların haklarını zedeleyecek, sayısal imzaların taklit edilebilmesine, gizli mesajların istenmeyen kişiler tarafından okunmasına, ekonominin zarar görmesine yol açabilecek ve E-ticaretin gelişmesini engelleyebilecektir.

GÜK'leri gerekli veya gereksiz bulan iki ayrı görüş, onay kurumlarının (OK) gerekliliği konusunda ise birleşmektedir. Onay kurumlarını GÜK'lerden ayıran en önemli özellik, gizli anahtarları saklamaması ve anahtar çiftini üretip kullanıcıya verse bile kendisindeki gizli anahtar kopyasını imha etmesidir. (Elektronik Ticaret Teknik Çalışma Grubu,1999)

3.4.  TÜRKİYE' DEKİ DURUM

Yurdumuzda bilgisayar ağları altyapısının geliştirilmesi yönünde önemli çabalar vardır. Türk Telekom A.Ş.'nin Internet'in sağlıklı gelişimi ve Türkiye'de Internet gereklerinin saptanması için yürütmekte olduğu çalışmalar hızla devam etmektedir. Türk Telekom'un Internet stratejisi oluşturulurken, diğer ülkelerdeki telekomünikasyon operatörlerinin bu alandaki rolleri incelenmiş ve bu deneyimlerin sonuçları Türkiye uygulamasına aktarılmaya çalışılmıştır. Son yıllarda gerek Internet dünyasında, gerek Türkiye Internet şebekesinde önemli değişiklikler yaşanmıştır. Bu bağlamda, Türkiye'yi içine alan yeni teknoloji temelli ve en son uygulamalara açık bir Internet altyapı ağının kurulmasının gerekliliği konusunda görüş birliğine varılmıştır. 1995 yılı sonunda hızlı Internet hizmetleri için TURNET ihalesine çıkılmış ve 1996'da TURNET şebekesi kurulmuştur. Ancak, telefon konuşmaları için ortalama bağlantı süresi 1-2 dakika olarak düşünülen telefon şebekesi üzerinden yapılan veri bağlantıları, ortalama 15-20 dakikaya kadar çıktığı için, Internet trafiğini kaldıramayan şebekede teknik sorunlar çıkmıştır. Yurtdışı çıkış kapasitesi de oldukça yetersiz kalan TURNET ağı yerine 1998 yılı sonuna kadar, 3 x 34 megabit/saniyelik yurtdışı çıkışlı TTNET ağının kurulması planlanmaktadır. Üç metropolitanı ( Ankara, İstanbul, İzmir ) saniyede 155 megabit hızla birbirine bağlayacak olan bu ağ, 20 büyük ilde 34, geri kalan illerde de 2'şer megabit/saniyelik bağlantılar sağlayacaktır. Şu sırada Internet'e bağlı olan üniversiteler ve kamu kuruluşları dışında kalan kamu kuruluşlarının da, TTNET'in kurulmasından sonra, 1999 yılı içinde Internet'e bağlanması beklenmelidir.

Türkiye'de birçok kamu kuruluşu, bilgisayar donanım ve yazılım altyapısını geliştirerek, yapmakla yükümlü olduğu işlerin otomasyonu, böylelikle insani hatalardan arındırılması, veri bankalarında toplanan bilgilerin erişim kolaylığı ve çabukluğundan yararlanılması gibi amaçlarla projeler yürütmektedir. İçişleri Bakanlığı Merkezi Nüfus İşleri Sistemi (MERNİS), Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık İstatistikleri Bilgi Sistemi, Gümrük Bakanlığı Gümrük Sistemleri Otomasyonu  gibi projeler bunların başlıcalarıdır.

Türk bankacılık sektörünün de oldukça gelişmiş bir bilgisayar altyapısı vardır. Birçok büyük banka, merkez ve şubeleri arasında gerçek zamanda bilgisayar iletişimini sağlamıştır.  Merkez bankası ve diğer bankalar arasındaki elektronik fon transferleri (EFT) yine gerçek zamanda ve “RTGS-Real Time Gross Settlement” sistemi kullanılarak yapılmaktadır, ve Türk bankalarının yüzde 99'u bu sisteme bağlıdır.  RTGS kullanımında Türkiye, dünyadaki öncü 5-6 ülke içerisindedir. 1992 yılından beri çalışmakta olan EFT-1 projesinden sonra, çok daha kapsamlı ve yetenekleri arttırılmış olan EFT-2 ve EMKT (Elektronik Menkul Kıymet Transferi) projeleri kapsamında çalışmalara devam edilmektedir.

Internet üzerinden bankacılık hizmetlerine iki büyük banka başlamış, diğer ikisi de yakın bir gelecekte başlamayı planlamaktadır. Müşteriyle banka arasındaki iletişimde bilgi güvenliğinin sağlanması, bankalardan birincisinde tümüyle ulusal olarak geliştirilen bir yazılımla yapılırken, diğer banka yurtdışından satın aldığı standart bir yazılımı kullanmaktadır. İki bankanın tek anahtarlı simetrik şifre algoritması da 128 ikillik anahtarlarla çalıştırılmaktadır.

Elektronik ticarete başlangıç olarak düşünülebilecek bazı girişimler de vardır. Bilgisayar ürünleri ve kitap satan birkaç firma, ve büyük bir süpermarket, Internet üzerinde hazırladıkları 'web siteleri' yani tül sayfaları ile kullanıcıya ulaşmakta, zengin ürün çeşitleri sergileyebilmektedirler. Fakat bu uygulamaların hiçbirinde açık anahtarlı kriptografi kullanılmadığı için, firmaları kötü niyetli kullanıcıların aldatmasına karşı koruyabilecek bir önlem de yoktur. Diğer bir deyişle, kullanıcının iddia ettiği kimliğin kanıtlanması, kredi kartı numarasının kendisine ait olduğunun belirlenmesi ve mesajın yolda bozulmadığının gösterilmesine yarayacak sayısal imzanın olmaması, firmayı E-ticaret uygulamasında bir risk altına sokmaktadır.

Benzer eksiklikler kamu kuruluşlarının EDI projelerinde de sorun yaratmakta, sayısal imza için gereken teknik ve hukuksal altyapının Türkiye'de hazır olmaması, sistemi kullanmak için başvuran yurttaşların 'ıslak imzalarının' bulunduğu belgelerinin, görevliler tarafından, bilgisayar ekranındaki belgeyle karşılaştırılarak kontrolü insani hataları gündeme getirebilecektir. (Elektronik Ticaret Teknik Çalışma Grubu,1999)

3.4.1. Türkiye’de Elektronik Ticaret Üzerine Yaklaşımlar

Türkiye’de elektronik ticaret üzerine farklı yaklaşımlar yer almaktadır. Bu farklı yaklaşımların, elektronik ticaret ile ilgili çalışmamızda yer almasının faydalı olacağını kanısını taşıyorum. Şimdi bu farklı yaklaşımları inceleyelim.

Mustafa Akgül “Pcweek:Elektronik Ticaret” başlıklı web sayfasında şu noktalara değinmektedir:

“Elektronik ticaret sözcüğü, İnterneti geniş kitlelere, politikacılara anlatmak için kullanılan kilit bir sözcük. Tüm iş dünyasına ve dolayısıyla tüm vatandaşlara hitap ettiği için, İnternetin hemen tüm boyutlarını kapsıyor. Elektronik ticaretin düzgün çalışması için, İnternetin teknik, yasal ve örgütsel sorunlarının çözülmesi gerekir. Bir buluşun/gelişmenin sonuçlarının ticari ürün olarak piyasaya çıkması ve para kazanması, önemli bir sonuçtur ve başarının önemli bir göstergesidir. İnternet tüm yaşamımızı etkilemeye başlamıştır, ve zaman içinde yaşamın her boyutunda İnternet teknolojileri yerini alacaktır. İnternet üzerinden, doğal ve yaygın olarak, iş yapabilmek, İnternetin çocukluk döneminin bittiğinin kanıtı olacaktır. Ama, bunun için daha epey yol katetmek gerekecektir.

İnternet ve onun bir parçası olarak e-ticaret, iş yapma alışkanlıklarımızı değiştirecek. İnternetin temsil ettiği bilgi teknolojileri, tüm dünyayı tek bir pazar haline getirmekte, bireysel ve kurumsal tüketicilere, ve tabii üreticilere yeni olanaklar yaratmaktadır. Elektronik ticaretin oluşturduğu bu pazarda bizde payımızı almalıyız görüşü meseleye sadece olanaklar açısından bakan bir görüş kanımca. Asıl dikkat edilmesi gereken, başka bir pazarın kalmayacağı, elektronik ticaret ortamında olmayan ülke, firma yada kurumun, en iyimseri ile yerel pazarda ayakta durabileceği. Bu yerel pazar belki, bazı kasabalarımız ve köylerimiz şeklinde gerçekleşir.

Bilgi teknolojilerinin en önemli tarafı üretkenliği artırması, iş hayatının döngüsünü; daha doğrusu tüm yaşamın döngüsünü hızlandırmasıdır. Örneğin, AB ekonomisinde kimsenin beklemediği, uzun süren iyileşmenin bilgi teknolojilerinden kaynaklandığı, ABD Merkez Başkanı Alan Greenspeen'in görüşü; Yaratıcı olmayan, beyin emeğine, entellektüel çabaya gereksinim duymayan işlerin daha kısa zamanda, ucuza, tehlikesiz ve zahmetsizce yapılmasına olanak sağlamasıdır. Bizim pazarlama kadar, yeni ürünler tasarlamada, üretmede, dağıtımda bilimi ve bilgi teknolojilerini kullanmamız gerekir. Bunun ön şartı da araştırma geliştirmeye ve üniversitelere daha fazla önem vermemizdir.

Yasal altyapının değişmesi, sayısal imza, onay kurumu gibi kavramların hayata geçmesi dışında, en temel protokollerde hızlı gelişmeler söz konusudur. Internet II, Next Generation Internet (NGI), IPv6, vs henüz laboratuar aşamasında. Tüm boyutlarıyla Elektronik Ticaret için vakit erken.

Elektronik ticaret teriminden daha çok tüketiciye perakende ürün satmak anlaşılıyor. Bu özel gruplar (niş pazarlar) için uzunca bir dönemdir yapılıyor; SSL ve SET'in adı bile yokken bu tür ticaret yapılıyordu. Kitap, cd, kahve, şarap, tablo, çiçek satışları uzunca bir dönemdir vardı. Bu günde Amazon.com, Dell Computer, Auto-by-Tel, Cisco kitap, bilgisayar, otomobil, ve yönlendirici pazarında elektronik ticaretin en başarılı örnekleri arasındadır. Türkiye'de epeydir bu tür deneyler yapılmaktadır. Zaten, bu gün gerçekleşen elektronik ticaretin büyük çoğunluğu kurumlar arasındadır.

E-ticaretin sorunlarının çözümüne paralel olarak, asıl üzerinde durulması gereken, kurumlar arası ticarettir. Kurumlar arası ilişkiler sürekli olduğu için, ve karar verme süresi daha karmaşık ve uzun olduğu için, perakende ticaretteki sorunların çözümü kolaydır. Ödemeler, web'den değil doğrudan banka ile olmakta, iş emirleri ve siparişler telefon ve fax ile teyit edilebilmektedir.

Elektronik ticaretin, diğer İnternet servislerini geliştirici etkisi olacaktır, ama asıl İnternet kültürünün e-ticaret üzerindeki etkisi fazla olacaktır. Tabii ki bunlar, iç içe geçmiştir, ve birbirini etkileyecektir. Ama, Türkiye'nin tüm İnternet projesinin bir bütün olarak değerlendirerek, önünü açmak, geliştirmek yaymak için ulusal bir uzlaşma içinde hareket etmesi gerekir.

İnternet hala deneysel yanı ağır basan, sürekli gelişen bir teknolojiler kümesidir. Klasik sanayici/tüccar mantığı ile, sabit ürünler sürüp onunla para kazanmak isteyenler kanımca hata yapıyorlar. Nitekim, bazı büyük kurumlar, SET'in oluşması için 1 yıl kadar beklemişler, ve daha sonra aradıklarını bulamamışlardır.

Türkiye'nin elektronik ticaretin yaygınlaşmasına teşvik olarak:
İnternet'in alt yapışını  geliştirmek.

TTNet'in  düzgün çalıştırmak.

Ulak-Net, TTNet, ve  bazı ISP'lerin özel ağlarını birbiriyle kordine  etmek.

Kamu-Net'i hayata  geçirmek.

PGP, Sayısal imza, sertifikasyon konularında,  deneysel sunucular  kurmak.

İnternet'in kurumsal  yapılanması  sağlamak. Hedeflerini hayata geçirmesi gerekir.

Asıl altı çizilmesi gereken ise, bir ulusal strateji ve eylem planının oluşup hayata geçirilmesidir.”

TÜBİTAK-BİLTEN işbirliğinde Nisan ayında İstanbul'da yapılan bir seminerde e-ticaret hakkında şu görüşler bildirilmiştir.

Elektronik ticaret başta bazı özel haberleşme ağları kullanılsa bile ileride internet (ya da daha gelişmiş internet) üzerinden yapılacak olan, bir ticari işlemle doğrudan ya da dolaylı ilgili sayısal ortamda bulunan yazılı metin, ses, gerçek ya da sanal görüntü ve video içeren her türlü verinin işlenmesi,  iletilmesi, saklanması ve yeniden elde edilmesini içeren etkinlikleri kapsar. Elektronik ticaret başta bazı özel haberleşme ağları kullanılsa bile ileride internet (ya da daha gelişmiş internet) üzerinden yapılacak olan, bir ticari işlemle doğrudan ya da dolaylı ilgili sayısal ortamda bulunan yazılı metin, ses, gerçek ya da sanal görüntü ve video içeren her türlü verinin işlenmesi,  iletilmesi, saklanması ve yeniden elde edilmesini içeren etkinlikleri kapsar.

Elektronik ticaret ile ilgili etkinlikler birbirleriyle doğrudan ilişkili olmasalar bile bir bütünün parçalarıdırlar. Ancak bütüne hiçbir kurum, kuruluş ve ülke sahip değildir. Ancak uluslararası seviyede standartlaşma, işbirliği ve uyum gereklidir.

Elektronik ticaret, elektronik ortamda yapılan aşağıdaki işlemlerle doğrudan ilişkilidir:
   Mal ve hizmetlerin elektronik alışverişi
   Taşınır ve taşınmaz mal alışverişi
   Eğitim, sağlık, ulaşım v.s. hizmetler
   Üretim planlaması yapma ve üretim zinciri oluşturma
   Tanıtım, reklam ve bilgilendirme
   Sipariş verme
   Antlaşma yapma
   Elektronik banka işlemleri ve fon transferi,
   Elektronik konşimento gönderme,
   Gümrükleme
   Elektronik ortamda üretim izleme
   Elektronik ortamda sevkiyat izleme
   Ortak tasarım geliştirme ve mühendislik,
   Anında kaynak oluşturma,
   Elektronik ortamda kamu alımları
   Elektronik Para ile ilgili işlemler
   Elektronik hisse alışverişi ve borsa,
   Elektronik açık arttırma,
   Doğrudan tüketiciye pazarlama
   Sayısal imza, elektronik noter v.b. güvenilir üçüncü tarafı ilgilendiren işlemler
   Sayısal içeriğin anında dağıtımı,
   Anında bilgi oluşturma ve aktarma
   Elektronik ortamda vergilendirme
   Fikri mülkiyet haklarının transferi
Elektronik ticaret elektronik ortamda yapılan aşağıdaki işlemlerle dolaylı olarak ilişkilidir:
   Uzaktan yeryüzü gözleme,
   GPS kullanarak uzaktan araç izleme,
   Satış sonrası uzaktan bakım ve tamir,
   Uzaktan müşteri anketleri
   Sürekli izleme ve ömür boyu destek
Aşağıdaki şekil bu sempozyumdaki sunudan alınan elektronik ticaret modelini temsil etmektedir.
Şekil 1

3.4.2 Türkiye’de Elektronik Ticaretin  Geliştirilmesi

Özellikle, son 10 yılda bilgi ve iletişim teknolojilerinde meydana gelen hızlı gelişmenin yanı sıra, toplumların tüm kesimlerinde, günlük yaşamın her alanında bilgisayar kullanmanın çağın gereği olduğu bilincinin oluşması, ekonomik gelişmenin ve toplumsal refahın sağlanmasında elektronik ticarete stratejik bir önem kazandırmıştır. 2000 yılında hacminin 300 milyar dolara ulaşacağı tahmin edilen elektronik ticaretten beklenenler, bilgi ve iletişim teknolojileri aracılığı ile, küreselleşme, rekabet üstünlüğü, uluslararası ticaretten daha çok pay ve sürdürülebilir sosyal ve ekonomik kalkınmaya katkı olarak özetlenebilir.

Elektronik ticaret konusunda hukuksal yapısını tamamlamış örnek bir ülke olmadığı gibi, uluslararası platformlarda, sorun yaşanan bir çok alanda yapılan tartışmalar da devam etmektedir. Bu nedenle, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerin, gelişmiş ülkelere göre geride kaldığı söylenemez. Ancak, elektronik ticarette yaşanan hızlı gelişme, ülkemizde, fiziki alt yapı eksikliklerinin hızla tamamlanmasını ve gerekli hukuksal yapıya ilişkin çalışmaların bir an önce başlatılmasını zorunlu kılmaktadır.

Zaman, yer ve personel tasarrufu sağlaması nedeniyle firmaların serbest rekabet gücüne önemli katkı sağlaması beklenen elektronik ticaret konusunda, devletin düzenleyici rolünün içerik ve boyutunun belirlenmesi önem taşımaktadır. Elektronik ticarete devletin müdahalesinin sınırları VII. Beş Yıllık Kalkınma Planı’nda benimsenen, devletin, ekonomi ve piyasalara müdahalesinin en az düzeyde olması yaklaşımı çerçevesinde çizilmelidir. Refah düzeyini artırmak, kaynakların etkin kullanımını sağlamak, pazarı açık tutmak ve belirsizlikleri önlemek için kuralların konulması ve uygulamanın bu kurallara uygun olarak yürütülmesi, elektronik ticaret açısından da geçerli olacaktır.

Devlet, yukarıda sözü edilen yaklaşım çerçevesinde düzenlemeler yaparken, özel sektörün de kendi otokontrol mekanizmasını ve ilkelerini saptayarak uygulaması, elektronik ticaretin, güvenli ve sağlıklı işlemesinde önemli bir etken olacaktır.

Ülkemizde elektronik ticaretin geliştirilebilmesi için devletin öncelikle aşağıda sıralanan dört ana görevi yerine getirmesinin gerekli olduğu düşünülmektedir.

   Gerekli teknik ve idari alt yapının kurulmasını sağlamak.
   Hukuki yapıyı oluşturmak.
   Elektronik ticareti özendirecek önlemleri almak.
   Ulusal politika ve uygulamaların uluslararası politikalar ve uygulamalarla uyumunu sağlamak. (Sunuş,1999)

3.4.2.1. Gerekli Teknik Ve İdari Alt Yapının Kurulması

Ülke genelinde kurulacak altyapının, elektronik ticaret ile ilgili gereksinimleri karşılayabilecek nitelik ve standartta olması için devlet tarafından gerekli önlemlerin alınması ve düzenlemelerin yapılması; herkesçe, her yerden, her zaman güvenli, hızlı ve ödenebilir ücretle erişilebilir böyle bir yapının sürekliliğinin sağlanması.

Rekabetin kalite ve maliyet üzerindeki olumlu etkisi nedeniyle, veri iletişim alt yapısının ulusal ve uluslararası rekabete açılması.

Elektronik Ticaret Koordinasyon Kurulu’nun İnternet Üst Kurulu ve KAMU-NET gibi kurullarla bağlantı kurarak, ilke ve standartların işbirliği içinde saptanması.

Elektronik kimlik belgesi hazırlayacak onay kurumlarınca kullanılacak standartları saptayacak yetkili bir mercinin belirlenmesi.

Elektronik ticaret uygulamaları geliştiren ülkelerin deneyimleri gözönünde bulundurularak kişilerin gizlilik haklarını koruyan, onay kurumu yetki ve sorumluluklarını belirleyen yasaların hazırlanması.

Türkiye’de, gerekli standartlar oluşturulmadan şifreleme ile ilgili uygulamalara başlanması yarar sağlamayacağından, Japonya, Kanada, Singapur gibi ülkelerde olduğu gibi, ülkemizde de şifreleme altyapısının kurulup elektronik ticarette denenmesi amacıyla pilot projelerin ivedilikle üretilmesi ve sonuçlarının değerlendirilmesi.

Elektronik ticaretin gerek teknik gerek hukuki yapısının zorunlu kıldığı, onay kurumları dışındaki diğer kurumların kurulması, bu kurumlar arasındaki hiyerarşi ve/veya işbirliği hususlarının irdelenmesi.  Teknik ve idari alt yapının kurulmasında gözetilmesi gereken önemli noktalardır. (Sunuş,1999)

3.4.2.2.  Hukuki Yapının Oluşturulması

Hukuksal kuralların ve kurumların, elektronik ticarette güvenliği ve güvenilirliği, şeffaflığı, ucuzluğu ve kolay erişilebilirliği sağlayacak biçimde tesisi devletin ikinci önemli rolünü oluşturmaktadır.

Bu konu ile ilgili olarak;
Elektronik ortamda elde edilen veya muhafaza edilen delillerin tanınmasının Usul Hukuku açısından değerlendirilmesi.

Elektronik kayıt tutma teknik şartlarının belirlenmesi ve bu kayıtların kamu mercileri tarafından belge olarak kabulü ile ilgili ilkelerin saptanması.

Ticaret Kanunu, Borçlar Kanunu ve Hukuk Usulu Muhakemeleri Kanunu'nda defter tutma, imza, delil türleri ile ilgili değişikliklerin, teknolojik gelişim ve alt yapıyı dikkate alacak şekilde tartışılması; konu ile bağlantılı (Vergi Usul Kanunu, Bankalar Kanunu gibi) diğer kanunlarda yapılması gerekli değişikliklerin gözönünde bulundurulması.

Elektronik ortamda oluşturulan yabancı belgelerin geçerliliği konusuna, onay kurumları ile ilgili düzenlemeler sırasında yer verilmesi.

Elektronik sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklar ile ilgili olarak kanunlar ihtilafı kurallarının gözden geçirilmesi, elektronik tahkim konusunun incelenmesi.

Gönderilen bilginin gizliliği, bütünlüğü ile kimlik doğruluğunu sağlayan elektronik imzanın, ayrı bir mevzuatta düzenlenmesi hususunun tartışılması.

Elektronik imzanın bir türü olan sayısal imzanın alt yapısının tamamlanması halinde, bu imzanın yazılı imza ile aynı güce sahip olduğuna ilişkin yasal değişikliğin yapılması.

Sayısal imzanın unsurlarından olan açık anahtar (public key) ile ilgili onay kurumlarının, kamu veya özel sektör yapısında olup olamayacağının tartışılması; özel sektör yapısında olması halinde, bunların kontrolleri ve kendilerine verilecek yetki açısından kamusal nitelikli bir yetkili makama ihtiyaç duyulup duyulmayacağı; yetkinin verilme şeklinin hukuki niteliği.

Sayısal imza ile ilgili onay kurumlarının vereceği sertifikalarda hukuken bulunması gereken özellikler.

Sayısal imza ile ilgili gizli anahtarın (private key) tevdi edilip edilmeyeceği, edilecekse nereye ve nasıl tevdi edileceği hususları ile kamunun şifreli bilgiye (suçun önlenmesi gibi amaçlarla) ulaşabileceğinin kabulü halinde, bu erişimin kapsamı, sınırları ve şeklinin ne olacağına ilişkin kuralların saptanması.

Sayısal imza ile ilgili onay kurumlarına, sayısal noterlik yetkisinin verilip verilemeyeceğinin araştırılması.

Servis sağlayıcıların sorumluluğu ve bunun kapsamı ile ilgili (özellikle aldatıcı içerik, pornografi, ırkçı ve şiddete yönelik muhteva, hakaret, telif ve komşu haklar ve haksız rekabet açısından) şartların ve ilkelerin belirlenmesi.

Elektronik ortamda gerçekleştirilen veri iletişimi ile ilgili olarak, Ceza Kanunu’nun genel hükümleri arasında yer alan, "Türkiye'de işlenen suç", "yabancı ülkede işlenen suç" kavramlarının yeniden tartışılması; sanığın başka ülkede olması halinde dava açma, sorgulama, delil toplama hususları, eylemin her iki ülkede de suç sayılmasını gerektirdiğinden, elektronik suçlarda ülkeler arasında asgari uzlaşma ortamının yaratılması ve bu konudaki uluslararası çalışmalara ülkemizin aktif biçimde katılması.

Ceza Kanunu ile ilgili olarak hazırlanan ve TBMM'ye sunulan yeni tasarının özel hükümleri arasında yer alan; bilişim sistemlerine karşı suçlar ile ilgili hükümleri yeterli olmakla birlikte, sırrın masuniyeti, pornografi, hakaret, kumar gibi hükümlerinin, elektronik ortam dikkate alınarak, yeniden gözden geçirilmesi.

Yürürlükte olan özel kanunlarda, elektronik veri iletişimine konu olabilecek cezai hükümlerin saptanması; ayrıca yeni hazırlanacak olan onay kurumları mevzuatı, servis sağlayıcıları ve elektronik imza ile ilgili mevzuatta idari ve cezai yaptırımların gözetilmesi.

Elektronik işlemler sırasında açıklanan, kişisel verilerin gizliliği ve korunması konusunu da içeren ve Adalet Bakanlığı tarafından hazırlanan, "Kişisel Verilerin Korunması Kanun Tasarısının" bir an önce yasalaşması.

Tüketicinin Korunması ile ilgili mevzuatın elektronik ticaret açısından yeniden gözden geçirilmesi; uyuşmazlıklar ile ilgili elektronik ombudsman ve tahkim konuları üzerinde durulması; sanal ürünlerde ürün sorumluluğu; aldatıcı, yanıltıcı, istismar edici, mal ve can güvenliğini tehlikeye atıcı reklamlara karşı tüketicinin korunması; satış sonrası servis, teslim, sipariş gibi kavramların irdelenmesi, OECD'de tartışılan ve sipariş-ödeme ile ilgili charge-back sistemlerinin incelenmesi.
Elektronik ödeme araçları arasında yer alan elektronik parayı çıkaracak olan kurum veya kurumlar ve bunlarla ilgili hukuki çerçeve ile elektronik paranın ihracına ilişkin koşulların belirlenmesi.

Elektronik ödeme sistemlerinde faaliyet gösterecek operatörlerin saptanması, bu operatörler arasında yapılacak sözleşmeler açısından, Rekabet Kanunu’ndaki ilkeleri dikkate alan hukuki kuralların saptanması.

Elektronik ödeme araçlarını verenler ile kullananlar arasındaki sorumluluk dağılımının, hukuken ve adil bir orantı gözetilerek tesisi; bu araçların çalınması veya kaybedilmesi halinde sorumluluk ve ispat yükü konularının düzenlenmesi.

Elektronik ortamda güvenli ödeme yöntemleriyle ilgili (SSL-Secure Socket Layer ve SET-Secure Electronic Transactions gibi) sistemlerin irdelenmesi.

Telif hakları ve komşu haklar ile ilgili Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda yer alan çoğaltma, umuma arz, dağıtım yetkilerinin elektronik iletişim açısından yeniden gözden geçirilmesi; bu konuda WIPO (Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı) tarafından hazırlanan iki uluslararası Antlaşmaya (Telif Hakları Sözleşmesi ile İcracı Sanatçı ve Fonogram Yapımcıları Antlaşması) taraf olunması; kopyalamayı önleyici teknolojik araç ve bilgiler ile ilgili hükümlerin yukarda sözü edilen Kanuna ilavesi.

Halen yürürlükte olan 70 yıllık genel koruma süresine nazaran, daha kısa süreli koruma sağlayan, sui-generis (kendine özgü) nitelikli bir veri tabanı korumasının gerekliliğinin tartışılması.

Elektronik ticaret ortamında, haksız rekabet, aldatıcı içerik ve reklamların irdelenmesi.

Vergileme ilke ve kurallarının elektronik ticaret dikkate alınarak gözden geçirilmesi; ancak, vergileme konusundaki yaklaşımın, elektronik ticarete ilişkin ulusal politikanın belirlenmesinden sonra saptanması.

Elektronik ticaret ortamının vergi denetimini güçleştirmesi nedeniyle, muhtemel vergi geliri kayıplarının telafisi için, iletişim teknolojisinin sunduğu olanaklardan da yararlanılarak yeni denetim yöntem ve tekniklerinin geliştirilmesi.

İşyeri muhasebe kayıtlarında, elektronik ticaretin ayrı bir kalem olarak tutulmasını sağlayıcı düzenlemeler yapılması.

Gümrüklerle ilgili olarak, fiziksel teslimin ucuz, kolay ve zamanında yapılmasını sağlayan tedbirlerin üzerinde durulması; Kyoto Sözleşmesi (Uluslararası Gümrük İşlemlerinin Basitleştirilmesi ve Uyumlaştırılması Sözleşmesi) ile ilgili çalışmaların yakından izlenmesi.

Ürünlerin sanal teslimi konusunda DTÖ (Dünya Ticaret Örgütü) nezdinde başlatılan elektronik ticaret ve gümrükleme çalışmalarının yakından izlenmesi.

İnternette kullanılan, birinci derece jenerik ve ülkeler ile ilgili alan isimlerinde uluslararası düzeydeki gelişmelere uyumlu temel ilkelerin saptanması, bu ilkelerin, ikinci derece alan ismi tahsisi yapan kurum veya kuruluşlar tarafından gözetilmesinin temini.

İkinci derece alan isimlerinin tahsisi konusunda serbest rekabet ilkesinin benimsenmesi halinde, isim tahsisleri ile ilgili ilkelerin belirlenmesi, ikinci derece alan isimlerinin marka olarak tescili hususu ve bu tescilin tâbi olacağı şartların belirlenmesi.

Marka ve ticaret adları ile ikinci derece alan isimleri arasında çıkacak uyuşmazlıkların çözüm yeri, şekli ve ikinci derece alan isimlerinin devri ile ilgili kuralların belirlenmesi; marka, işletme adı ve unvanına ait veri tabanlarının kamuya açılması; özellikle markalar konusunda uluslararası bir çözüm arayışının gerekliliği ve ülkemizin bu hususu yakından izlemesi.


Kamu alımlarında elektronik ortamın kullanımı ve kapsamı konusunda yasal ilkelerin saptanması.

Geleneksel ticarete taraf olan kişi, kurum ve kuruluşların mevcut yasal statüleri ve fiili durumlarının, elektronik ticaret gerekleri çerçevesinde yeniden düzenlenmesi.  Hususlarının dikkate alınması gerekmektedir.

Teknik yapılanma ve bu konudaki gelişmeler hukuki düzenlemelerin alt yapısını oluşturduğundan; teknolojik açıdan ulaşılan düzeye bağlı olarak kuralların tespiti ve bu tespitin durağan olmayan bir biçimde yapılması, hukuki çalışmaların sürekliliğine temel oluşturacaktır.

Devlet tüm bu hukuki düzenlemeleri yaparken, özel sektörün de, kendi otokontrol mekanizmasını ve ilkelerini saptayarak uygulaması, elektronik ticaretin güvenli ve sağlıklı işlemesinde önemli bir etken olacaktır. (Sunuş,1999)

3.4.2.3. Elektronik Ticaretin Özendirilmesi

Devlet tüm kamu kurumlarında elektronik alt yapıyı kurma yükümlülüğünü üstlenmiştir. Bu bağlamda, idare etme ve hizmet verme fonksiyonlarını icra ederken, elektronik ticaret alt yapısı ve araçlarının (bilgi iletişimi anlamında) devletin kendisi tarafından kullanılması teşvik politikasının en önemli unsurunu oluşturacaktır. Bunun yanında;

Hedef kitle KOBİ’ler olmak üzere, elektronik ticaretle ilgilenen kişi ve kuruluşlar için, ilgili merciler tarafından, elektronik ticareti tanıtıcı eğitim programlarının hazırlanarak uygulanması.

Elektronik ticaretin gerektirdiği bilgisayar yazılım ve donanımını edinmek isteyen kişi ve kuruluşlara, KOBİ’ler öncelikli olmak koşuluyla, gerekli finansman desteğinin sağlanması.

Dış ticaretle ilgilenen kuruluşlara iş ve pazar olanakları yaratan, diğer ülkelerin mevzuatına ilişkin bilgi sunan ve küresel bilgi ağlarına giriş kapısı olan ticaret noktalarının ülkemizde de hızla geliştirilmesi için gerekli fiziki ve hukuki çerçevenin oluşturulması.

Sunulan iletişim hizmetleri için alınan ücretlerin olabildiğince düşük seviyede tutulması ile ilgili ilkelerin gözetilmesi.

Belirlenecek bir geçiş dönemi içinde, kamu kuruluşlarında gerekli teknik ve idari düzenlemeler yapılarak, kamu alım ve satım işlemlerinin elektronik ortamda gerçekleştirilmesi ve böylece devletin her konuda olduğu gibi elektronik ticarette de öncülük görevini yerine getirmesi.

Servis sağlayıcılara rekabet kuralları gözetilerek özendirici olanakların sağlanması. Elektronik ticaretin gelişmesinde özendirici unsurlar olacaktır. (Sunuş,1999)

3.4.2.4. Ulusal Politika Ve Uygulamalar İle Uluslararası Politikalar Ve Uygulamalar Arasında Uyum Sağlanması

Bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan olağanüstü gelişmelerin ve dünya ekonomisindeki küreselleşme eğilimlerinin sonucunda gündeme gelen elektronik ticaret uygulamalarının dışında kalınmaması amacıyla, oluşturulacak ulusal politikaların ve uygulamaların uluslararası politikalar ve uygulamalarla uyumunun sağlanması gerekmektedir.
Bunun gerçekleştirilebilmesi için;

Fiziki alt yapının oluşturulmasında uluslararası standartlara uyum sağlanması.
Yasal yapı oluşturulurken, ulusal politikalarımız gözetilerek uluslararası kurallara uyumlu düzenlemeler yapılması.
Uluslararası kuruluşlarda ve entegrasyonlarda (BM, DTÖ, AB, OECD, Dünya Bankası gibi) sürdürülen çalışmalara konunun uzmanlarının katılımı sağlanarak, karar sürecinde etkin olunması büyük önem taşımaktadır. (Sunuş,1999)

3.5.  INTERNET ÜZERİNDE BULUNAN GÜNCEL ELEKTRONİK- TİCARET UYGULAMALARI

Internet üzerinde elektronik ticaret tam anlamıyla uygulamaya konulamamıştır. Bu konuda en büyük engel son kullanıcıların güvenlik konusunda duydukları kaygılardır. Internet üzerinden yürütülen ticaretin çok önemli bir kısmı ürün tanıtımı ve kullanıcı onayını takiben kredi kartı numaraları üzerinden faturalandırma esasıyla işlemektedir. İşletmeler arası ticarette ise, şifrelenmiş elektronik posta kullanarak yapılan yazışmalar gittikçe yaygınlaşmaktadır.

Güvenlik ve şifreleme konusunda yurtdışında bulunan özel kuruluşların verdiği hizmetlerden yararlanılmaktadır. Bu hizmetler arasında kredi kartının geçerliliğinin onaylanması ve siparişe bağlı veri ambarı uygulamaları önemli yer tutmaktadır. Varolan hizmetlere ek olarak güvenlik ve şifreleme konularında özel şirketler çalışmalarını sürdürmekte, kredi kartı işlemlerinin yerini elektronik para ile yapılan alışverişlerin alması yönünde uygulamalar geliştirmektedirler. İşlemlerin güvenliğine paralel olarak, ağ güvenliği pazarı da aynı hızda genişlemektedir. (Elektronik Ticaret Teknik Çalışma Grubu,1999)

3.6.   BİR ELEKTRONİK TİCARET UYGULAMA ÖRNEĞİ

Bu bölümde, dünyadaki bilgi güvenliği uygulamalarında çok sık karşılaşılan elektronik bankacılık ve elektronik ticaretten, bir uygulama örneği olarak sözedilecektir.

 Bankaların elektronik ticaret uygulamalarında, bilgi güvenliği konusu ön planda gelmektedir. Banka ile müşteri arasında güvenilir bir elektronik hesap açılabilmesi için şöyle bir yöntem düşünülebilir:

Müşteri bir b