1.)ELEKTRONİK TİCARET (E-TİCARET) NEDİR?

      Bilindiği gibi “ticaret” ifadesi kavramsal olarak “mal veya hizmetin satınalınması ve satılması“ işlemlerini kapsamaktadır. Bu sürecin  elektronik ortamda, Internet üzerinde yapılması E-Ticaret kavramını ortaya çıkarmıştır.
      Müşteri beklentilerindeki mal ve hizmet arzındaki artış, iş dünyasındaki rekabeti küresel ölçekte zorlaştırmaktadır, hatta rekabetin özelliğinide değiştirmektedir. Sanal mağazalarda rekabetin ana öğeleri yada etmenleri nelerdir? Bu sorunun yanıtı çok sayıda süreç içeren niteliği ile şöyle verilir. Güçlü bir biçimde isim yapma; yeni kullanıcı birimleri yaratma ve kullanım kolaylığı sağlama; değişik katma değer yaratma olanakları bulma; öbür firmalarla kilit iş birliklerine yönelme ve uluslar arası pazara açılma.(*)  İşadamları buna uyum  sağlamak için organizasyonlarını ve çalışma tarzlarını değiştirmekte, firma-müşteri-tedarikçi arasıdaki bariyerleri İnternet ve E-Ticaret ile kaldırmaktadır.

    E-Ticaretin tanımı konusunda farklı ülkelerin kuruluşları tarafından farklı tanımlar ortaya konmaktadır. Ancak E-Ticaret konusunda en yaygın genel kabul görmüş tanım OECD tarafından 1997’de yapılan tanımdır. Bu çerçevede E-Ticaret aşağıdaki eylemleri kapsayan bir süreç olarak tanımlanmaktadır;

     Ticaret öncesi firmaların elektronik ortamda bilgilenmesi ve araştırma yürütmesi,       Firmaların elektronik ortamda buluşması, Ödeme sürecinin yerine getirilmesi, Taahhüdün yerine getirilmesi, mal veya hizmetin müşteriye teslimi,Satış sonrası bakım, destek, vb. hizmetlerin temin edilmesi.
 
      E-Ticaret ile daha esnek yapıya kavuşan, tedarikçileri ile daha yakın çalışan, müşterilerinin beklenti ve ihtiyaçlarına daha hızlı cevap veren  firmalar da, global ölçekte değişim yaşamaktadır. E-Ticaret, firmalara en iyi tedarikçiyi seçme ve tüm dünyaya satış yapma imkanı  sunmaktadır.


      2. E-Ticaret İçin İlk Adım: E-POSTA

     Elektronik posta, bir bilgisayardan diğerine/diğerlerine veya bir kişiden diğer kişiye/kişilere gönderilen elektronik mesajdır. E-posta ile  başlayan elektronik iletişim, günümüzde kağıda dayalı klasik yöntemlerin yerini almaktadır. İnternet ile elektronik mesajlar, birkaç dakika  içerisinde e-posta adresi olan dünyanın herhangi bir yerindeki alıcısına şehiriçi telefon tarifesinden daha düşük ücret ile hızlı ve güvenli  olarak ulaştırılmaktadır.

  Müşterilerinizin veya diğer firmaların size her zaman ve her durumda ulaşması, e-posta ile mümkün olabilmektedir. Firmanızın tel ve faks  numaralarının değişmesi, taşınmanız, tatilde veya seyahatte olmanız e-postalarınızın size ulaşmasına engel olmamaktadır.

  “Messaging Online” yaptığı araştırmanın sonucunda, 1999 yılında dünyadaki 500 Milyon e-posta hesabı sayısının, 2002 yılında 1 Milyarı  aşacağının tahmin edildiğini açıklamıştır. Ayrıca Amerika Birleşik Devletleri’nde her 3 firmadan 2’sinin e-posta adresinin bulunduğu tahmin edilmektedir.

  “Electronic Messaging Association (EMA)” tarafından yapılan çalışma sonucunda, İnternet üzerindeki sanal postane olarak hizmet veren  bilgisayarların 1999 yılında alıcısına ulaştırdığı e-posta sayısının 5 Trilyon rakamına ulaştığı öngörülmektedir.


   

        3. E-TİCARET’TE TARAFLAR

  E-Ticarette taraflar dört ayrı başlıkta incelenmektedir;

  Firma-Firma : Firmaların elektronik ortamda tedarikçiye sipariş vermesi, faturalarını temin etmesi ve bedellerini ödemesi bu bölümde değerlendirilmektedir. 1999 yılı verilerine göre; Firma-Firma kategorisindeki ticari işlemler, E-Ticaret cirosunun %90’nını oluşturmaktadır.

  Firma-Müşteri : WWW teknolojisindeki hızlı gelişmeler sonucunda ortaya çıkan Sanal Mağaza uygulamaları ile İnternette firmalar elektronik ortamda; bilgisayardan otomobile, kitaptan pizzaya birçok ürünün doğrudan tüketiciye satışını yapmaya başlamıştır.

  Firma-Kamu : Firmalar ile kamu kuruluşları arasındaki ticari işlemleri kapsayan bu bölümde kamu ihalelerinin İnternette yayınlanması ve  firmaların elektronik ortamda teklif vermeleri ilk örnekleri oluşturmaktadır. E-Ticaretin yaygınlaşmasını desteklemek amacı ile kamunun vergi  ödemeleri, gümrük işlemleri de sanal dünyaya taşınmaktadır.

  (*)Kaynak:Elektronik Ticaret  Doç. Dr. Veysel Bozkurt  s.40

  Birey-Kamu : Henüz yaygın örnekleri olmayan bu kategoride ehliyet, pasaport başvuruları, sosyal güvenlik primleri ile vergi ödemeleri, vb.  uygulamalar ile Elektronik Devlete geçişin
sağlanması planlanmaktadır. İngiltere hükümeti, 2005 yılında tüm kamu hizmetlerinin elektronik ortamda yapılabileceği ve Elektronik Devlet’e geçişin tamamlanacağını duyurmuştur. 2002 yılına kadar ise tüm okul ve kütüphanelerin İnternet bağlantılarının sağlanması planlanmaktadır.   


         3.1. Firma-Firma E- TİCARET

    İnternet öncesinde firmalar arasındaki E-Ticaret, özel veya katma değerli ağlar üzerinden Elektronik Veri Değişimi (Electronic Data Interchange; EDI) ile gerçekleştirilmiştir. Firmalar, iş ortakları/tedarikçileri ile arasındaki ticari bilgileri/işlemleri, EDI formatına dönüşümünü
sağlayan özel programlar kulanarak gerçekleştirmektedir. İnternet ile E-Ticaretin Firma-Firma kategorisine altyapı oluşturan EDI  uygulamaları, Web ortamına taşınarak maliyetler önemli ölçüde düşürülmüş ve KOBİ’lerin de etkin olması sağlanmıştır.

   ABD’de 1999 yılında firmalararası E-Ticaretin %23’ü, iş yapma tarzlarını değiştiren KOBİ’ler tarafından gerçekleştirilmiştir.
Araştırma sahibi “Access Media International”, 2003 yılında KOBİ’lerin payının %32’yi aşmasını öngörmektedir.

   E-Ticaret, firmalararası ticarette maliyetlerin azaltılması ve verimliliğin artırılmasında önemli rol oynamaktadır. Bütün aşamalarında  (kasa, stok kontrol, vb.) barkod okuyucu kullanan ve işlemlerini elektronik ortamda gerçekleştiren bir süpermarkette, otomasyon ile bilgisayar; envanterdeki ürünlerin (raflar, depo) takibini yapmakta, ürünlerin satış eğilimlerini izlemekte ve gerektiğinde sipariş vermektedir.  Yeni siparişler, bilgisayar ağı üzerinden üreticiye otomatik olarak gönderilebilmektedir. Bilgisayar sipariş formu hazırladıktan sonra,  sözkonusu bilgiyi otomatik olarak satış, üretim, dağıtım ve muhasebe bölümlerine göndermektedir. Siparişlerin üretimi sonunda ürünler,  fatura ile birlikte süpermarkete gönderilmektedir.

   Bilgisayarların otomatik olarak gerçekleştirdiği işlemler sonucunda birçok faaliyet için personel gereksinimi asgari düzeye ineceğinden  dolayı, personel giderlerinde önemli ölçüde tasarruf sağlanabilecektir. Bilgisayarların hassas işlem yapması dolayısı ile süpermarketin
siparişleri de aynı şekilde hasas olacağı öngörülmektedir. Bilgisayar destekli titiz ve zamanındaki siparişler ile depo için ihtiyaç duyulan alanda azalma olacaktır. Ayrıca satın alınan ürünlerdeki eğilimlerin izlenmesiyle, tüketicinin ilgisini çekebilecek yeni ürünlerin seçimi ve  siparişi konularında karar verilmesinde kolaylıklar gündeme gelecektir.
 
    Ülkemizde firma otomotiv, elektronik/beyaz eşya, bilgi teknolojileri, vb. sektörlerde Ana sanayi-Yan sanayi ve Ana firma-Bayi/Servis ağı  arasındaki ticari işlemlerde, Firma-Firma E-Ticaret uygulamalarının hızla arrtığı görülmektedir.  Gartner Group tarafından yapılan bir araştırma çerçevesinde, dünyada 1999 yılında 145 Milyar $ olan Firma-Firma E-Ticaret işlem  hacmininin, 2004 yılında 7 Trilyon $ rakamını aşacağı tahmin edilmektedir. 

      Tablo 1: Elektronik Ticarette, İnternet Temelli Satışlarda Büyüme (*)   
       
         Yıllar    Firma-Firma milyar($)   Firma-Müşteri milyar($)
        1997             7            5
        1998             22            12
        1999             47            22
        2000             97            37
        2001             176            59
        2003              338            94
                 
 (*)Kaynak: Elekronik Ticaret Doç. Dr. Veysel Bozkurt  s.66


         3.2. Firma-Müşteri E-TİCARET: Sanal Mağaza

      İnternet özellikle KOBİ’lerin ticari hedeflerini yeniden gözden geçirmelerine neden olmuştur. Dünya ticaretindeki “.com” değişimini  yakalayan firmalar, sanal dünyada showroom veya mağaza açarak yeni müşterilere ulaşmaya çalışmaktadır. Günde 24 saat / haftada 7 gün  açık ve dünyanın heryerinde şubesi olan mağaza açma/işletme maliyetleri, İnternet ile KOBİ’lerin karşılayabileceği seviyeye inmiştir.

      İnternette açılan mağazanın genel giderlerinin çok düşük olması, doğrudan satış fiyatlarına da yansımaktadır. İnternet müşterilerin firmalara, sürekli geri bildirimde bulunma imkanı da sunmaktadır.

     Gartner Group tarafından 1999 yılında 25 Milyar $ olan Firma-Müşteri E-Ticaret işlem hacminin, 2004 yılında 1 Trilyon $ rakamını aşması beklenmektedir.

     
 4. E-TİCARET’in ETKİLERİ NELERDİR?

  E-Ticaret, özü itibariyle ekonomik bir olgu gibi algılansa da sosyal ve kültürel alanlarda da etkiler oluşturmaktadır. E-Ticaretin; birey,  firmalar ve toplum üzerinde farklı etkiler oluşturduğu görülmektedir. Müşteri beklentilerinin pazarı yeniden tanımladığı veya yeni pazarlar  oluşturduğu koşullara E-Ticareti benimseyen firmalar, daha hızlı uyum sağlamakta ve rekabet konusunda avantaj elde etmektedir. Bireylere  ise alışveriş, bilgi ve hizmetlere erişim, kamu ile etkileşim konularında fiziki uzaklık ve zaman kısıtlarını ortadan kaldıran yeni yollar  sunulmaktadır.

         4.1.E-Ticaret İş Hayatında Hangi Faaliyetleri Etkilemektedir?

       Pazarlama, satış ve promosyon,
       Ön satış, taşeronluk, tedarik,
       Finansman ve sigorta,
       Ticari işlemler: sipariş, teslimat ve ödeme,
       Servis ve bakım,
       Ortak ürün geliştirme ve çalışma,
       Kamu ve özel hizmetleri kullanma,
       Kamu ile ilgili işlemler: vergi, gümrük, vb.
       Teslimat ve lojistik,
       Kamu alımları,
       Muhasebe,
       Elektronik ortamdaki ürünlerin otomatik ticareti,
       Anlaşmazlıkların çözümü.

  E-Ticaret’in iş hayatına etkilerinden örnekler;

       KOBİ’lere büyük firmalarla eşit şartlarda rekabet etme imkanı,
       Reklam, nakliye, ürün tasarımı ve üretim maliyetlerinde azalma,
       Pazar raporları ve stratejik planlama konularında ilerleme,
       Etkin pazarlama,
       Eşit şartlarda yeni pazarlara ulaşım,
       Ürün ve hizmet tasarımına müşterinin dahil edilmesi.

         4.2.E-TİCARET’in Ekonomik ve Sosyal Yaşama Etkileri

  OECD tarafından üye ülkelerde 1998 ortalarında yürütülen ve 1999’da yayınlanan araştırmaya göre E-Ticaret’in, ekonomik ve sosyal  yaşamda oldukça kayda değer değişikliklere neden olduğu belirlenmiştir;

  Ekonomik yaşama ilişkin etkileri;

     a.işletmelerarası rekabeti artırmakta,
     b.işletmelerde genel maliyetleri düşürmekte,
     c.maliyetler fiyatlara yansımakta,
     d.tüketici açısından ürün seçenekleri artmakta,
     e.yukarıdaki (c) ve (d) bendindeki faktörler ile pazar gücünün tüketiciye geçmesi                 
      sağlanmakta,
     f.“aracısızlaşma” veya “yeni fonksiyonlar üstlenen aracılar” oluşmakta,
     g.Siber aracılar oluşmakta,
     h.Hayatı kolaylaştırmakta; 7 gün 24 saat (7x24) çalışma prensibi ile sürekli ticaret ve   
        alışveriş imkanı sunmakta
     i.7x24 prensibi ile açık olan mağazalar, aracıların da fonksiyon değiştirmesi ile ürün,
       fiyatlarını 10’a 1 seviyesinde ucuzlatmakta                                                                                                                                                                                                         
     j.halen firma-firma arası %90 firma-tüketici arası %10 civarında olan oranın, teknolojik
      altyapının gelişmesi ve tüketiciye daha kolay ulaşılması ile, firma-tüketici lehinde
      yükselmesi beklenmekte
     k.telekomünikasyon alt yapısındaki gelişmeler, ucuz PC’ler, kablo TV, telefon hatları, vb.
       altyapı gelişmeleri ile KOBİ’lerin doğrudan evdeki tüketiciye satış yapması ve pazarını
       genişletmesi tahmin edilmekte,
     l.E-Ticaretin yaygınlaşmasındaki teknik ve felsefi niteliğin “şeffaflık” ve “açıklık” olduğu
        belirtilmekte,
    m.“Açıklık” tüketicinin pazar gücünü artırmakta, fakat kişisel bilgilerin toplanmasıyla
        aleyhte kullanılabilecek bir veri tabanı  yaratmakta,
     n.E-Ticaret ile zamanın göreli önemi değişmekte, pazara coğrafi olarak yakın olmanın
        önemi ortadan kalkmakta,
     o.Firma tedarik/zincir yönetiminde düzenli bir planlama ile maliyetler düşürülmekte     
        (ABD’de bu konuda %15-20 tasarruf edilmiş durumdadır),
     p.Web tabanlı pazarlama ve siparişi online geçmek de işletme lehine verimliliği artırmakta,
     q.Sipariş alma, alındı makbuzu, fatura tutarlılığı vb. izlemede yapılan hatalar E-Ticaret ile
        düşmekte, böylece genel maliyetler azalmakta,
     r.Pazar yapısını değiştirmekte,
     s.Firmanın iş organizasyonu ve modelleri değişmekte  şeklinde özetlenmektedir
       ABD’de yapılan bir araştırma ile firma-firma arası ticaretin, elektronik ortamda ve geleneksel yöntemlerle yapılması durumunda ortaya çıkan maliyetlerinin mukayesesi yapılmıştır. Bu araştırma neticesinde Tablo 2’de izlenebileceği gibi sektörler itibariyle irdelendiğinde E-Ticaret ile ortalama %15-20 arasında tasarruf elde edildiği belirlenmiştir;


 Tablo 2: E-Ticaret İle Tahmini Tasarruflar (*)

ENDÜSTRİ   Tasarruf Oranı (%)   ENDÜSTRİ   Tasarruf Oranı (%)
Uzay, Makine Endüstrisi   11   Sağlık   5
Kimyasal ürünler   10   Hayat Bilimleri   12-19
Kömür Endüstrisi   2   Metal/Makine Endüstrisi   22
İletişim   5-15   Medya ve Tanıtım   10-15
Bilgi Teknolojileri   11-20   İşletme/Bakım/Onarım   10
Elektronik Parçalar   29-39   Benzin ve Gaz   5-15
Gıda Katkı Maddeleri   3-5   Kağıt Endüstrisi   10
Orman Ürünleri   15-25   Çelik Endüstrisi   11
Havayolu Taşımacılığı   15-20      

   
  (*) Kaynak: Business Week, 17 Ocak 2000   

     



   4.3. E-TİCARET’in Sosyal yaşama ilişkin etkileri;

    E-Ticaret, ekonomik bir olgu olmasına karşı piyasanın küreselleşmesi neticesinde, organizasyonların bilgi temelli yapıya geçmelerini ve  böylece ekonominin bilgi temelli yapı esasına dayandırılmasını getirmekte ve bunun sonucunda, eğitim, kültür, sağlık gibi alanlarda
 yaygınlaşarak sosyal politikalar üretilmesini zorunlu kılmaktadır.

    Farklı gelir gruplarının E-Ticarete geçişte eşit avantaja sahip olmalarını sağlamak üzere eğitim, sağlık ve kültür alanında ucuz Internet  erişimleri sağlanması ve Internet’in sunduğu imkanlardan toplumun her kesiminin eşit oranda faydalanma imkanının altyapı ve ortam
açısından oluşturulması gerekmektedir.

         4.4.E-TİCARET’in KOBİ’lere Etkileri
E-Ticaretin henüz kısa bir geçmişi olmasına karşın Internet kullanımının yaygınlık kazanması, iletişim altyapısının güçlenmesi ve güvenlik konusundaki endişelerin büyük oranda ortadan kalkmasını sağlayan teknolojilerinin gelişmesi, elektronik ticaretin tüm dünyada hızla yaygınlaşmasını sağlamıştır.
  Bir çok dev firma için yeni pazarlar anlamına gelen küreselleşmeyle beraber uluslararası pazarlarda geleneksel yöntemlerle (büro açmak, distribütör bulmak, bağlantı kurmak) iş yapabilmek için gereken kaynaklara sahip olmayan Küçük / Orta Boy İşletmelerin (KOBİ) hayatta kalmaları gün geçtikçe zorlaşmaktadır. Eskiden beri en büyük problemleri ürettikleri ürünün satılabilmesi için hedef kitleye ulaşabilmelerini sağlayacak pazarlama kanallardan mahrum olmaları olan küçük işletmeler, yeni düzene adapte olamazlarsa küresel üretim ve satış yapan firmalar karşısında çaresiz kalacaklardır. İnternet işte tam bu noktada KOBİ’lere etkili ve ucuz bir pazarlama kanalı sunarak tüm dünyada milyonlarca kişi ve kuruluşu hedefleyebilmelerini sağlar. KOBİ’ler böylelikle yüksek yatırım ve harcama yapmak zorunda kalmadan bir çok pazara girebilme, bu pazarlarda hızlı, ucuz ve kaliteli ürün sunabilme fırsatına kavuşacaklardır.
  Son günlerde uluslararası bir çok dev firmanın tüm lojistik ihtiyaçlarını internet üzerinden gerçekleştirmeye başladıkları ile ilgili haberleri hep birlikte izliyoruz. Ilk olarak aralarında General Motors, Ford, Daimler Chrysler, BMW, WV, Renault ve Peugeot’nun da bulunduğu 11 dev otomobil üreticisi bir araya gelip yan sanayiden gerçekleştirdikleri tüm malzeme alımlarını bundan sonra, kurdukları elektronik ticaret sitesinden yapacaklarını bildirdiler. Ardından Boeing, Airbus, General Dynamics gibi büyük askeri ve sivil uçak üreticileri de tedarikçilerden satın alımlarını elektronik ortamda gerçekleştireceklerini duyurdular. En son geç tiğimiz hafta BP Amaco, Exxon, Shell, Conoco ve ELF gibi dev petrol şirketleri de tüm satın almalarını internet üzerinden gerçekleştirmek için gereken sistem altyapılarını kurmaya başladıklarını duyurdular.
  Tüm bu çabaların temelinde alıcılar ile satıcıların birbirlerine kolayca ulaşabilmelerini ve taleplerini hızlı ve etkili olarak iletebilmelerine olanak tanıyacak altyapının oluşturulması, böylece en uygun ürünün en uygun fiyata alınabilmesini sağlama çabası yatmaktadır. Alıcı ihtiyaç duyduğu ürün ile ilgili tüm taleplerini ( fiyat, teslimat tarihi ve teslimat şekli dahil) kurulan bilgi ağına gönderdiği anda o ürünü sağlayabilecek tüm firmalar talepten haberdar olur. Böylece bir taraftan rekabet sayesinde alıcı ürünü piyasadan daha düşük bir fiyata alma şansını elde ederken diğer taraftan da satıcı siparişi zamanında, tam ve doğru alabildiği                                          için üretim ve malzeme planlamasını rahatlıkla yapabildiğinden maliyetlerini düşürebilmekte,sonuçta her iki tarafta karlı cıkmaktadır.   Birbirlerine rakip ve kesinlikle hiç bir konuda işbirliği yapamayacaklarına inanılan dev bir çok firmanın elektronik ticaret için biraraya gelmeleri bu işin geleceği ile ilgili çok önemli bir göstergedir. Önümüzdeki dönemde Türkiye’de de büyük şirketlerden başlayarak bir çok firmanın satın alma işlemlerini elektronik ortamda gerçekleştirmeye başlayacaklarını öngörmek zor olmayacaktır. Bu aşamadan sonra elektronik ortamdan uzak kalan KOBİ’ler bu şirketlerin tedarik zincirlerinin dışında kalacaklar ve yaşamaları fiilen imkansız hale gelecektir. Elektronik ticaret için gerekli altyapı çalışmalarına şimdiden başlanması yeni çağın artan rekabet koşullarında KOBİ’lere ciddi avantaj sağlayabilecektir. (*)

         4.5. E-TİCARET’in Yönetime Etkileri

  İnternet, firmaların iş yapma şeklini de değiştirmektedir;

       Elektronikleşme: Bilgilerin elektronik ortamda tutulması ile, herhangi birisi, herhangi bir zamanda herhangi bir yerden ihtiyaç duyduğu bilgiye bir başkasına gerek kalmadan ulaşabilmektedir. Fiyat listeleri, sipariş formları, tanıtım filmleri, vb. materyaller   firmanın servis bilgisayarından internet aracılığı ile güncel olarak erişilebilmektedir.
       Hareketlilik: İnternet teknolojisi, kişilere bulundukları yerden bağımsız olarak bilgiye erişim imkanı sunmaktadır. Müşterilerine  destek vermek için seyahat eden çalışanlarının, ihtiyaç duyduğu bilgiye herhangi bir zamanda herhangi bir yerden güncel olarak
ulaşabilmesi, firmanın müşterilerinin ihtiyaçlarına cevap vermedeki performansını artırmaktadır.
       Çabukluk: İş adamları, güncel bilgilere gece veya gündüz istedikleri zaman ulaşabilmektedir. İş ortağının veya firmasının web  sitesine ulaşarak son fiyat listesine, üretim rakamlarına, malların çıkış tarihine kolaylıkla erişebilmektedir.
       Çalışma Grupları: İnternet, verinin paylaşımına ve çalışanların işbirliği yapmasına da altyapı sunmaktadır. Firmalar, haber grupları, konuşma odaları, vb. araçlar ile değişik coğrafi yerlerdeki çalışanlarını bir araya getirerek çalışma grupları oluşturabilmekte, müşterilerinin önerilerini değerlendirebilmektedir.

         4.6.E-TİCARET’in Reklamcılığa ve Pazarlamaya Etkileri

  İşletmeler açısından sanal pazarlamanın birkaç ayrı yönden avantajı bulunmaktadır.

  Etkileşimli Elektronik Pazarlama: İşletmeler, etkileşimli olarak ses, görüntü unsurlarını da kullanarak hazırlayacakları sanal mağazalarda müşteri ile karşılıklı etkileşim içerisinde satışlarını yapabilmektedir.

  Etkin ve Hızlı Müşteri Talepleri Yönetimi: Sanal ortamda yapılan alışveriş hangi müşterinin hangi mala talep duyduğu yönünde bir veri  tabanı oluşturulmasına imkan sağlamaktadır. Bu kapsamda işletmeler müşteri taleplerini veya satış reyonlarını yönlendirme şansını elde  edebilmektedir.
 
     E-Ödeme İmkanı: Elektronik ortamda ücretin ödenmesi ve alışverişin elektronik ortamda tamamlanması, işletmeler açısından lojistik  altyapıda tasarruf yapılması açısından avantaj olarak değerlendirilmektedir.
(*)Kaynak:www.garanti.com.tr/eticaret

     Etkileşimli Tedarik Zincir Yönetimi: İşletmelerin nereye, ne kadar, hangi tarihte ürün veya hizmet sağlamaları gerektiğinin kararı ve  bunun yönetiminin elektronik ortamda alıcı ve satıcılar arasında etkileşimin sağlanması bir avantaj oluşturmaktadır.

     Etkileşimli Stok Yönetimi: İşletmelerin tedarik yönetimlerinin bir başka yönü de stok yönetimidir. Dolayısıyla etkileşimli olarak hangi  üründen ne kadar ve hangi süreyle stok bulunduracağının yönetimi de elektronik ortamda gerçekleştirilebilmektedir.

     Bankacılık ve Sigortacılık Hizmetlerinde Etkinlik ve Hız: Bu tür hizmetlerde sonuca hızlı erişilmesi, alışverişin hızlı bir şekilde  tamamlanması taraflara zamandan tasarruf sağladığı gibi hizmetin etkinliğini de artırmaktadır.

    Sanal Anket ve Kamuoyu: Elektronik ortamda alışveriş yapan kesim ile hızlı ve etkin bir şekilde anket yapılıp hizmetin yönlendirilmesi ve istenilen kapsamda kamuoyu oluşturulması da mümkündür.

    Birebir Pazarlama: Elektronik pazarlamada doğrudan tüketiciye hitap ederek birebir pazarlama yapma imkanı bulunmaktadır.

   Ancak E-Ticaretin yaklaşık üç yıllık geçmişinde büyük bir gelişme ile yaygınlaştığı bilinmekle beraber, birtakım zorlukları içerdiği de gözlenmektedir.
  Bunlar;
       İşletmelerin, değişen pazar koşullarına uyum sağlayamaması,
       Ayıplı ürün teslimi sonucu şirketlerin ürünü yenilemede lojistik güçlükle karşılaşması,
       İşletmelerin hızlı gelişen teknolojik altyapıya uyum sağlayamaması,
       İşletmelerin ürün geliştirmede yetersiz kalmaları,
       İşletmelerde, ürün dağıtım amaçlı oluşturulan kanalların lojistik olarak yetersiz kalmaları  şeklinde özetlenebilir.

         4.7. E-TİCARET’in Tüketiciye ve Alışverişe Etkileri

   Sanal dünyada alışveriş yapmak gerek birey gerekse firma olarak müşteriye önemli avantajlar sağlamaktadır;
Hesaplı: Sanal dünyadaki alışveriş, klasik mağazada yaptığınız alışverişten daha ucuzdur. Sanal iş dünyasındaki mağaza kirası, personel  gideri, elektrik, vb. masrafların ihmal edilecek düzeyde olması satış fiyatlarına da yansımaktadır.
    Şehirlerarası veya ülkelerarası dolaşarak mağazalar arasındaki fiyat karşılaştırması, bire beş oranında şehir içi telefon ücreti ödeyerek  yalnızca İnternet ile yapılabilmektedir.
  Kolay ve Rahat: Sanal dünyadaki alışverişi ile evden  trafik ve park sorunu yaşamadan, zaman ve benzin harcamadan muazzam   çeşitlilikteki ürün ve hizmetler incelenebilmektedir. Birçok sanal mağaza, ana caddelerdeki benzerlerine kıyasla daha fazla stok  bulundurabilmektedir.
  Ayrıca sanal dünyada yapılacak kısa bir gezinti ile, satın alınacak ürün/hizmet ile ilgili uzmanların raporlarına ulaşılabilmekte, diğer  tüketicilerin fikirleri öğrenilebilmektedir.

  Hızlı: Satın almak istenilen ürün seçildikten sonra yalnızca beklemek gerekmektedir. Birçok mağaza e-posta servisi ile siparişin hangi  aşamada olduğu hakkında (ne zaman kargoya verildi, ne kadar sürede teslimat yapılacak, vb.) müşterisini de bilgilendirmektedir.
  Güvenli: Birkaç basit önlemi aldığınızda, sanal dünyadaki alışverişte kredi kartı kullanmanın restoran veya dükkanda kullanmadan daha az  riskli olduğu görülmektedir.
  Birçok online satış yapan sanal mağaza, müşterilerin ödeme bilgilerini güvenli olarak ulaştırabilmesi için çeşitli güvenlik önlemleri (SLL,  SET) almaktadır. Bilgileri göndermeden söz konusu güvenlik önlemlerinin (alışveriş yapılan mağazanın gerçekten o mağaza olduğunun  garanti edilmesi, satıcıya gönderilecek bilgilerin, özellikle kredi kartı, şifrelenerek ulaştırdığı vb.) alınıp alınmadığının kontrol edilmesi   tüketicinin lehine olacaktır. Web tarayıcı programının altındaki durum çubuğundaki “Anahtar”ın kapalı olması, mağazanın güvenlik önlemi    aldığını göstermektedir. Güvenlik önleminin türü ve derecesine anahtarın üzerine tıkayarak ve mağazanın web sitesinden öğrenilmesi  gerekmektedir.

  Ayrıca son dönemde bankalar, İnternet üzerinde rahat ve güvenli kullanabilmesi için “Sanal Kart” uygulamasını başlatmıştır. Yalnızca   İnternette kullanılabilen ve normal zamanda “sıfır TL/$” limiti olan “Sanal Kart”ın limitini, alışveriş sırasında kart sahibi  artırmakta/belirlemekte ve alışverişin sonunda ise kalan miktar olması durumunda tekrar “sıfır”layabilmektedir.

  Eğlenceli: Web dünyasındaki en keyifli alışverişlerden birisi de online müzayedelerdir. Dünyanın herhangi bir yerinden insanlar herhangi   bir şeyi online müzayedeye katılarak satın alabilmektedir.

  Küresel: Sanal dünyada müşteriler, en geniş çeşitlilikte mağaza bulma imkanına sahiptir. Bu mağazaların bir kısmı büyük şehirlerde   bulunabilecek olmasına karşın bir kısmına ise yalnızca İnternet dünyasında erişilebilmektedir.   

   Aynı çalışmada, Firma-Müşteri E-Ticaret kategorisindeki İnternet üzerinden gerçekleştirilen satışların; %37’sini kitap, %21’ini bilgisayar/donanım/yazılım, %20’sini CD/DVD/kaset, %17’sini ise giyim eşyasının oluşturduğuna değinilmektedir.

  Sanal iş dünyasında mağaza açmak için, web sitesinin teknik altyapısının ve içeriğinin oluşturulması ve ödeme işlemleri için de sanal POS  (V-POS) alınması gerekmektedir. Muhasebe, stok, vb. işlemleri ile de entegrasyonu sağlanabilecek Sanal Mağazaya Müşterilerin güvenli   erişimini için, SLL standardı kullanılmaktadır. Satıcı firma, bir onay kurumundan aldığı elektronik web sitesi kimliği ile mağazasının sanal   dünyadaki kaydını gerçekleştirmektedir. Müşteri ile Satıcı Firma arasındaki iletişimde güvenliği sağlayan SLL; internette ulaşılan adresin   gerçekten aranan mağaza olup olmadığını kontrol etmekte ve bilgilerin şifrelenerek gönderilmesini sağlamaktadır.

  Satıcı firma ile banka arasındaki iletişimin güvenliği ise SET protokolü ile gerçekleştirilmektedir. Müşteriden SLL ile alınan ödeme bilgileri  (kredi kartı), satıcı firma tarafından bankaya SET protokolü ile şifrelenerek gönderilmektedir. Banka, müşterinin hesabının uygun olması  durumunda, alışverişini onaylamakta ve provizyon bilgisini satıcı firmaya göndermektedir. Satıcı firma, müşterisine siparişin tamamlandığını bildirdikten sonra bankaya bağlanarak alışveriş tutarını hesabına aktarmaktadır. Ülkemizde kitap, kaset, CD, çiçek, elektronik, giyim,  bilgisayar, gıda, vb. ürünlerin İnternette doğrudan müşteriye satışını yapan sanal mağaza sayısı 250’yi aşmıştır İnternet üzerinden güvenli bir şekilde ödeme yapılabilmesi için pek çok araç geliştirilmiştir.


     
5. E-TİCARETTE ÖDEME ŞEKİLLERİ
                                 
         5.1. Kredi Kartı

     Kredi kartının tüm dünyada standart bir ödeme altyapısına sahip olması kullanıcı kitlesinin genişliği Internet üzerinden yapılan alışverişlerde en çok kullanılan ödeme yöntemi (Türkiye'de tek yöntem) olmasını sağlamıştır. Alışveriş sırasında kredi kartı bilgilerinin üçüncü şahıslarca ele geçirilmesinin önlenmesi amacıyla bu bilgilerin şifrelenmesi esasına dayanan SSL ve SET protokolleri  kullanılmakta, böylece alışveriş güvenliği kolaylıkla sağlanmaktadır.

         5.2. Elektronik Para

       Elektronik para Internet'te kullanılmak üzere geliştirilmiş para birimidir. Elektronik para günlük hayatta kullanılan mağaza çeklerinin Internet ortamındaki karşılığı olarak değerlendirilebilir. Bu sistemden yararlanmak isteyen  kişilerin ilk olarak elektronik para hizmeti sunan şirketler tarafından geliştirilen özel yazılımlardan birini bilgisayarlarına yüklemeleri ve o şirketle çalışan bir  bankada hesap açtırmaları gereklidir. Bundan sonra elektronik para ile anlaşmalı   mağazaların sitelerinden veya kendisi gibi elektronik para yazılımını kullanan diğer taraflar ile sanal alışveriş yapabilirler. Elektronik para yazılımı, istenilen  miktarda paranın bir banka hesabından çekilerek, Internet üzerinden yapılacak  harcamalarda kullanılmak üzere elektronik ortamda saklanmasını sağlar.

Her elektronik paranın normal hayatta olduğu gibi bir seri numarası vardır. Internet                                 üzerinden bir harcama yapıldığında belli seri numaralı elektronik paralar alışveriş                                 yapanın bilgisayarından silinerek alışveriş yapılan bilgisayara geçirilir. Bu şekilde,                            para akışı aynen günlük hayatta olduğu gibi gerçekleştirilir. Türkiye'de bu sistem henüz uygulamaya geçmemiştir. Dünyada elektronik para hizmeti veren bazı                                 kuruluşlara örnek olarak CyberCash (www.cybercash.com), DigiCash                                 (www.digicash.com) verilebilir.

         5.3.Elektronik Çek

    Elektronik çek, elektronik ticaret gerçekleştiren sitelerin ödemeleri çek olarak                       kabul etmelerini ve işleyebilmelerini sağlayan bir ödeme sistemidir. Elektronik                                 çek, ABD'de Financial Services Technology Consortium (www.fstc.org) tarafından                                 SDML, Signed Document Markup Language, adı verilen bir işaretleme dili                                 kullanılarak geliştirilmiştir. Elektronik çek sisteminde, ödemeler kredi kartı                                 olmadan banka hesabı bilgilerinin gerekli olanlarının elektronik ticaret sitesine                                 girilmesi yoluyla yapılır. Kullanıcı bir anlamda ticaret sitesine çek keserek ödeme                                 yapmış olur. Bankadaki sistemler yapılan transferleri her gün temizleyerek                                 bahsedilen hesapta alışverişin tamamlanması için gerekli şartların yeterli olup                                 olmadığını kontrol ederler ve bu durumdan elektronik ticaret sitesini şifreli                                 kanallarla haberdar ederler. Bu işlemler takas merkezi olarak adandırılan                                 finansal kurumlar tarafından da yürütülebilir. Kullanılması kolay bir sistem                                 olmakla birlikte, daha yaygın kullanımı için gerekli sistemlerin finans sektörü                                 tarafından kabul görmesi gereklidir. Bu hizmet ülkemizde herhangi bir kuruluş