IV.   Muhalefetin hükümleri ( Rekabet memnuniyetine muhalefet ) 

B:K: MADDE 351- (Rekabet memnuniyetine muhalif harekette buluna işçi, bu muhalefet sebebiyle eski iş sahibinin düçar olduğu zararları tazmin ile mükelleftir.

Memnuniyete mualif hareket hakkında cezai şart konulmuş ise, işçi, kaideten meşrut ceza miktarını tediye ile memnuiyetten kurtarabilir.Fakat zarar bu miktarı mütecaviz ise fazlasını da tazmin ile mükellef olur.

İşçinin hareketi, tarzı ihlal veya tehdit edilen menfaatlerin ehemmiyeti haklı gösteriyorsa ve tahriri mukavele ile sarahaten bu hak muhafaza edilmiş ise, iş sahibi müstesna olarak meşrut olan cezanın tediyesinden ve onun mütecaviz olan zararın tazmininden başka muhalefetin men’ini de talep edebilir.)

V.   Memnuniyetin nihayeti:

B.K. MADDE: 352- (Rekabet memnuniyetinin başkasında iş sahibinin hakiki menfaati bulunmadığı sabit olursa, bu memnuniyeti nihayet bulur.

İş sahibi işçinin feshi mühik gösterecek bir kusuru dolayısıyle akit işçi tarafından feshedilmemişse, işçi aleyhine memnuniyete muhalefetinden dolayı dava ikame edilemez.)

B- HAKSIZ  REKABETİ OLUŞTURAN EYLEMLER

       Başkasının iş mahsullerini, ( emtiasını kötüleme ) bu suretle kendi emtiasını üstün ve rakipsiz göstermek.
       Başkasının ticari faaliyeti ve ürünleri hakkında, bunların işe yaramaz , tehlikeli ve zararlı olduğunu ( etrafa yaymak )
       gerçek dışı suçlamalarla resmi makamlara şikayette bulunmak.
       Kendisine ait bir ihtira beratı bulunmadığı halde varmış gibi gazeteye reklam verip başkasının aynı cins mallarını kötülemek
       Başkasına ait markayı veya ihtira beratını izinsiz kullanmak veya taklit etmek.
       Başkasına ait tanınmış, ticari yaşamda yerleşmiş özgün dizayn ve sınai modelleri kopya etmek ve izinsiz bunlardan yararlanmaya çalışmak
       Özel ambalaj, zarf ve orijinal sınai modelleri aynen veya taklit suretiyle kullanmak.
       Tescilli veya tescilsiz bir markayı haksız olarak ticari faaliyetlerinde, ürünlerinin pazarlamasında aynen veya taklit ederek kullanmak.
       Başkasının ticaret unvanını haksız suretle alıp ticaretinde kullanmak iltibas yaratarak ondan yararlanmak.
       Başkasına ait ihtira beratını aynen veya taklit ederek ticari faaliyetlerinde kullanmak.
       T.S.E. Markasının T.S.E. Kurumu ile anlaşma yapılmadan veya anlaşmaya aykırı olarak veya anlaşma süresi bittiği halde yenilemeksizin pazarladığı ürünlerde kullanmak.
       T.S.E. Kalite belgesini almış olsa dahi, düşük kalite ile bu belgeyi kullanmayı sürdürmek.
       Şirket yönetim kurulu üyelerinin, kendi şirketi aleyhine olarak faaliyette bulunmak, aynı ticari işleri kendi hesabına yapmak.
       Fikir ve sanat eserleri kanununun eser sahibine tanıdığı hakları,herhangi bir sözleşme yapmadan ve sahiplerinin iznini almadan ticari amaçla kullanmak.
       Bir kuruluşta veya ticarethanedeki işçileri, müstahdemleri usta ve çırakları kandırıp kendi işine almak.
       Şirket sırlarını ve özel tekniklerini haksız suretle elde edip kendi işinde kullanmak.

olarak sıralanabilir.

C - HAKSIZ REKABET TÜRLERİ

a)   (Marka) ve (ticari unvan)a tecavüz suretiyle haksız rekabet:

Haksız rekabet davalarının uygulamada ve günlük ticari yaşam  içinde en sık rastlanılan türü, markaya ve marka kullanma hakkına ve Ticaret unvanına tecavüz suretiyle haksız rekabetin yaratılmasıdır.
Markalar kanununun 47. maddesinde marka kullanma hakkına tecavüz halleri gösterilmiş olup, bunlarda nerede ise T.Ticaret Kanununun 57. maddesinde sıralanan haksız rekabet teşkil eden eylemlere çok benzemektedir.

Markalar Kanununun 47. maddesinde:

-   Hak sahiplerinden başkası tarafından markaların veya benzerlerinin kullanılması,
-    Başkasına ait markanın; biçim marka itibariyle eşinin veya ebat ve renk olarak veya dikkatle bakılmadıkça fark edilemeyecek benzerinin kullanılması, iltibas yaratılması; bu şekilde emtianın satılması, dağıtılması ithal ve ihracatın yapılmak, sayılmış olup,

Aynen buna benzeyen T.T.K. 57/5. madde bendinde de:
T.T.K. md. 57/5: Başkasının emtiası, iş mahsulleri, faaliyeti veya ticaret işletmesiyle “iltibaslar” meydana getirmeye çalışmak veya buna müsait bulunan tedbirlere başvurma, hususiyle “başkasının haklı olarak kullandığı ad, unvan, marka, işaret gibi tanıtma vasıtalarıyla iltibasa meydan verebilecek surette, ad, unvan marka işareti gibi tanıtma vasıtaları kullanmak veya iltibasa meydan veren malları, durumu bilerek veya bilmeyerek, satışa arzetmek veya şahsi ihtiyaçtan başka her ne sebeble olursa olsun elinde bulundurmak.)

Fiilleri, haksız rekabet teşkil eden iyi niyet kurallarına aykırı eylemler olarak gösterilmiştir.

Hatta bu iki yasanın bu hükümlerdeki benzerlik, bu tecavüz hallerinin engellenmesi ve bunları yapanların hukuk ve ceza davalarına muhatap olmaları yönünden de (Markalar K. 48, 49, 51 ve T. Ticaret K. 58 ile 65. maddeleri itibariyle) Tam bir benzerlik arzetmektedir.

Ayrıca her ikisinin ortak amacı; ister marka olsun, ister bir emek mahsulü, bir ad, ticari unvan, özel bir dizayn, orijinal bir şekil, ihtira beratı, fikir ve sanat eseri, ticari faaliyet emtia olsun, sahibinin korunması ve tecavüzün önlenmesi tecavüz edene hukuki ve cezai yaptırımlar uygulanması ticari yaşamın dürüstlük kurallarına uygun ve dengeli biçimde yürütülmesidir; Haklının haksıza karşı korunması ve daima hakkın üstün tutulmasıdır.

Ancak, daha önce de ifade edildiği gibi marka ve ticari unvanın korunurluğu için her ikisinde de tescil esası benimsenmiştir. Fakat yine de konumları ve kullanıldığı yerler ve amaçları itibariyle Marka ile Ticari unvan birbirinden tamamen ayrı şeylerdir. Bundan ötürüde birbirilerine üstünlükleri olmayıp ihdas ve kullanılış biçimlerine göre her birinin sadece kendi branşında geçerlikleri söz konusudur.

Şöyle ki:

İhdas amacı ve kullanıldığı yer ve şekil itibariyle:
Marka; Markalar Kanunu 1. maddesi uyarınca sadece ticari mallar

-emtia ve onların ambalajları üzerine konmak üzere tesis edilip Sanayi Bakanlığınca da tecil ve Türkiye Sınai Mülkiyet Gazetesinde de ilan olunarak koruma altına giren işaretlerdir.

b) Marka Ve Ticaret Unvanının Korunması

Markanın korunabilmesi için tescil ve ilan edilmiş olması gerektiği gibi;

c)Ticaret Unvanının Da Koruna Bilmesi İçinde ;

-   Ticaret sicil memurluğunda tescil edilmiş olması gerekir.
-   Ayrıca Türk Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilmiş bulunması şarttır.

                 Ticaret Unvanının Geçerliliği İçin :

T.T.K.nun 43. maddesine göre ticaret unvanının alınması:

Tacir gerçek kişi ise; “ticaret unvanı onun ad e soyadından ve ayrıca 48. md uyarınca ona yapılacak eklerden oluşmaktadır. Gerçek kişilere ait ticaret unvanı, aynı sicil dairesinde başkası tarafından alınamaz. Fakat başka bir Ticaret Sicil Dairesinde başkası tarafından aynı ticaret unvanı alınabilir ise de kullanılırken har ikisi arasında haksız rekabet oluşturabilecek ve iyi niyet kurallarına aykırı düşecek davranışlar olduğu taktirde haksız rekabetten doğan hakların korunması da gündeme gelebilecektir. T.T.K. 47. m. ye göre: tüzel kişilere ait Ticaret Unvanları ise: Türkiye çapında korunacağı için tüzel kişilerin ticaret unvanlarına, Türkiye’nin herhangi bir sicil dairesinde daha önce tescil edilmiş bulunan diğer bir unvandan ayırt edilmesi için gerekli olduğu taktirde lüzumlu ilavelerin yapılması mecburidir.

Ancak, tescil edilen ticaret unvanları her ne kadar “Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilmekte olup, bu suretle, bir” tüzel kişilik”  “ticaret unvanı alırken Türkiye’de başka bir ticaret sicili dairesinde ki bir işletmenin aynı ticari unvanı daha önce almış ve tescil ettirmiş olduğunu bildiği veya Türkiye çapında “ilan” nedeni ile bilmesi gerekeceği ileri sürülebilirse de gerçekte ve pratikte bunun ne derece de mümkün olabileceği ve bu faraziyenin doğruluk derecesi çok kuşkuludur. Hatta belki imkansızdır.

Ancak T.T.K. 47. madde bu gibi haller için esneklik getirmiş olup, yeni tescil edilecek unvan, daha önce Türkiye’nin her hangi bir yerinde tescil edildiği anlaşıldığı taktirde ondan ayırt edilebilmesi için lüzumlu ilavelerin yapılması zorunluluğunu koymuş, haksız rekabet yaratılması böylece önlenmek istenmiştir. (TTK 47/SON)

Yine bu amaçladır ki, böyle ilavelerin yapılmaması halinde, daha önce bu unvanı almış olan tüzel kişiliğin, sonra tescil ettirene karşı Ticaret unvanını, kanuna uygun şekilde düzeltmesini ve değiştirmesini isteme hakkı vermiş haksız rekabet hakkı saklı tutulmuştur.

Gerçekten, T.T.K.NUN 54/I. Maddesine göre:

“Ticaret Unvanı., kanuna aykırı olarak başkası tarafından kullanılan kimse, bunun MEN!ini ve haksız kullanılan unvanı tescil edilmiş ise kanuna uygun şekilde DEĞİŞTİRİLMESİNİ veya SİLİNMESİNİ ve zarar görmüş ise kusur halinde bununda TAZMİNİNİ isteyebilir.”

Madde de görüldüğü gibi; unvan sahibinin men ve terkin isteme hakları mutlak ise de tazminat isteyebilmesi, karşı tarafın kötü niyetli ve kusurlu aranmasına yani o unvanı tanınmış ve yerleşmişliğinden yararlanma, unvan sahibinin haklarını çalma, kazancından haksız yere pay alma kötü niyetinin kanıtlanmasına, kısacası kusurlu olmasına bağlı tutulmuştur.

T. Ticaret Kanununun 43. ve 47. maddelerinin hükümlerine göre gerçek kişiler ile tüzel kişiler ticaret unvanı alırken ve ticaret unvanlarının korunması yönünden, birbirinden ayrı tutulmuştur.

1)   BÖLGESEL KORUMA: Gerçek kişilerin haksız rekabet yaratmak kaydıyla ayrı ayrı ticaret sicil dairelerinde aynı unvanı başka başka kişilerin alabileceği kabul edilmiş iken; ( BÖLGESEL KORUNMA)
2)   Tüzel kişiler için Türkiye çapında (ticari unvan korunurluğu tanınmıştır.) Bu TÜRKİYE ÇAPINDA korunmaktır.
3)   1618 sayılı Seyahat Acentaları Kanununun 5. maddesine göre, bu acentaların ad ve ticari unvanları da TÜRKİYE ÇAPINDA KORUNMADIR.

d) Korumada Ticaret Unvanı Ve Marka Yönünden Benzerlik

Markalar k.nun 3. ve 15/1. maddelerindeki:
“Marka hakkı tescil ile başlar ve markayı ilk tescil ettiren onun sahibi sayılır.
Hükmüne paralel olarak

T. Ticaret Kanununun 52. maddesi hükmünce de:

Usûlen tescil ve ilan edilmiş olan TİCARET UNVANI’nı kullanma hakkı münhasıran sahibine aittir.


Görüldüğü üzere;

Marka ve Ticaret unvanın da hak sahipliği ve öncelik hakkı TESCİL VE İLAN tarihine göre saptanacak; bu haklara tecavüz halinde önce ayniyet,  benzerlik,  iltibas  durumu saptanacak, ondan sonra da tescil ve ilan tarihi itibariyle gerçek hak sahibi ve kullanma hakkına tecavüz halinde olup olmadığı tayin edilecek; Buna bağlı olarak tecavüzün ve haksız rekabetin önlenmesi men ve terkin ve tazminat istemleri, ona göre çözümlenecektir.

e) Marka Ve Ticaret Unvanı Farklılığı

Marka ve ticaret unvanı, gerek ilk tesis şekli ve gerekse kullanılış yerleri ve amaçları tamamen ayrı olduğu için; aynı sözcük veya sözcükler, bir marka  ve bir de başkasına ait ticaret unvanında yer alması halinde, oluşa göre farklı sonuçlar doğurabilecektir.

Örneğin: “KUŞLUOĞLU” sözcüğü;
A şirketinin tescilli markasında, ana unsurdur;
B şirketinin Ticaret Unvanında da ana sözcüktür.

Markada ve unvanda her ikisinde diğer unsurlar yanında hakim sözcük “KUŞLUOĞLU” ise ayniyet ve benzerlikte açıktır. Bu taktirde, birinin diğeri aleyhine:
-   Markaya tecavüzün men’i, ticaret unvanının terkini ;
-   Veya Ticari unvana tecavüzün önlenmesi, markanın iptali ve haksız rekabetin men’i ve tazminat davaları açıldığı sık sık görülmektedir.

Hangisi korunacaktır, nasıl ve ne oranda korunacaktır?

f) Aralarında Üstünlük Veya Öncelik Var Mıdır?

Bu gibi hallerde: aynı sözcük ve işaretlerden oluşan marka ve ticaret unvanının, daha önce kullanılış biçimlerine bakmak gerekir.

“Kuşluoğlu” sözcüğü,  (A) nın tescilli markasında olduğu gibi (B) ninde ticaret unvanı içinde yer almış ve her ikisi de usulünce tescil ve ilan olunmuş ise; bu taktirde:

aa) (Kuşluoğlu) markasını; (A) firması, ancak “marka olarak” kendi emtiasının ve ambalajlarının uzerine kullanabilir.

bb) (B) firması ise ticari unvanında bu söcükte bulunduğu halde markası olmadığı için bu sözcüğü, kendisine ait emtia ve ambalajları üzerine basarak kullanamaz. Sadece ticari unvan olarak işletmesinin giriş yerindeki tabelada ve yazışmalarda kullanabilir. Zira ticari unvanın kullanılabileceği yer ancak bunlardır. Ürünlerinde de kullandığı taktirde (A) firmasının marka hakkına tecavüz haksız rekabette bulunmuş olur ki bu durumda (A) nın  (B) ye karşı: marka hakkına tecavüzün ve haksız rekabetin önlenmesi ve tazminat davası açma hakkı doğar.

cc) Aynı oluş içinde: (A) firmasında, (B) ye ait ticari unvan içinde  de olan ve aslında kendi tescilli markasında da bulunan (Kuşluoğlu) sözcüğünü, kendi emtiası ve ambalajları üzerine kullanabilir ise de, bunu dışında eğer A.nın ticari unvanında da bu sözcük yer almıyorsa iş yeri kapısındaki tabelada ve yazışmalarda ve şirket kaşesinde ( A ) bu sözcüğü kullanamaz. Kullanırsa o taktirde de ( B ) şirketinin ( A ) ya karşı “Ticaret unvanına tecavüzün önlenmesi” ve “haksız rekabet davası” açma hakkı doğar.

Fakat aynı sözcükten oluşan markanın sahibi (A ) nın ayrıca ticari unvanında da “Kuşluoğlu” sözcüğün kök sözcük olarak varsa, o taktirde öncelik ve gerçek hak sahibinin araştırılması; bunun için ise T.T.K 52. ve markalar K. 3. ve 15/1. maddeleri hükümlerince hangisi ilk defa tescil ilan edilmiş ise ona öncelik hakkı ve geçerlilik tanınması gerekecektir. Ancak tescilli bir markada ki veya ticaret unvanı içindeki böyle bir sözcük ne markası ne de ticari unvanı olmayan birisi tarafından haksız olarak aynen veya taklit suretiyle emtiada, ambalajda, tabelada, yazışmalarda vs. kullanılıyorsa, bu durum da T. Ticaret Kanununu 56. ve 57/5. maddelerinde belirtilen şekilde; aldatıcı hareket veya hüsnüniyet kaidelerine aykırı bir surette, iktisadi rekabetin kötüye kullanılması; ve başkasının iş mahsulleri, ticari işletmesi, başkasının haklı olarak kullanıldığı ad, unvan, markası ile iltibasa meydan verecek davranışları; nedeniyle ( haksız rekabet ) oluşacağından; haksız rekabetin önlenmesi ve tazminat vs. davaların bu haklara tecavüz edene karşı açılabileceği tabiidir.

D- İLTİBAS VE HAKSIZ REKABET

İltibas: İltibasın sözcük anlamı birbirine çok benzeyen iki şeyin karşılaştırılması yani aldatıcı benzerliktir. Karışıklılığa yol açmaktır. Bu aldatıcı benzerlik bilerek ve hazırlanarak yapıldığı taktirde bundan zarar görecek olan tescilli marka ve ticari unvan sahiplerinin bunu yapana karşı yasada gösterilen şekilde korunma ve dava hakları vardır.
 Aldatıcı benzerlik yani iltibas mevcut olup olmadığının belirlenmesinde yazılış, diziliş, okunuş, kulağa gelen ses, şekil,  renk benzerlikleri ile orta kültür düzeyinde alıcılar-o emtianın alıcıları için fazla dikkat ve özel ilgi ve yetenek aranmaksızın ( alacakları emtia birbirinin aynı olduğu izlenimi) doğmakta ise ve aldatıcı nitelikte ise iltibas var sayılacaktır.
 Bunun saptanması, çoğunlukta ( bilir kişi) incelemesi suretiyle mümkün olabilirse de, bazen de çıplak gözle bakar bakmaz, görülebilir derece de aldatıcı derecede benzerlik varsa, o taktir de bilir kişi incelemesine de gerek bulunmadığı, hakimin kendiliğinden bunu kabul edebileceği  de Yargıtay’ca  benimsediği görülmektedir.
İltibas bir markanın, bir unvanın özel bir şekilde veya özgün dizaynın taklit edilmesi aldatıcı benzerinin yapılması ve pazarlanması suretiyle ve çeşitli şekillerde yapılmış ve böylece (haksız rekabet ) meydana getirilmiş olabilir.

Aslı ve benzeri arasında iltibas olup olmadığının saptanmasında :

Görünüş benzerliği renk çizgi kompozisyon benzerliği, fonetik benzerlik saptandıktan sonra, iltibas yaratılan iki üründen birinin yerine onu aldığı zannı ile diğerinin alınması mümkün olup olmayacağı o emtia için orta kültür düzeyindeki alıcılarının bunları alırken yanılıp yanılmayacaklarının aranması gerekir.

E)- HAKSIZ REKABET’E KONU OLABİLECEK DİĞER HALLER

a)   Tescilli Markalar ve Haksız Rekabet

Tescilli bir markanın başka bir tescilli marka ile pazarlanan ürünlerde iltibasa meydan verecek şekilde kullanılması da haksız rekabet oluşturabilir. Örneğin (ticareti yapan iki firmanın ayrı ayrı markaları vardır, iplik markaları üzerinde de her birinin kendi markaları vardır. Bu markalar arasında da hiçbir benzerlik yoktur.
 Ancak markaların konulduğu ürünlerin şekil ve ambalajı aynen benzetilerek pazarlamaya geçilmiş ise ( şekil benzerliği) iltibas yaratacağından haksız rekabet söz konusun olabilir.
Piyasada,  ayrı markalar kullanıldığı halde, “Çaykur” çay paketlerindeki renk, desen ve baskın unsur bir “sözcük”  paketler üzerine konmak suretiyle iltibas yaratılarak haksız rekabet olaylarına rastlanmaktadır.
Ünlü markalara, ufak ir ek yapılarak ürünler  üzerinde haksız olarak kullanıldığı görülmektedir. Markanın bütününün izlenimi esas olup bu gibi ufak değişiklikler, bunları yapanları ve hatta habersiz olarak bu taklit markalı ürünleri pazarlayanları haksız rekabet yapmış olmaktan ve sonuçlarından kurtaramaz.

b)   Markada, Unvanda ve İhtira Beratında Taklitçilik

Haksız rekabeti oluşturur. Markanın taklidi, ona benzetilmesi, iyi niyet kurallarına aykırıdır.

c)   Her İki Tarafında Markası Tescilli İse

Birisi iptal ve terkin edilmedikçe herikisi de korunacağı için haksız rekabet söz konusu olmaz ise de; bunları kullanırken, birbiri ile renk, ebat ve ambalaj bakımından iltibas yaratamayacak biçimde kullanılması gerekir. Aksi halde iltibas yaratan taraf,haksız rekabette bulunmuş olur.

d)   Tescilli Markanın, Sahibinin İzni Alınmaksızın Veya Lisans Sözleşmesi Bulunmaksızın Kullanılması Haksız Rekabettir. 

Elbette, markanın korunurluluğu için tescil süresi bitmemiş ve marka şu veya bu nedenlerle iptal ve terkin edilmemiş olması gerekir.

e)   Özgün Model, Dizayn ve Sınai Resimlerin Korunması.

Özgün dizayn, sınai ve model ve sınai resimler, tescil edilemese de tescilli olmasa  dahi; ( orijinal ) ise, bunlar da iltibasa karşı korumak gerekir. Buna ( DİZAYN KOPYACILIĞI ) da denmektedir.
Ancak bu  “korunurluluk için” (özgün dizayn ) ın  yalnız estetik şekli değil, net olarak diğer benzer ve bilinen şekillerden  ayırt edilmesi kısmen veya tamamen ( yenilik ) taşıması ve gerek halk gerek ticari muhit tarafından daha önce bilinmeyen ve kullanılmayan ( orijinal ) nitelikte bulunması gerekir. Bu nitelikte bir ambalaj kompozisyonu dahi iltibasa konu olmuş ise haksız rekabet oluşmuş sayılmak ve bu orijinal ambalaj kompozisyonunun  ( korunmaya değer hakkı olduğu ) kabul edilmek gerekir. İleride görüleceği üzere Y.11.HD.20.11.1987, t. 7269-6440. S. Kararında da bu görüş yansıtılmıştır. Yine ileride     ( İçtihatlar ) bölümünde yer alan  Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 31.12.1986 tarih, 1-1 Sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı’nda kabul edildiği gibi:
“Ticari amaçla satışa arzedilen kitap, yazı, resim, müzik,eseri gibi (matbua üzerine konacak işaret ve ibareler ) dahi, ( haksız rekabet ) hükümlerine göre korunur.





Ayrıca:

SINAİ MODELDE de şekil benzerliği’nin gerçekten “haksız rekabet” oluşturabilecek bir iltibastan mı, yoksa teknik zorunluluktan mı ileri geldiğinin öncelikle saptanması da  önem kazanmaktadır; Zira., sadece teknik zorunluluktan kaynaklanan şekil benzerlikleri haksız rekabete konu edilemeyecektir.
Bundan ötürü, ayrı ayrı markalar altında aynı tip ürün özellikle sınai model, örneğin bir regülatör, bir ütü ayrı ayrı kişilerce imal edilmekte ve satışa arzedilmekte ise ve bu ürünler arasındaki ( şekli benzerlik ) “ teknik bir zorunluluk” tan doğuyorsa ve o ürünün başka bir şekil, ebat ve görünümde yapılması teknik yönden mümkün değil ise ( şekli benzerlik ) “ haksız rekabet” konusu yapılamaz.
Ancak, bu şekil benzerliği ( teknik bir zorunluluktan doğuyorsa, ) o taktirde bu modeli önce kim yapmış, tanıtmış ise onun korunması, sonradan aynı modeli öncekine aynen benzeterek yapanın haksız rekabette bulunduğunun kabulü gerekir. Elbette “teknik zorunluluk” olup olmadığının saptanması, uzman bilir kişilerce yapılmak gerekecek. Ondan sonra da ( şekli iltibas ) varsa, bu ürünleri satın alan müşteriler için bu benzerliğin aldatıcı olup olmadığı, benzerliği gördükleri halde kalite ve fiyat yönünden yine de ikinci ürünü alıp almayacakları, ya da birinci ürünü aldıklarını sanıp sanmayacakları, böylece karşı tarafın     ( aldatıcı hareket ve hüsnüniyet kurallarına aykırı haksız bir rekabetin ) olup olmadığının araştırılması gerekeceği de tabiidir.

    f) İhtira Beratı’nın Taklidi Ve İzinsiz Kullanılması Da Haksız Rekabet Oluşturur.

Yabancı menşeli bir ihtira beraatı ( patent )in, hiçbir ( yenilik ) taşımaksızın aynen Türkiye’de  tescil ettirilmiş olması halinde, o patentin gerçek sahibi ya da herhangi bir kişi tarafından ancak bir ihtira beratı kanununun 40. maddesi uyarınca bu tescilden zarar görmesi şartıyla o sonraki “İhtira Beratı Tescili”nin iptal ve terkini davası açılabilir.






















F- HAKSIZ REKABET NEDENİYLE AÇILACAK DAVALAR

Bundan önce açıklanan biçimde, çeşitli suretlerde haksız rekabete uğrayan kimsenin, T.Ticaret Kanununun 58. maddesindeki davalarını açabilmesi için:

Öncelikle:

Haksız rekabet yüzünden, müşterileri, kredisi,  mesleki itibarı, ticari işletmesi veya diğer iktisadi menfaatleri bakımından:

_  Bir zarar görmüş olması

_Veya henüz zarar doğmamış olsa bile, haksız rekabet yüzünden zarar tehlikesi bulunması gerekir.

Türk Ticaret Kanununun ilgili maddeleri:

HUKUKİ MESULİYET: ( HAKSIZ REKABETE AİT ):

Türk Ticaret Kanunu:

MADDE 58 –haksız rekabet yüzünden müşterileri, kredisi, mesleki itibari, ticari işletmesi veya diğer iktisadi menfaatleri bakımından zarar gören veya böyle bir tehlikeye maruz kalan kimse.

a.   Fiilin haksız olup olmadığının tespitini;
b.   Haksız rekabetin men’ini;
c.   Haksız rekabetin neticesi olan maddi durumun ortadan kaldırılmasını, haksız rekabet, yanlış veya yanıltıcı beyanlarla yapılmışsa bu beyanların düzeltilmesini:
d.    Kusur varsa zarar ve ziyanı tazminini:
e.    Borçlar kanununun 49. maddesinde gösterilen şartlar mevcutsa manevi tazminat verilmesini:

İsteyebilirler. Davacı lehine ve (d) bölümü bendi hükmünce tazminat olarak hakim, haksız rekabet neticesinde, davalının elde etmesi mümkün görülen menfaatin karşılığına dahi hükmedebilir.

Haksız rekabet yüzünden iktisadi menfaatleri haleldar olan müşteriler de birinci fıkra da yazılı davaları açabilirler. Ticaret ve Sanayi Odaları, esnaf dernekleri, borsalar ve nizamnamelerine göre azaların iktisadi menfaatlerini korumaya salahiyetli bulunan diğer mesleki ve iktisadi birlikler dahi kendilerinin veya şubelerinin azaları bir ikinci fıkralar gereğince dava açmak hakkına haiz oldukları taktirde (a), (b) ve (C) bentlerinde yazılı davaları açabilirler.

Birinci fıkranın (b) ve (c) bentleri gereğine bir kimse aleyhine verilmiş olan hüküm, haksız rekabete konu olan malları, doğrudan doğruya veya dolayısıyla ondan elde etmiş olan şahıslar hakkında da icra olunur.

O halde maddenin açık hükmüne göre: 
Haksız rekabete maruz kalıp, bundan zarar gören ve henüz zarar doğmamış olsa bile ileride zarara girme olasılığı olan kişinin açabileceği davalar şöyle sıralanabilir.

1.   HUKUKİ SORUMLULUK DAVALARI: (Haksız rekabetle ilgili davalar)

a)   Fiilin haksızlığının-haksız rekabetin –TESBİTİ,
b)   Haksız rekabetin ÖNLENMESİ, ambalaj ve etiketin toplanması,
c)   Haksız rekabetten doğan maddi durumun KALDIRILMASI. Haksız rekabet yanlış veya yanıltıcı beyanlarla yapılmış ise bu YANILTICI BEYANLARIN DÜZELTİLMESİ , Kararın gazetelerde İLANI,
d)   Kusur varsa zararın tazmini
e)   Koşulları varsa MANEVİ TAZMİNAT tayini ve tazmini davaları açılabilir.

Ayrıca T.T.K. 61. Madde uyarınca kararın ilanını yine T.T.K.63. m gereğince gereken ihtiyati tedbirlerin verilmesini de isteyebilir.

HAKSIZ REKABET DAVALARI AÇMA ŞARTLARI

aa) Korunacak bir hak ve buna haksız tecavüz edilmiş olması gerekir:

Tescil edilmiş veya tanıtılmış bir marka, ticari unvan, fikir ve sanat eseri, ihtira berat, müzik notası veya film, kaset, plak, bunların sahibi için korunması gereken haklardandır.sahiplerinden izinsiz kullanılamaz. Bunların gerek doğrudan doğruya , gerekse kısmen değişiklik yapılarak veya iltibas suretiyle alınması, kullanılması izne bağlı olup izinsiz kullanılması veya taklit halinde haksız tecavüz vardır. T.T.K. B.K. veya özel yasalarda gösterilen korunma biçimlerinden başka haksız rekabet hükümleri de uygulana bilir.
bb) Zarar Unsuru Ve Tazminat:

Haksız rekabet veya özel yasalar gereğince korunan haklara tecavüz nedeniyle bir zarar doğmuşsa veya henüz zarar doğmamış olmakla beraber doğabilecek  ise hatta hiçbir zarar söz konusu olmamakla beraber, haklara  tecavüz eden kişi bir kazanç elde etmiş ise hakları tecavüze uğrayanın tazminat hakkı vardır. Bu tazminat, T.T.K. 58. maddesinde açıklandığı üzere haksız rekabet yüzünden müşterileri, kredisi mesleki itibarı, ticari işletmesi veya diğer iktisadi menfaatleri bakımından uğranılan zarar veya zarara uğrama tehlikesi varsa, tecavüz edenin elde etmesi mümkün görülen menfaatlerin karşılığı olarak verilebilir. T.T.K. 58/d. Bendinde de açıkladığı gibi,  haklara tecavüz eden, haksız rekabet sonucunda hak sahibinin esasen  hiçbir zarara uğramadığını ileri sürerek tazminattan kurtulamaz. Örneğin davacının üretim ve pazarlaması durmuş ve ticari işletmesinin esasen bu süre içinde kar veya zararı söz konusu olmayacağından bahisle, haksız rekabet nedeniyle tazminat gerekmeyeceği ileri sürülemez. Bu gibi hallerde de asıl olan bir hakka tecavüzdür. Bu tecavüz varsa, tecavüze uğramayanın bundan ötürü şimdilik bir zararı bulunmasa dahi, tecavüz edenin elde etmesi mümkün görülen menfaatin karşılığı bilir kişiye hesaplatılarak tazminat olarak o miktara hükmetmek gerekir. Uğranılan zarar maddi olabileceği gibi manevi de olabilir.B.K. 49. maddesinde gösterilen şartlar varsa, “şahsi menfaatleri haleldar olan kimse” yani şahsiyet hakkı hukuka aykırı bir şekilde tecavüze uğrayan kişiye, uğradığı manevi zarar karşılık manevi tazminat namıyla bir miktar para ödenmesini dava edilebilir.
Hakim manevi tazminatın miktarını tayin ederken, tarafların sıfatını, işgal ettikleri makamı ve diğer sosyal ve ekonomik durumlarını da dikkate alır.

Ancak : Manevi zarar doğmuş olması da aranır; örneğin ticari mallar veya ambalajları üzerine TSE markası izinsiz olarak konmuşsa maddi tazminat için bu olgu yeterli bulunduğu halde, manevi tazminat için yeterli olmayıp ayrıca manevi zararın ne suretle doğduğunun da araştırılması gerekir; izin alınarak TSE markası kullanılan malların niteliğine göre, bu markayı izinsiz kullanan kişinin malları daha üstün nitelikte ise,TSE kurumu yönünden bu kurumun güvenirliliğinin sarsılması söz konusu olmadığına göre, manevi zarar da söz konusu olmaz.manevi tazminata hükmedebilmek için, kötüleme, nitelikli gösterme alıcıyı yanıltma, hak sahibinin itibarının sarsılması, müşterilerinin azalması, işletmenin bu haksız rekabet veya izinsiz marka kullanılması yüzünden itibarının sarsılması gibi şartların da aranması gerekir.       
 
HAKSIZ REKABET DAVALARINI AÇABİLECEKOLANLAR

Kimlerin bu davaları açma hakkı vardır?

Varsa hangilerini açabileceklerdir.

aa)- HAKSIZ TECAVÜZE UĞRAYANLAR:

Öncelikle doğrudan marka ve unvanları tecavüze uğrayanlar bu davaları açabilir. Ayrıca T.T.K. 58. madde, bu soruya da cevap vermekte ve dava açma hakkı olabilecek diğer kişileri de göstermektedir.

bb)- MÜŞTERİLER; YETKİLİ BAYİLER (Yetkili satıcılar):

Haksız rekabet yüzünden iktisadi, menfaatleri haleldar olan müşteriler sadece 1. fıkrada yazılı davaları yani fiilin haksızlığının tespiti önlenmesi, kusur varsa zararın tazmini davalarını açabilirler.
Ancak bunlar, tazminatta istiyorsa zararını ispat etmek zorundadır. Aksi halde, asıl haksız rekabete uğrayan için zararı ispatlanamasa dahi davalının elde etmesi mümkün görülen menfaatlerin karşılığını hakimin hükmedebileceği hükmünden yararlanamazlar

cc)- Ticaret Ve Sanayi Odaları, Meslek Kuruluşları, Borsalar:,

Üyelerinin bu davaları açabilme hakları doğduğu taktirde, bu kuruluşlar bu davaları (a), (b) ve (c) bentlerinde yazılı davaları, yani film haksızlığının tesbiti haksız rekabetin önlenmesi ve yanıltıcı beyanarın düzeltilmesi.davalarını açabilirler.










HAKSIZ REKABET DAVALARI KİME KARŞI AÇILABİLİR

Haksız rekabetten doğan davalarda husumet ve sorumluluk :

Haksız rekabetin varlığı halinde kimler sorunludur,kimler davalı olabilmektedir.

T. Ticaret Kanunu, 58, 59. ve 60. maddelerine göre:

•   Haksız rekabet yapan kişi veya kişiler aleyhine,
•   Haksız rekabet fiilini hizmetleri icabı işçi ve müstahdemler yapmış olsa dahi onları istihdam eden yani işveren durumunda olanlar aleyhine ancak 58. maddenin ( a ), ( b ) ve ( c) bentlerindeki davalar açılabilir
•   Haksız rekabet basın yoluyla yapılmış ise, T.T.K.nın 58. m.sinin a, b, c bentlerindeki davalar ancak yazı sahibine veya ilan veren aleyhine açılabilir.

Yazı sahibi veya ilan veren belli değilse ve meydana çıkarılamıyorsa veya yazı sahibinin izni alınmadan yayınlanmışsa ; o taktir de şu davalar; (Yazı işleri müdürü),  (ilan servisi şefi) aleyhine bunlar da belli değilse matbaacı aleyhine, bunların dışında da kusurları olanlar aleyhine açılabilir.

•   Pazarlamacılar da dava edilebilir:

Başkasına ait markanın haksız olarak üzerine konduğu malları pazarlayanlar aleyhine de haksız rekabet davaları açılabilir.

•   İltibas yaratan malları ellerinde bulunduranlar aleyhine dava açılabilmesi, onların bu malları ihtiyaçtan başka amaçla veya satış için ellerinde bulundurması şartlarına bağlıdır.

HAKSIZ REKABET DAVALARINDA GÖREVLİ MAHKEME

Haksız rekabet davaları, asliye ticaret mahkemelerinde veya miktar itibariyle sulh hukuk ta ve ticaret mahkemesi olmayan yerlerde bu davalara bakma yetkisi olan asliye hukuk mahkemelerinde görülür.
Tacir olmayanlar arasında Borçlar K.nundan doğan haksız rekabet davaları, genel hukuk mahkemelerinde görülebilir.

YETKİLİ MAHKEME

Haksız rekabet davalarında haksız rekabet aslında bir haksız fiil olduğu için, haksız rekabetin yani haksız fiilin işlendiği ve ayrıca zararın meydana geldiği yer mahkemeleri yetkilidir.
Haksız bir fiilden mütevellit dava, o fiilin vuku bulunduğu mahal mahkemesine ikame olunabilir.
Hatta yetkili mahkeme taraflarca daha önceden bir sözleşme ile kararlaştırılmış olsa dahi usul kuralını değiştiremez; zira yine hukuk usulü mahkemeleri kanununun 22. maddesinde de belirtildiği gibi; kamu düzeni açısından mahkemenin yetkili kılınmadığı hallerde, taraflar yetkili mahkemeyi yazılı olarak belirleyebilirlerse de 22. maddenin son