Giris

 Bolum 1: Internet Nedir?

 Bolum 2: Bilgisayar Aglari Temelleri

 Bolum 3: TCP/IP ve Bilesenleri

 Bolum 4: Yonlendirme

 Bolum 5: Isimler ve Adresler

 Bolum 6: Arayuz Kurulusu

 Bolum 7: Internet Baglantisi Icin Alternatif Cozumler



--------------------------------------------------------------------------------
Giris
Bugun, bilginin cok hizli olarak uretildigi ve kisa bir sure icerisinde gecerliligini yitirdigi bir cagda yasamaktayiz. Bu nedenle bilgi cagi, insanlar ve kuruluslar arasinda bilgi aktariminin hizli ve etkin olarak yapilmasini gerektirmektedir. Bu ihtiyaclari karsilamaya yonelik cabalar sonucunda 1980'li yillarda iletisim ve bilgisayar aglari konusunda onemli gelismeler olmustur. Internet’de bu gelismelerle birlikte ortaya cikan ve gunumuzde en yaygin olarak kulanilan bilgisayar agidir.

Bugun 1 milyondan fazla bilgisayarin bagli oldugu Internet, gunde ortalama 7-15 milyon kullaniciya hizmet vermektedir. Bu kullanicilar, Internet araciligiyla cok buyuk sayilarda ve cesitlilikte yazilimlara, milyonlarca kitap kolleksiyonu olan kutuphanelere, cok hizli bilgisayarlarin bulundugu merkezlere ulasabilir ve Internet uzerindeki tum noktalarla elektronik posta sayesinde haberlesebilirler.

Turkiye'nin bu aga baglanmasi ODTU ve TUBITAK'in birlikte yuruttukleri bir proje sonucunda Ekim 1992'de saglanmistir. Bu proje kapsaminda ilk asamada Internet teknolojilerini hemen kullanabilecek yazilim ve donanima sahip kuruluslarin baglantisi yapilmistir. Projenin ikinci asamasinda agin Turkiye'de kamu sektoru, ozel sektor, askeri ve diger kuruluslar arasinda yayginlastirilmasi calismalari surdurulmektedir. Bugun gelinen noktada pek cok Universitemiz, bazi devlet kurumlari ve ozel sirketler ile bu kurumlarin imkanlarindan yararlanamayan ama Internet servislerini kullanmak isteyen cok sayida kisi Internet aginin olanaklarindan yararlanmaktadir.

Yayginlastirma asamasinda amaca hizmet etmek uzere egitim seminerleri, danismanlik hizmetleri, teknik yayinlar ve grup calismalari gibi bir dizi etkinlik yapilmasi planlanmaktadir. Agin yurt icinde kisa zamanda yayginlastirilmasi durumunda sektorler arasi iletisimin olumlu sonuclar doguracagi tartisilmaz bir gercektir. Bu konuda verilebilecek en somut ornek uzun zamandir sozu edilen universite-endustri isbirligidir.

Bunun yanisira, Internet cesitli kuruluslarin kendi birimleriyle veya baska kuruluslarla yapmayi dusundukleri iletisim icin hazir bir altyapi olusturacak ve bu yolla ulke genelinde daha az yatirimla daha cok verim elde edilmesi saglanacaktir.

Bu dokumanin ilk bolumunde Internetin ne oldugu ve tarihcesi aciklanmis daha sonraki bolumde temel ag yapisi ve iletisim cihazlari konusunda giris turunde bilgi verilmistir. Ucuncu bolumde ise Internet’in iletisim protokolu olan TCP/IP ve IP adresleri aciklanmaya calisilmistir. Dort, bes ve altinci bolumlerde sirasiyla yonlendirme, isim yapisi ve arayuz kurulusu anlatilmistir. Son bolumde ise Internet baglantisi icin cozum yollarinin analizi yapilmistir. Ekler bolumunde ise Internet baglantisi icin basvuru formu, bugune kadar baglantisi yapilan kisi, kurum, kurulus ve sirketlerin bilgilerini iceren bir rehber ve Internet baglantisi esnasinda sikca karsilasilan sorunlarin cozumune yonelik bir referans bulunmaktadir.


Bolum 1: Internet Nedir ?

2.Bilgisayar Aglari Temelleri
Iletisim Aglari Yapisal Modeli
Bu bolumde bilgisayar aglarinin birbirleri ile olan iletisimi (internetworking) konusunda bazi temel kavramlar hakkinda bilgi verilecektir.


OSI Referans modeli

Bilgisayarlar arasi iletisimin basladigi gunden itibaren farkli bilgisayar sistemlerinin birbirleri arasindaki iletisim daima en buyuk problemlerden birisi olmus ve bu sorunun ustesinden gelebilmek icin uzun yillar boyunca cesitli calismalar yapilmistir. 1980'li yillarin basinda Uluslararasi Standartlar Organizasyonu (International Standarts Organization-ISO) bilgisayar sistemlerinin birbirleri ile olan iletisiminde ortak bir yapiya ulasmak yonunde cabalari sonuca baglamak icin bir calisma baslatmistir. Bu calismalar sonucunda 1984 yilinda Acik Sistem Baglantilari (Open Systems Interconnection-OSI) referans modeli ortaya cikarilmistir. Bu model sayesinde degisik bilgisayar firmalarinin urettikleri bilgisayarlar arasindaki iletisimi bir standarda oturtmak ve farkli standartlar arasi uyumsuzluk sebebi ile ortaya cikan iletisim sorununu ortadan kaldirmak hedeflenmistir. OSI referans modelinde, iki bilgisayar sistemi arasinda yapilacak olan iletisim problemini cozmek icin 7 katmanli bir ag sistemi onerilmistir. Bir baska deyisle bu temel problem 7 adet kucuk probleme parcalanmis ve her bir problem icin ayri ayri bir cozum yaratilmaya calisilmistir. Bu 7 katmanin en altinda yer alan iki katman yazilim ve donanim, ustteki bes katman ise genelde yazilim yolu ile cozulmustur. OSI modeli, bir bilgisayarda calisan uygulama programinin, iletisim ortami uzerinden baska bir bilgisayarda calisan diger bir uygulama programi ile olan iletisiminin tum adimlarini tanimlar. En ust katmanda goruntu ya da yazi seklinde yola cikan bilgi, alt katmanlara indikce makine diline donusur ve sonuc olarak 1 ve 0 lardan ibaret elektrik sinyalleri halini alir. Asagidaki sekilde OSI referans modeli katmanlari ve bir yerel ag uzerindeki durumu gosterilmektedir:




Cizim-2 OSI Referans modeli
OSI katmanlarinin tanimlanan temel gorevleri:

7- Uygulama

Kullaniciya en yakin olan katmandir. Spreadsheet, kelime islemci, banka terminali programlari vs. bu katmanin parcalaridir.

6-Sunum

Bu katmanda gelen paketler bilgi haline donusturulur. Bilginin karakter set cevrimi veya degistirilmesi, sifreleme vs. gorevlerini bu katman ustlenir.

5- Oturum

Iki bilgisayar uzerindeki uygulamalarin birbirini farkettigi katmandir.

4- Tasima

Bu katman gelen bilginin dogrulugunu kontrol eder. Bilginin tasinmasi esnasinda olusan hatalari yakalar ve bunlari duzeltmek icin calisir.

3-Ag

Baglantiyi saglayan ve ulasilmak istenen bilgisayara giden yolu bulan katmandir. Yonlendirme protokolleri bu katmanda calisir.

2-Veri iletim

Bu katman fiziksel katmana ulasim stratejisini belirler. Fiziksel adresleme, ag topolojisi, akis kontrolu vs. bu katmanin gorevlerindendir. Kopru cihazlari bu katmanda calisir.

1- Fiziksel

Bu katman agin elektriksel ve mekanik karakteristiklerini belirler. Modulasyon teknikleri, calisma voltaji, frekansi vs. bu katmanin temel ozelliklerindendir. OSI referans modeli bir ag uygulamasi degildir. OSI sadece her katmanin gorevini tum detaylari ile tanimlar. Bu modeli bir gemi ya da ev projesine benzetebiliriz. Nasil ayni gemi planini alip farkli firmalar gemi yapabilirse OSI modeli de boyledir. Nasil ayni gemi planindan iki farkli firma gemi urettiginde en azindan kullanilan civiler farkli yerlere cakilirsa, OSI modeli de gerceklestiren firmadan firmaya farklilik gosterebilir.


Baglanti Aygitlari

Bilgisayar agi erisiminde genel olarak dort tip baglanti aygiti kullanilir: tekrarlayici (repeater), kopru (bridge), yonlendirici (router) ve gecityolu (gateway). Tekrarlayicilar tamamen protokol bagimsiz olarak fiziksel katmanda calisir ve fiziksel genisleme amacli kullanilirlar. Geleneksel kopruler ayni protokolu kullanan Yerel Aglar arasinda temel veri duzeyinde baglanti saglar. Buna karsilik, geleneksel yonlendiriciler degisik tipteki ag protokollerini idare edebilecek sekilde programlanabilirler ve boylelikle ayni genis ag alani uzerinde farkli tipteki Yerel Aglari ve bilgisayar sistemlerini destekleyebilirler. Gecityollari daha karmasik olup, islem yogunluklu protokol cevrimi yaparak uygulamalar arasinda isletilebilirligi (interoperability) saglarlar.

Tekrarlayici (Repeater)

Tekrarlayicilar Cizim-3’deki sekilden de gorulecegi gibi fiziksel katmanda calisan cihazlardir.




Cizim-3 Tekrarlayici ve OSI modeli
Tekrarlayicinin temel gorevi bir fiziksel ortamdaki (kablo, fiber-optik, radyo dalgasi vs.) sinyali alip kuvvetlendirip bir diger fiziksel ortama vermektir. Aglarin fiziksel buyukluk sinirlarini daha da genisletmek amaci ile kullanilan bu cihazlar ile kuramsal olarak bir bilgisayar agi sonsuza kadar genisletilebilir. Ancak cesitli bilgisayar aglarindaki tasarim sinirlamalari nedeni ile gercekte bu genisleme belli sinirlar icinde kalmaktadir. Cizim-4 tekrarlyicilarin bir ag uzerinde nasil kullanildiklarini gostermektedir.




Cizim-4 Bir tekrarlayici uygulamasi
Temelde bir agin genisletilmesi amaci ile kullanilan tekrarlayicilar cok kolay kurulmalari, cok az bakim gerektirmeleri ve fiyatlarinin ucuz olmasi sebepleri ile cok populer cihazlardir.


Kopru (Bridge )

Modern, protokol-seffaf kopruler asagidaki sekilde goruldugu gibi OSI referans modelinin veri iletim (data link) katmaninda calisirlar




Cizim-5 Kopru ve OSI modeli
Kopru cihazlari temelde bagimsiz iki agin (farkli ag teknolojilerini kullanabilirler- Ethernet ve Token-Ring gibi) birbirine baglantisi icin kullanilirlar. Asagidaki sekilde iki Ethernet ve bir Token-Ring aginin birbirlerine kopruler vasitasi ile yapilan baglantisi gosterilmektedir. Bir kopru bagladigi alt aglar ustundeki tum trafigi yurutur. Her paketi okur, paketin nereden geldigini ve nereye gittigini gormek icin MAC (Media Access Control)-katman kaynagini ve yerlesim (destination) adresini inceler. Bu suzme yetenegi mesajlari yayinlamak ya da yerel veri trafiginin diger ag uzerine gecmesini engellemek icin etkili bir yol saglar. Bazi kopruler adres suzmenin ve protokol tipine bagli suzgecin de otesine gider.




Cizim-6 Bir Kopru uygulamasi
Bir kopru, DECnet, TCP/IP, XNS gibi farkli iletisim protokollerini kullanarak, protokol uyumlulugunu gozonune almadan aglar arasinda fiziksel baglanti saglayabilse de, bu uygulamalar arasinda isletilebilirligini garanti etmemektedir. Bu, OSI referans modelinin yuksek katmanlarinda isleyen ve farkli islem ortamlari arasinda cevrim yapabilen standalone protokol ceviricilerini gerektirmektedir. Koprulu aglar, protokol cevrimlerinin olmadigi, guvenlik gereksinimlerinin en az oldugu ve gereken tek seyin basit yonlendirme oldugu durumlarda basarilidir.


Yonlendirici (Router)

Yonlendiriciler asagidaki sekilde goruldugu gibi OSI referans modelinin ag (network) katmaninda calisirlar




Cizim-7 Yonlendirici ve OSI modeli
Bir kopru sadece paketlerin kaynagini ve gittigi yerin adresini kontrol ederken bir yonlendirici cok daha fazlasini yapar. Bir yonlendirici agin tum haritasini tutar ve paketin gittigi yere en iyi yolu belirleyebilmek icin tum yollarin durumunu inceler.

Yonlendirici farkli fiziksel yapida olan ve farkli protokolleri calistiran yerel ya da genis alan aglarinin birbirleri ile olan baglantisinda basari ile kullanilabilir.

Bir yonlendirici, OSI referans modelinin ag katmaninda genel olarak tanimlanan protokollerle, yerel bolge aglarini genis bolge aglarina baglar. Bu ozellikleri sayesinde ornegin yonlendirici TCP/IP kullanarak bir Ethernet aginin X.25 paket agina baglamasini saglar. Eski yonlendiriciler protokol bagimli olduklarindan, kuruluslarin ag isletim ihtiyaclarini karsilamak icin birden fazla yonlendirici gerekebilir. Yeni yonlendiriciler ise, birden fazla ve degisik protokolu ayni anda idare edebilmektedirler.




Cizim-8 Bir yonlendirici uygulamasi
Yonlendiriciler paketleri iki istasyon arasindaki en iyi yolu gosteren yonlendirme tablosuna gore ilerleterek ag uzerindeki yollari en iyi sekilde kullanirlar. Yonlendiriciler kendi yonlendirme tablolarini olusturduklarindan, ag trafigindeki degisikliklere hemen ayak uydururlar ve boylelikle veri yukunu dengelerler. Ayni zamanda, yonlendiriciler agdaki degisiklikleri tespit ederler ve asiri yuklu ve islemeyen baglantilari onlerler.


Gecityollari (Gateway)

Gecityollari kopru ve yonlendiricilerin yeteneklerinin de otesine gecerler. Asagidaki sekilden de gorulebilecegi gibi OSI referans modelinin ust katmanlarinda islerler.




Cizim-9 Gecityolu ve OSI modeli
Gecityollari sadece farkli noktalardaki aglari baglamakla kalmaz ayni zamanda bir agdan tasinan verinin diger aglarla uyumlu olmasini da garanti ederler. Bu bir server'da, minibilgisayarda ya da ana bilgisayarda bulunan protokol cevirim yazilimiyla yapilir. Internet protokolleri farkli aglar arasindaki veri iletimini, gecityollariyla bagli altaglardan olusmus otonom sistem (Autonomous System, AS) gruplarini birbirine baglayarak yapar. Yani Internet, her biri merkezi olarak yonetilen ag ya da altaglar serisi olan AS serisinden olusmaktadir. Her AS diger AS'lere baglanti saglayan gecityolu sunar. Gecityollari tum farkli aglari birlikte tutan bir yapistiricidir. Internet protokolleri altaglarin nasil birbirine bagli oldugunu ve baglanti araclarinin nasil calistigini tanimlar.



--------------------------------------------------------------------------------
Bolum 3: TCP/IP ve Bilesenleri

3.TCP/IP ve Bilesenleri
Su ana kadar bilgisayar agi kavramlari ve ag yapisinin fiziksel katmanlari hakkinda genel bir fikir edindik. Bu noktada bilgisayarlar arasi iletisimi saglayan temel protokol katmanlarina gelmis bulunuyoruz. Burada okuyucuya alt yapi protokolleri ile ilgili detayli ancak cok teknik olmayan bilgiler verilecek ve sistemin temel calisma prensipleri aciklanmaya calisilacaktir.

Genel tanimlar

TCP/IP katmanlardan olusan bir protokoller kumesidir. Her katman degisik gorevlere sahip olup altindaki ve ustundeki katmanlar ile gerekli bilgi alisverisini saglamakla yukumludur. Asagidaki sekilde bu katmanlar bir blok sema halinde gosterilmektedir.




Cizim-10 TCP/IP katmanlari
TCP/IP katmanlarinin tam olarak ne oldugu, nasil calistigi konusunda bir fikir sahibi olabilmek icin bir ornek uzerinde inceleyelim:

TCP/IP nin kullanildigi en onemli servislerden birisi elektronik postadir (e-posta). E- posta servisi icin bir uygulama protokolu belirlenmistir (SMTP). Bu protokol e- posta’nin bir bilgisayardan bir baska bilgisayara nasil iletilecegini belirler. Yani e- postayi gonderen ve alan kisinin adreslerinin belirlenmesi, mektup iceriginin hazirlanmasi vs. gibi. Ancak e-posta servisi bu mektubun bilgisayarlar arasinda nasil iletilecegi ile ilgilenmez, iki bilgisayar arasinda bir iletisimin oldugunu varsayarak mektubun yollanmasi gorevini TCP ve IP katmanlarina birakir. TCP katmani komutlarin karsi tarafa ulastirilmasindan sorumludur. Karsi tarafa ne yollandigi ve hatali yollanan mesajlarin tekrar yollanmasinin kayitlarini tutarak gerekli kontrolleri yapar. Eger gonderilecek mesaj bir kerede gonderilemeyecek kadar buyuk ise (Ornegin uzunca bir e-posta gonderiliyorsa) TCP onu uygun boydaki segment’lere (TCP katmanlarinin iletisim icin kullandiklari birim bilgi miktari) boler ve bu segment’lerin karsi tarafa dogru sirada, hatasiz olarak ulasmalarini saglar. Internet uzerindeki tek servis e-posta olmadigi icin ve segment’lerin karsi tarafa hatasiz ulastirilmasini saglayan iletisim yontemine tum diger servisler de ihtiyac duydugu icin TCP ayri bir katman olarak calismakta ve tum diger servisler onun uzerinde yer almaktadir. Boylece yeni bir takim uygulamalar da daha kolay gelistirilebilmektedir. Ust seviye uygulama protokollerinin TCP katmanini cagirmalari gibi benzer sekilde TCP de IP katmanini cagirmaktadir. Ayrica bazi servisler TCP katmanina ihtiyac duymamakta ve bunlar direk olarak IP katmani ile gorusmektedirler. Boyle belirli gorevler icin belirli hazir yordamlar olusturulmasi ve protokol seviyeleri insa edilmesi stratejisine ‘katmanlasma’ adi verilir. Yukarida verilen ornekteki e- posta servisi (SMTP), TCP ve IP ayri katmanlardir ve her katman altindaki diger katman ile konusmakta diger bir deyisle onu cagirmakta ya da onun sundugu sevisleri kullanmaktadir. En genel haliyle TCP/IP uygulamalari 4 ayri katman kullanir. Bunlar:

- Bir uygulama protokolu, mesela e-posta

- Ust seviye uygulama protokollerinin gereksinim duydugu TCP gibi bir protokol katmani

- IP katmani. Gonderilen bilginin istenilen adrese yollanmasini saglar.

- Belirli bir fiziksel ortami saglayan protokol katmani. Ornegin Ethernet, seri hat, X.25 vs.

Internet birbirine gecis yollari (gateway) ile baglanmis cok sayidaki bagimsiz bilgisayar aglarindan olusur ve buna ‘catenet model’ adi verilir. Kullanici bu aglar uzerinde yer alan herhangi bir bilgisayara ulasmak isteyebilir. Bu islem esnasinda kullanici farkina varmadan bilgiler, duzinelerce ag uzerinden gecis yapip varis yerine ulasirlar. Bu kadar islem esnasinda kullanicinin bilmesi gereken tek sey ulasmak istedigi noktadaki bilgisayarin ‘Internet adresi’ dir. Bu adres toplam 32 bit uzunlugunda bir sayidir. Fakat bu sayi 8 bitlik 4 ayri ondalik sayi seklinde kullanilir (144.122.199.20 gibi). Bu 8 bitlik gruplara ‘octet’ ismi de verilir. Bu adres yapisi genelde karsidaki sistem hakkinda bilgi de verir. Mesela 144.122 ODTU icin verilmis bir numaradir. ODTU ucuncu octet’i kampus icindeki birimlere dagitmistir. Ornegin, 144.122.199 bilgisayar merkezinde bulunan bir Ethernet agda kullanilan bir adrestir. Son octet ise bu Ethernete 254 tane bilgisayar baglanmasina izin verir (0 ve 255 bilgisayar adreslemesinde kullanilmayan ozel amacli adresler oldugu icin 254 bilgisayar adreslenebilir).

IP baglantisiz “connectionless” ag teknolojisini kullanmaktadir ve bilgi “datagramlar” (TCP/IP temel bilgi birim miktari) dizisi halinde bir noktadan digerine iletilir. Buyuk bir bilgi grubunun (buyuk bir dosya veya e-posta gibi) parcalari olan “datagram” ag uzerinde tek basina yol alir. Mesela 15000 octet’lik bir kutuk pek cok ag tarafindan bir kere de iletilemeyecek kadar buyuk oldugu icin protokoller bunu 30 adet 500 octetlik datagramlara boler. Her datagram ag uzerinden tek tek yollanir ve bunlar karsi tarafta yine 15000 octet lik bir kutuk olarak birlestirilir. Dogal olarak once yola cikan bir datagram kendisinden sonra yola cikan bir datagramdan sonra karsiya varabilir veya ag uzerinde olusan bir hatadan dolayi bazi datagramlar yolda kaybolabilir. Kaybolan veya yanlis sirada ulasan datagramlarin siralanmasi veya hatali gelenlerin yeniden alinmasi hep ust seviye protokollerce yapilir. Bu arada “paket” ve “datagram” kavramlarina bir aciklama getirmek yararli olabilir. TCP/IP ile ilgili kavramlarda “datagram” daha dogru bir terminolojidir. Zira datagram TCP/IP de iletisim icin kullanilan birim bilgi miktaridir. Paket ise fiziksel ortamdan (Ethernet, X.25 vs.) ortama degisen bir buyukluktur. Mesela X.25 ortaminda datagramlar 128 byte lik paketlere donusturulup fiziksel ortamda boyle tasinirlar ve bu islemle IP seviyesi hic ilgilenmez. Dolayisiyla bir IP datagrami X.25 ortaminda birden cok paketler halinde tasinmis olur.


TCP katmani

TCP’nin (“transmission control protocol-iletisim kontrol protokolu”) temel islevi, ust katmandan (uygulama katmani) gelen bilginin segment ler haline donusturulmesi, iletisim ortaminda kaybolan bilginin tekrar yollanmasi ve ayri siralar halinde gelebilen bilginin dogru sirada siralanmasidir. IP (“internet protocol”) ise tek tek datagramlarin yonlendirilmesinden sorumludur. Bu acidan bakildiginda TCP katmaninin hemen hemen tum isi ustlendigi gorulmekle beraber (kucuk aglar icin bu dogrudur) buyuk ve karmasik aglarda IP katmani en onemli gorevi ustlenmektedir. Bu gibi durumlarda degisik fiziksel katmanlardan gecmek, dogru yolu bulmak cok karmasik bir is halini almaktadir.

Su ana kadar sadece Internet adresleri ile bir noktadan diger noktaya ulasilmasi konusundan bahsettik ancak birden fazla kisinin ayni sisteme ulasmak istemesi durumunda neler olacagi konusuna henuz bir aciklik getirmedik. Dogal olarak bir segment’i dogru varis noktasina ulastirmak tek basina yeterli degildir. TCP bu segment’in kime ait oldugunu da bilmek zorundadir. “Demultiplexing” bu soruna care bulan yontemdir. TCP/IP ‘de degisik seviyelerde “demultiplexing” yapilir. Bu islem icin gerekli bilgi bir seri “baslik” (header) icinde bulunmaktadir. Baslik, datagram’a eklenen basit bir kac octet’den olusan bir bilgiden ibarettir. Yollanmak istenen mesaji bir mektuba benzetecek olursak baslik o mektubun zarfi ve zarf uzerindeki adres bilgisidir. Her katman kendi zarfini ve adres bilgisini yazip bir alt katmana iletmekte ve o alt katmanda onu daha buyuk bir zarfin icine koyup uzerine adres yazip diger katmana iletmektedir. Benzer islem varis noktasinda bu sefer ters sirada takip edilmektedir.

Bir ornek vererek aciklamaya calisirsak: Asagidaki noktalar ile gosterilen satir bir noktadan diger bir noktaya gidecek olan bir dosyayi temsil etsin,

...............

TCP katmani bu dosyayi tasinabilecek buyuklukteki parcalara ayirir:

... ... ... ... ...

Her segment’in basina TCP bir baslik koyar. Bu baslik bilgisinin en onemlileri ‘port numarasi’ ve ‘sira numarasi’ dir. Port numarasi, ornegin birden fazla kisinin ayni anda dosya yollamasi veya karsidaki bilgisayara baglanmasi durumunda TCP’nin herkese verdigi farkli bir numaradir. Uc kisi ayni anda dosya transferine baslamissa TCP, 1000, 1001 ve 1002 “kaynak” port numaralarini bu uc kisiye verir boylece herkesin paketi birbirinden ayrilmis olur. Ayni zamanda varis noktasindaki TCP de ayrica bir “varis” port numarasi verir. Kaynak noktasindaki TCP nin varis port numarasini bilmesi gereklidir ve bunu iletisim kuruldugu anda TCP karsi taraftan ogrenir. Bu bilgiler basliktaki “kaynak” ve “varis” port numaralari olarak belirlenmis olur. Ayrica her segment bir “sira” numarasina sahiptir. Bu numara ile karsi taraf dogru sayidaki segmenti eksiksiz alip almadigini anlayabilir. Aslinda TCP segmentleri degil octet leri numaralar. Diyelim ki her datagram icinde 500 octet bilgi varsa ilk datagram numarasi 0, ikinci datagram numarasi 500, ucuncusu 1000 seklinde verilir. Baslik icinde bulunan ucuncu onemli bilgi ise “kontrol toplami” (Checksum) sayisidir. Bu sayi segment icindeki tum octet ler toplanarak hesaplanir ve sonuc basligin icine konur. Karsi noktadaki TCP kontrol toplami hesabini tekrar yapar. Eger bilgi yolda bozulmamissa kaynak noktasindaki hesaplanan sayi ile varis noktasindaki hesaplanan sayi ayni cikar. Aksi takdirde segment yolda bozulmustur bu durumda bu datagram kaynak noktasindan tekrar istenir. Asagida bir TCP segmenti ornegi verilmektedir.




Cizim-11 TCP Segmenti
Eger TCP basligini “T” ile gosterecek olursak yukarda noktalarla gosterdigimiz dosya asagidaki duruma gelir:

T... T... T... T... T...

Baslik icinde bulunan diger bilgiler genelde iki bilgisayar arasinda kurulan baglantinin kontrolune yoneliktir. Segment’in varisinda alici gonderici noktaya bir “onay” (acknowledgement) yollar. Ornegin kaynak noktasina yollanan “onay numarasi” (Acknowledgement number) 1500 ise octet numarasi 1500 e kadar tum bilginin alindigini gosterir. Eger kaynak noktasi belli bir zaman icinde bu bilgiyi varis noktasindan alamazsa o bilgiyi tekrar yollar. “Pencere” bilgisi bir anda ne kadar bilginin gonderilecegini kontrol etmek icin kullanilir. Burada amac her segment’in gonderilmesinden sonra karsiya ulasip ulasmadigi ile ilgili onay (ack) beklenmesi yerine segment’leri onay beklemeksizin pencere bilgisine gore yollamaktir. Zira yavas hatlar kullanilarak yapilan iletisimde onay beklenmesi iletisimi cok daha yavaslatir. Diger taraftan cok hizli bir sekilde surekli segment yollanmasi karsi tarafin bir anda alabileceginden fazla bir trafik yaratacagindan yine problemler ortaya cikabilir. Dolayisiyla her iki taraf o anda ne kadar bilgiyi alabilecegini “pencere” bilgisi icinde belirtir. Bilgisayar bilgiyi aldikca pencere alanindaki bos yer azalir ve sifir oldugunda yollayici bilgi yollamayi durdurur. Alici nokta bilgiyi isledikce pencere artar ve bu da yeni bilgiyi karsidan kabul edebilecegini gosterir. “Acil isareti” ise bir kontrol karakteri veya diger bir komut ile transferi kesmek vs. amaclarla kullanilan bir alandir. Bunlar disinda ki alanlar TCP protokolunun detaylari ile ilgili oldugu icin burada anlatilmayacaktir.


IP katmani

TCP katmanina gelen bilgi segmentlere ayrildiktan sonra IP katmanina yollanir. IP katmani, kendisine gelen TCP segmenti icinde ne oldugu ile ilgilenmez. Sadece kendisine verilen bu bilgiyi ilgili IP adresine yollamak amacindadir. IP katmaninin gorevi bu segment icin ulasilmak istenen noktaya gidecek bir “yol” (route) bulmaktir. Arada gecilecek sistemler ve gecis yollarinin bu paketi dogru yere gecirmesi icin kendi baslik bilgisini TCP katmanindan gelen segment’e ekler. TCP katmanindan gelen segmentlere IP basliginin eklenmesi ile olusturulan IP paket birimlerine datagram adi verilir. IP basligi eklenmis bir datagram asagidaki cizimde gosterilmektedir:




Cizim-12 IP Datagram
Bu basliktaki temel bilgi kaynak ve varis Internet adresi (32-bitlik adres, 144.122.199.20 gibi), protokol numarasi ve kontrol toplamidir. Kaynak Internet adresi tabiiki sizin bilgisayarinizin Internet adresidir. Bu sayede varis noktasindaki bilgisayar bu paketin nereden geldigini anlar. Varis Internet adresi ulasmak istediginiz bilgisayarin adresidir. Bu bilgi sayesinde aradaki yonlendiriciler veya gecis yollari (gateway) bu datagram’i nereye yollayabileceklerini bilirler. Protokol numarasi IP’ye karsi tarafta bu datagram’i TCP’ye vermesi gerektigini soyler. Her ne kadar IP trafiginin cogunu TCP kullansa da TCP disinda bazi protokollerde kullanilmaktadir dolayisiyla protokoller arasi bu ayrim protokol numarasi ile belirlenir. Son olarak kontrol toplami IP basliginin yolda bozulup bozulmadigini kontrol etmek icin kullanilir. Dikkat edilirse TCP ve IP ayri ayri kontrol toplamlari kullanmaktalar. IP kontrol toplami baslik bilgisinin bozulup bozulmadigi veya mesajin yanlis yere gidip gitmedigini kontrol icin kullanilir. Bu protokollerin tasarimi sirasinda TCP’nin ayrica bir kontrol toplami hesaplamasi ve kullanmasi daha verimli ve guvenli bulundugu icin iki ayri kontrol toplami alinmasi yoluna gidilmistir.

IP basligini “I” ile gosterecek olursak IP katmanindan cikan ve TCP verisi tasiyan bir datagram su hale gelir:

IT...IT...IT...IT...IT...

Basliktaki “Yasam suresi” (Time to Live) alani IP paketinin yolculugu esnasinda gecilen her sistemde bir azaltilir ve sifir oldugunda bu paket yok edilir. Bu sayede olusmasi muhtemel sonsuz donguler ortadan kaldirilmis olur. IP katmaninda artik baska baslik eklenmez ve iletilecek bilgi fiziksel iletisim ortami uzerinden yollanmak uzere alt katmana (bu Ethernet, X.25, telefon hatti vs. olabilir) yollanir.


Fiziksel katman

Fiziksel katman gercekte Data Link Connection (DLC) ve Fiziksel ortami icermektedir. Ancak biz burada bu ara katmanlari genlleyip tumune Fiziksel katman adini verecegiz. Gunumuzde pek cok bilgisayar aginin Etherneti temel iletisim ortami olarak kullanmasindan dolayi da Ethernet teknolojisini ornek olarak anlatacagiz. Dolayisiyla burada Ethernet ortaminin TCP/IP ile olan iletisimini aciklayacagiz. Ethernet kendine has bir adresleme kullanir. Ethernet tasarlanirken dunya uzerinde herhangi bir yerde kullanilan bir Ethernet kartinin tum diger kartlardan ayrilmasini saglayan bir mantik izlenmistir. Ayrica, kullanicinin Ethernet adresinin ne oldugunu dusunmemesi icin her Ethernet karti fabrika cikisinda kendisine has bir adresle piyasaya verilmektedir. Her Ethernet kartinin kendine has numarasi olmasini saglayan tasarim 48 bitlik fiziksel adres yapisidir. Ethernet kart ureticisi firmalar merkezi bir otoriteden uretecekleri kartlar icin belirli buyuklukte numara bloklari alir ve uretimlerinde bu numaralari kullanirlar. Boylece baska bir ureticinin karti ile bir cakisma meydana gelmez. Ethernet teknoloji olarak yayin teknolojisini (broadcast medium) kullanir. Yani bir istasyondan Ethernet ortamina yollanan bir paketi o Ethernet agindaki tum istasyonlar gorur. Ancak dogru varis noktasinin kim oldugunu, o aga bagli makinalar Ethernet basligindan anlarlar. Her Ethernet paketi 14 octet’lik bir basliga sahiptir. Bu baslikta kaynak ve varis Ethernet adresi ve bir tip kodu vardir. Dolayisiyla ag uzerindeki her makina bir paketin kendine ait olup olmadigini bu basliktaki varis noktasi bilgisine bakarak anlar (Bu Ethernet teknolojisindeki en onemli guvenlik bosluklarindan birisidir). Bu noktada Ethernet adresleri ile Internet adresleri arasinda bir baglanti olmadigini belirtmekte yarar var. Her makina hangi Ethernet adresinin hangi Internet adresine karsilik geldigini tutan bir tablo tutmak durumundadir (Bu tablonun nasil yaratildigi ilerde aciklanacaktir). Tip kodu alani ayni ag uzerinde farkli protokollerin kullanilmasini saglar. Dolayisiyla ayni anda TCP/IP, DECnet, IPX/SPX gibi protokoller ayni ag uzerinde calisabilir. Her protokol basliktaki tip alanina kendine has numarasini koyar. Kontrol toplami (Checksum) alanindaki deger ile komple paket kontrol edilir. Alici ve vericinin hesapladigi degerler birbirine uymuyorsa paket yok edilir. Ancak burada kontrol toplami basligin icine degilde paketin sonuna konulur. Ethernet katmaninda islenip gonderilen mesaj ya da bilginin (Bu bilgi paketlerine frame adi verilir) son hali asagidaki duruma gelir:




Cizim-13 Ethernet Paketi
Ethernet basligini “E” ile ve Kontrol toplamini “C” ile gosterirsek yolladigimiz dosya su sekli alir:

EIT...C EIT...C EIT...C EIT...C EIT...C

Bu paketler (frame) varis noktasinda alindiginda butun basliklar uygun katmanlarca atilir. Ethernet arayuzu Ethernet baslik ve kontrol toplamini atar. Tip koduna bakarak protokol tipini belirler ve Ethernet cihaz surucusu (device driver) bu datagram’i IP katmanina gecirir. IP katmani kendisi ile ilgili katmani atar ve protokol alanina bakar, protokol alaninda TCP oldugu icin segmenti TCP katmanina gecirir. TCP sira numarasina bakar, bu bilgiyi ve diger bilgileri iletilen dosyayiyi orijinal durumuna getirmek icin kullanir. Sonucta bir bilgisayar diger bir bilgisayar ile iletisimi tamamlar.


Ethernet encapsulation: ARP

Yukarida Ethernet uzerinde IP datagramlarin nasil yer aldigindan bahsettik. Fakat aciklanmadan kalan bir nokta bir Internet adresi ile iletisime gecmek icin hangi Ethernet adresine ulasmamiz gerektigi idi. Bu amacla kullanilan protokol ARP’dir (“Address Resolution Protocol”). ARP aslinda bir IP protokolu degildir ve dolayisiyla ARP datagramlari IP basligina sahip degildir. Varsayalimki bilgisayariniz 128.6.4.194 IP adresine sahip ve siz de 128.6.4.7 ile iletisime gecmek istiyorsunuz. Sizin sisteminizin ilk kontrol edecegi nokta 128.6.4.7 ile ayni ag uzerinde olup olmadiginizdir. Ayni ag uzerinde yer aliyorsaniz, bu Ethernet uzerinden direk olarak haberlesebileceksiniz anlamina gelir. Ardindan 128.6.4.7 adresinin ARP tablosunda olup olmadigi ve Ethernet adresini bilip bilmedigi kontrol edilir. Eger tabloda bu adresler varsa Ethernet basligina eklenir ve paket yollanir. Fakat tabloda adres yoksa paketi yollamak icin bir yol yoktur. Dolayisiyla burada ARP devreye girer. Bir ARP istek paketi ag uzerine yollanir ve bu paket icinde “128.6.4.7” adresinin Ethernet adresi nedir sorgusu vardir. Ag uzerindeki tum sistemler ARP istegini dinlerler bu istegi cevaplandirmasi gereken istasyona bu istek ulastiginda cevap ag uzerine yollanir. 128.6.4.7 istegi gorur ve bir ARP cevabi ile “128.6.4.7 nin Ethernet adresi 8:0:20:1:56:34” bilgisini istek yapan istasyona yollar. Bu bilgi, alici noktada ARP tablosuna islenir ve daha sonra benzer sorgulama yapilmaksizin iletisim mumkun kilinir. Ag uzerindeki bazi istasyonlar surekli agi dinleyerek ARP sorgularini alip kendi tablolarini da guncelleyebilirler.


TCP disindaki diger protokoller: UDP ve ICMP

Yukarida sadece TCP katmanini kullanan bir iletisim turunu acikladik. TCP gordugumuz gibi mesaji segment’lere bolen ve bunlari birlestiren bir katmandi. Fakat bazi uygulamalarda yollanan mesajlar tek bir datagram’in icine girebilecek buyukluktedirler. Bu cins mesajlara en guzel ornek adres kontroludur (name lookup). Internet uzerindeki bir bilgisayara ulasmak icin kullanicilar Internet adresi yerine o bilgisayarin adini kullanirlar. Bilgisayar sistemi baglanti kurmak icin calismaya baslamadan once bu ismi Internet adresine cevirmek durumundadir. Internet adreslerinin isimlerle karsilik tablolari belirli bilgisayarlar uzerinde tutuldugu icin kullanicinin sistemi bu bilgisayardan bu adresi sorgulayip ogrenmek durumundadir. Bu sorgulama cok kisa bir islemdir ve tek bir segment icine sigar. Dolayisiyla bu is icin TCP katmaninin kullanilmasi gereksizdir. Cevap paketinin yolda kaybolmasi durumunda en kotu ihtimalle bu sorgulama tekrar yapilir. Bu cins kullanimlar icin TCP nin alternatifi protokoller vardir. Boyle amaclar icin en cok kullanilan protokol ise UDP’dir(User Datagram Protocol).

UDP datagramlarin belirli siralara konmasinin gerekli olmadigi uygulamalarda kullanilmak uzere dizayn edilmistir. TCP’de oldugu gibi UDP’de de bir baslik vardir. Ag yazilimi bu UDP basligini iletilecek bilginin basina koyar. Ardindan UDP bu bilgiyi IP katmanina yollar. IP katmani kendi baslik bilgisini ve protokol numarasini yerlestirir (bu sefer protokol numarasi alanina UDP’ye ait deger yazilir). Fakat UDP TCP’nin yaptiklarinin hepsini yapmaz. Bilgi burada datagramlara bolunmez ve yollanan paketlerin kayidi tutulmaz. UDP’nin tek sagladigi port numarasidir. Boylece pek cok program UDP’yi kullanabilir. Daha az bilgi icerdigi icin dogal olarak UDP basligi TCP basligina gore daha kisadir. Baslik, kaynak ve varis port numaralari ile kontrol toplamini iceren tum bilgidir.

Diger bir protokol ise ICMP’dir (“Internet Control Message Protocol”). ICMP, hata mesajlari ve TCP/IP yaziliminin bir takim kendi mesaj trafigi amaclari icin kullanilir. Mesela bir bilgisayara baglanmak istediginizde sisteminiz size “host unreachable” ICMP mesaji ile geri donebilir. ICMP ag hakkinda bazi bilgileri toplamak amaci ile de kullanilir. ICMP yapi olarak UDP’ye benzer bir protokoldur. ICMP de mesajlarini sadece bir datagram icine koyar. Bununla beraber UDP’ye gore daha basit bir yapidadir. Baslik bilgisinde port numarasi bulundurmaz. Butun ICMP mesajlari ag yaziliminin kendisince yorumlanir, ICMP mesajinin nereye gidecegi ile ilgili bir port numarasina gerek yoktur. ICMP ‘yi kullanan en populer Internet uygulamasi PING komutudur. Bu komut yardimi ile Internet kullanicilari ulasmak istedikleri herhangi bir bilgisayarin acik olup olmadigini, hatlardaki sorunlari aninda test etmek imkanina sahiptirler Su ana kadar gordugumuz katmanlari ve bilgi akisinin nasil oldugunu asagidaki sekilde daha acik izleyebiliriz.




Cizim-14 Katmanlar arasi bilgi akis

Internet Adresleri

Daha once de gordugumuz gibi Internet adresleri 32-bitlik sayilardir ve noktalarla ayrilmis 4 octet (ondalik sayi olarak) olarak gosterilirler. Ornek vermek gerekirse, 128.10.2.30 Internet adresi 10000000 00001010 00000010 00011110 seklinde 32-bit olarak gosterilir. Temel problem bu bilgisayar agi adresinin hem bilgisayar agini ve hem de belli bir bilgisayari tek basina gosterebilmesidir.

Internet’te degisik buyuklukte bilgisayar aglarinin bulunmasindan dolayi Internet adres yapisinin tum bu aglarin adres sorununu cozmesi gerekmektedir. Tum bu ihtiyaclari karsilayabilmek amaci ile Internet tasarlanirken 32bitlik adres yapisi secilmis ve bilgisayar aglarinin cogunun kucuk aglar olacagi varsayimi ile yola cikilmistir.

32-bit Internet adresleri, 'Ag Bilgi Merkezi (NIC) Internet Kayit Kabul' tarafindan yonetilmektedir. Yerel yonetilen bir ag uluslararasi platformda daha buyuk bir aga baglanmadiginda adres rastgele olabilir. Fakat, bu tip adresler ileride Internet'e baglanilmasi durumunda sorun cikartabilecegi icin onerilmemektedir. Ag yoneticisi bir diger IP-tabanli sisteme, ornegin NSFNET'e baglanmak istediginde tum yerel adreslerin 'Uluslararasi Internet Kayit Kabul' tarafindan belirlenmesi zorunludur.

Degisik buyuklukteki aglari adreslemek amaci ile 3 sinif adres kullanilmaktadir:

A Sinifi adresler: Ilk byte 0 'la 126 arasinda degisir. Ilk byte ag numarasidir. Gerisi bilgisayarlarin adresini belirler. Bu tip adresleme, herbiri 16,777,216 bilgisayardan olusan 126 agin adreslenmesine izin verir.

B Sinifi adresler: Ilk byte 128 'le 191 arasinda degisir. Ilk iki byte ag numarasidir. Gerisi bilgisayar adresini belirler. Bu tip adresleme, herbiri 65,536 bilgisayardan olusan 16,384 agin adreslenmesine izin verir.

C Sinifi adresler: Ilk byte 192 ile 223 arasinda degisir. Ilk uc byte ag numarasidir. Gerisi bilgisayarlarin adresini belirler. Bu tip adresleme, herbiri 254 bilgisayardan olusan 2,000,000 agin adreslenmesine izin verir.

A Sinifi Adresler


 0     1       8      16   24   31
+-------+---------------+--------------------------------+
|0   |Ag Numarasi   |Bilgisayar Numarasi       |
+-------+---------------+--------------------------------+
B Sinifi Adresler

 0  1           16                31
+--+--+------------+--------------------+
|1 |0 |Ag Numarasi |Bilgisayar Numarasi   |
+--+--+------------+--------------------+
C Sinifi Adresler

 0  1  2      24         31
+--+--+--+--------------+-----------------------+
|1 |1 |0 |Ag Numarasi   |Bilgisayar Numarasi   |
+--+--+--+--------------+-----------------------+
127 ile baslayan adresler Internet tarafindan ozel amaclarla (localhost tanimi icin) kullanilmaktadir.
223'un uzerindeki adresler gelecekte kullanilmak uzere D-sinifi ve E-sinifi adresler olarak reserve edilmis olarak tutulmaktadir.

A sinifi adresler, NSFNET, MILNET gibi buyuk aglarda kullanilir. C sinifi adresler, genellikle universite yerleskelerinde kurulu yerel aglarla, ufak devlet kuruluslarinda kullanilir. NIC sadece ag numaralarini yonetir. Bolgede olmasi beklenen bilgisayar sayisina gore A, B veya C sinifi adresleme secilir. Bir bolgeye ag numarasi verildikten sonra bilgisayarlarin nasil adreslenecegini bolge yonetimi belirler. IP adres alani ozellikle son yillarda artan kullanim talebi sonucunda hizla tukenmeye baslamistir. Bu nedenle yapilan IP adres taleplerinin gercekci olmasinin saglanmasi icin gerekli kontroller yapilmaktadir.


Alt Aglar (Subnet)

Subnet ya da alt ag kavrami, kurumlarin ellerindeki Internet adres yapisindan daha verimli yararlanmalari icin gelistirilen bir adresleme yontemidir. Pek cok buyuk organizasyon kendilerine verilen Internet numaralarini "subnet" lere bolerek kullanmayi daha uygun bulmaktadirlar. Subnet kavrami aslinda 'Bilgisayar numarasi' alanindaki bazi bitlerin 'Ag numarasi' olarak kullanilmasindan ortaya cikmistir. Boylece, elimizdeki bir adres ile tanimlanabilecek bilgisayar sayisi dusurulerek, tanimlanabilecek ag sayisini yukseltmek mumkun olmaktadir.

Nasil bir alt ag yapisinin kullanilacagi kurumlarin ag alt yapilarina ve topolojilerine bagimli olarak degismektedir. Subnet kullanilmasi durumunda bilgisayarlarin adreslenmesi kontrolu merkezi olmaktan cikmakta ve yetki dagitimi yapilmaktadir. Subnet yapisinin kullanilmasi yanlizca o adresi kullanan kurumun kendisini ilgilendirmekte ve bunun kurum disina hicbir etkisi de bulunmamaktadir. Herhangi bir dis kullanici subnet kullanilan bir aga ulasmak istediginde o agda kullanilan subnet yonteminden haberdar olmadan istedigi noktaya ulasabilir. Kurum sadece kendi icinde kullandigi gecis yollari ya da yonlendiriciler uzerinde hangi subnet'e nasil gidilebilecegi tanimlamalarini yapmak durumundadir.

Bir Internet agini subnet’lere bolmek, subnet maskesi denilen bir IP adresi kullanilarak yapilmaktadir. Eger maske adresteki adres bit'i 1 ise o alan ag adresini gostermektedir, adres bit'i 0 ise o alan adresin bilgisayar numarasi alanini gostermektedir. Konuyu daha anlasilir kilmak icin bir ornek uzerinde inceleyelim:

ODTU kampusu icin bir B-sinifi adres olan 144.122.0.0 kayitli olarak kullanilmaktadir. Bu adres ile ODTU 65.536 adet bilgisayari adresleyebilme yetenegine sahiptir. Standart B- sinifi bir adresin maske adresi 255.255.0.0 olmaktadir. Ancak bu adres alindiktan sonra ODTU'nun teknik ve idari yapisi goz onunde tutularak farkli subnet yapisi uygulanmasina karar verilmistir. Adres icindeki ucuncu octet'inde ag alani adreslemesinde kullanilmasi ile ODTU'de 254 adede kadar farkli bilgisayar aginin tanimlanabilmesi mumkun olmustur. Maske adres olarak 255.255.255.0 kullanilmaktadir. Ilk iki octet (255.255) B-sinifi adresi, ucuncu octet (255) subnet adresini tanimlamakta, dorduncu octet (0) ise o subnet uzerindeki bilgisayari tanimlamaktadir.


144.122.0.0 ODTU icin  kayitli adres

255.255.0.0  Standart B-Sinifi adres maskesi   Bir ag, 65536 bilgisayar
255.255.255.0 Yeni maske         254 ag, her agda 254 bilgisayar

ODTU de uygulanan adres maskesi ile subnetlere bolunmus olan ag adresleri merkezi olarak bolumlere dagitilmakta ve her bir subnet kendi yerel agi uzerindeki ag parcasinda 254 taneye kadar bilgisayarini adresleyebilmektedir. Boylece tek bir merkezden tum universitedeki makinalarin IP adreslerinin tanimlanmasi gibi bir sorun ortadan kaldirilmis ve adresleme yetkisi ayri birimlere verilerek onlara kendi iclerinde esnek hareket etme kabiliyeti taninmistir. Bir ornek verecek olursak: Bilgisayar Muhendisligi bolumu icin 71 subneti ayrilmis ve 144.122.71.0 ag adresi kullanimlarina ayrilmistir. Boylece, bolum icinde 144.122.71.1 den 144.122.71.254 'e kadar olan adreslerin dagitimi yetkisi bolumun kendisine birakilmistir. Ayni sekilde Matematik bolumu icin 144.122.36.0, Fizik bolumu icin 144.122.30.0 ag adresi ayrilmistir.
C-sinifi bir adres uzerinde yapilan bir subnetlemeye ornek verecek olursak:

Elinde C-sinifi 193.140.65.0 adres olan bir kurum subnet adresi olarak 255.255.255.192 kullandiginda


   193.140.65.0   11000001 10001100 01000001 00000000
   255.255.255.192   11111111 11111111 11111111 11000000
                        <-------------------------->|<---->
                      |
         Ag numarasi alani       |Bilgisayar Numarasi
elindeki bu adresi dort farkli parcaya bolebilir. Degisik subnet maskeleri ile nasil sonuclar edinilebilecegi ile ilgili ornek bir tablo verecek olursak :

IP adres   Subnet      Aciklama

128.66.12.1    255.25.255.0   128.66.12  subneti  uzerindeki 
            1.  bilgisayar 
130.97.16.132   255.255.255.192   130.97.16.128 subneti uzerindeki
             4. bilgisayar.
192.178.16.66   255.255.255.192   192.178.16.64 subneti  uzerindeki
            2. bilgisayar
132.90.132.5   255.255.240.0   132.90.128 subnetindeki 4.5 inci
            bilgisayar.
18.20.16.91   255.255.0.0   18.20.0.0 subnetindeki 16.91 inci
            bilgisayar

Ozel adresler

Internet adreslemesinde 0 ve 255'in ozel bir kullanimi vardir. 0 adresi, Internet uzerinde kendi adresini bilmeyen bilgisayarlar icin (Belirli bazi durumlarda bir makinanin kendisinin bilgisayar numarasini bilip hangi ag uzerinde oldugunu bilmemesi gibi bir durum olabilmektedir) veya bir agin kendisini tanimlamak icin kullanilmaktadir (144.122.0.0 gibi). 255 adresi genel duyuru "broadcast" amaci ile kullanilmaktadir. Bir ag uzerindeki tum istasyonlarin duymasini istediginiz bir mesaj genel duyuru "broadcast" mesajidir. Duyuru mesaji genelde bir istasyon hangi istasyon ile konusacagini bilemedigi bir durumda kullanilan bir mesajlasma yontemidir. Ornegin ulasmak istediginiz bir bilgisayarin adi elinizde bulunabilir ama onun IP adresine ihtiyac duydunuz, bu cevirme isini yapan en yakin "name server" makinasinin adresini de bilmiyorsunuz. Boyle bir durumda bu isteginizi yayin mesaji yolu ile yollayabilirsiniz. Bazi durumlarda birden fazla sisteme bir bilginin gonderilmesi gerekebilir boyle bir durumda her bilgisayara ayri ayri mesaj gonderilmesi yerine tek bir yayin mesaji yollanmasi cok daha kullanisli bir yoldur. Yayin mesaji yollamak icin gidecek olan mesajin IP numarasinin bilgisayar adresi alanina 255 verilir. Ornegin 144.122.99 agi uzerinde yer alan bir bilgisayar yayin mesaji yollamak icin 144.122.99.255 adresini kullanir. Yayin mesaji yollanmasi birazda kullanilan agin fiziksel katmaninin ozelliklerine baglidir. Mesela bir Ethernet aginda yayin mumkun iken noktadan noktaya (point-to-point) hatlarda bu mumkun olmamaktadir.

Bazi eski surum TCP/IP protokolune sahip bilgisayarlarda yayin adresi olarak 255 yerine 0 kullanilabilmektedir. Ayrica yine bazi eski surumler subnet kavramina hic sahip olmayabilmektedir.

Yukarida da belirttigimiz gibi 0 ve 255'in ozel kullanim alanlari oldugu icin aga bagli bilgisayarlara bu adresler kesinlikle verilmemelidir. Ayrica adresler asla 0 ve 127 ile ve 223'un uzerindeki bir sayi ile baslamamalidir.



--------------------------------------------------------------------------------
Bolum 4: Yonlendirme

4.Yonlendirme
Bu bolumde farkli cografi noktalarda yer alan TCP/IP aglarinin birbirleri ile olan iletisiminin saglanmasi icin en onemli anahtar olan, yol bulma yani yonlendirme konusu aciklanacaktir.

Daha onceki aciklamalarimizda IP (Internet Protokol) katmaninin datagram'larin (TCP/IP’de iletisim icin kullanilan bilgi birim miktari) varis noktasina ulasmasini saglamakla yukumlu oldugundan bahsettik. Fakat bu islemin nasil yapilacaginin detaylarini incelemedik. Bir datagram'in varis noktasina ulastirilmasina 'yonlendirme' (routing) adi verilmektedir. Yonlendirmenin nasil yapildigini kavrayabilmek icin IP'nin dayandigi modeli anlamak gereklidir. IP katmani daima, bir sistemin bir aga bagli oldugunu varsayar. Ethernet tabanli bir ag uzerinde sadece karsi istasyonun Ethernet adresini bilmek yeterli oldugu icin hersey cok kolaydir. Fakat datagram'lar farkli aglar uzerindeki noktalara gonderilmek istendiginde sorunlar baslar.

Bir ag uzerinden diger ag uzerine gececek bilgi trafigini kontrol etmek, onu yonlendirmek gorevi genel olarak 'gecis noktasi aygitlarina' (gateway) aittir. Internet uzerinde IP protokolu kullanan aglarda bu isleri yerine getiren aygitlara yonlendirici (router) adi verilir. Boyle bir gorev ustlenen makina uzerinde birden fazla bilgisayar agi baglantisi yer alip, farkli aglarin bilgi trafikleri bu yolla birbirlerine iletilir. IP aglarindaki yonlendirme tamamen varis noktasi adresi temeline oturmaktadir. Ornegin ODTU'nun uluslararasi Internet baglantisini yapan yonlendirici 144.122.1.2 adresinde bulunmaktadir. Dolayisiyla 144.122.1 agi uzerinde yer alan diger sistemler 144.122.1.2 adresini yurt disi adreslere ulasmak icin gecis noktasi olarak tanimak zorundadirlar. Benzer bir sekilde Bilgisayar Muhendisligi bolumunun kampus omurga agina gecis noktasi olarak kullandigi bilgisayarin adresi de 144.122.71.1'dir. 144.122.71 agi uzerinde bulunan bir bilgisayar, kampus icindeki baska bir bilgisayara ulasmak icin bu gecis noktasindan gecmek zorundadir. Bu ag uzerinde bulunan bir bilgisayar datagram yollamak istediginde oncelikle ulasmak istedigi adresin ayni ag uzerinde olup olmadigina bakar, eger varis noktasi ayni ag uzerinde ise bilgi dogrudan varis adresine yollanir. Eger degilse, sistem varis noktasina ulasmak icin gerekli bilgileri arastirmaya baslar.


Yonlendirme protokolleri

Yukarida da aciklandigi gibi yonlendirme, bir bilgisayar agi uzerinde yer alan bir bilgisayarin ayni ya da farkli bir ag uzerinde yer alan baska bir bilgisayara nasil ulasacagina karar verirken kullanilan yontemdir. Bu sayede herhangi iki farkli noktada yer alan kullanicilar birbirleri ile bilgisayar kullanarak haberlesebilmektedir. Dolayisiyla yonlendirmeyi bir nevi yapistirici gibi dusunebiliriz.

Iletisimin en onemli noktasi olmasindan dolayi yeni bilgisayar agi kuruluslarinda en onemli sorunlardan birisi yanlis yapilan yonlendirme olmaktadir. Bu noktada yonlendirme ve yonlendirme protokolu arasindaki farki aciklamak ileride olusabilecek yanlis anlamalari onlemek acisindan yararli olacaktir. Bir bilgisayar agina bagli her sistem bilgiyi bir noktadan bir digerine yonlendirebilir ama her sistem uzerinde yonlendirme protokolu calismaz. Yonlendirme, bir yonlendirme tablosundaki bilgiye gore bilgi paketlerinin gecirilmesidir. Yonlendirme protokolu ise bu tablolarin olusturulmasinda bilgi degisimini saglayan programlardir. Basit bir bilgisayar aginda bir yonlendirme protokolu calismadan, sabit tablolar kullanarak iletisim saglanabilir.

Temel olarak 3 yonlendirme yontemi vardir (Asagida verilecek olan komutlar UNIX isletim sistemlerinde bulunmakta olup diger sistemlerde farkli komutlar kullanilabilir):

- Minimum yonlendirme: Bir bilgisayar agi baska bir bilgisayar agina bagli olmaksizin tek basina calisiyorsa minimum yonlendirme ile ag uzerindeki iletisimi saglayabiliriz. (Bu yonlendirme genelde sadece ifconfig komutu ile yapilir)

- Sabit yonlendirme: Kurulu bir bilgisayar aginin dis dunyaya bir ya da birkac cikisi varsa sabit yonlendirmeyi kullanabilir. (Bu yonlendirme genelde route komutu ile yapilir). Gerekli komut kullanilarak agin dis dunyaya cikan trafigi cikis noktasina yonlendirilmis olur.

- Dinamik yonlendirme: Agin dis dunya ile olan iletisimi birden fazla noktadan yapiliyorsa, yonlendirme protokolu ile dinamik olarak bir yonlendirme tablosu tutulur ve yonlendirme protokolleri birbirleri ile gerekli bilgi alisverisini yaparak en uygun cikisi kullanirlar. Boylece ag yoneticisinin elle mudahalesi gerekmeksizin en uygun yolu bu protokoller bulurlar. Dolayisiyla bir cikis noktasinda meydana gelen bir sorunda tum trafik otomatik olarak digerine yonlendirilebilir.

Bu yonlendirme yontemlerini biraz daha detaylari ile ornekler vererek inceleyelim.


Minimum Yonlendirme Tablosu

Asagidaki sekilde gorulen ag uzerinde




Cizim-15 Minimum yonlendirme
# ifconfig le0 144.122.99.2 netmask 255.255.255.0 broadcast 144.122.99.255

komutu kullanilarak arayuzunun ag baglantisi yapilmis olan bir bilgisayarin yonlendirme tablosunun icerigine bakarsak

   % netstat -rn 
   Routing Tables
   Destination     Gateway    Flags     Refcnt    Use    Interface
   127.0.0.1   127.0.0.1   UH   1   132    lo0 
   144.122.99.0   144.122.99.2   U   26   49041   le0 

Ilk satirdaki 127.0.0.1 loopback adres olarak bilinen lokal bilgisayarin kendisini tanimlayan ve Internet protokolunu calistiran her bilgisayarda bulunan standart bir adrestir. Ikinci satirda ise 144.122.99.0 agina, ethernet le0 arayuzu uzerinden gidilecegini belirtiyor. 144.122.99.2 ise uzaktaki (remote) bir gecis noktasi (gateway) adresi degil le0 arayuzunun kendi adresidir. Flags alanlarina bakacak olursak her iki satirda da bulunan U (up), her ikisinin de kullanima hazir oldugunu gosterir. Her iki satirda da Flags alaninda G (Gateway) isareti yoktur zira her iki arayuze aradaki bir gecis kapisi (gateway) uzerinden ulasilmamaktadir. Loopback yonlendirme taniminin bulundugu satirdaki H (Host) isareti bu yonlendirme ile sadece bir bilgisayara (yani kendisine) ulasilabilecegini tanimlamaktadir. Bu satir bilindigi gibi her yonlendirme tablosunda bulunmaktadir. Bu yonlendirme tablosu goruldugu gibi sadece 144.122.99.0 agi ile ilgili yonlendirme bilgisine sahiptir. Dolayisiyla sadece bu ag uzerinde yer alan bilgisayarlar birbirleri ile iletisime gecebilmektedirler. Bu yonlendirme tablosu olustuktan sonra herhangi bir problem olup olmadiginin testi ping komutu ile kolayca yapilabilir. Once bu ag uzerinde yer alan bir bilgisayari ping komutu ile kontrol edelim:
   % ping 144.122.99.3
   PING 144.122.99.3: 56 data bytes
   64 bytes from 144.122.99.3: icmp_seq=0, time=11, ms
   64 bytes from 144.122.99.3: icmp_seq=1, time=11, ms
   ^C
   ----144.122.99.3 PING statistics----
   2 packets transmitted, 2 packets received, 0% packet loss
   round-trip (ms) min/avg/max =10/10/11 
Goruldugu gibi 144.122.99.3 ile olan iletisimin basarili oldugu test edilmis oldu. Bunun yaninda ayni ag uzerinde bulunmayan bir adrese ulasmak istedigimizde nasil bir sonucla karsilasacagimizi test etmek istersek :
   % ping 26.40.0.17
   sendto: Network is unreachable 
Gelen cevaptan da anlasilacagi gibi, ulasmak istedigimiz bilgisayara ait yonlendirme bilgisine sahip olmadigi icin, bilgisayarimiz datagram lari varis noktasina iletemedigini ve o noktaya ulasilamaz oldugu mesajini veriyor. Eger bilgisayar aginizin dis dunya ile irtibati yoksa ifconfig ile yaratilan tablo tum ihtiyaclarinizi karsilamaya yeterlidir. Ancak eger bir dis baglanti varsa o zaman yonlendirme tablosunun daha fazla bilgiye ihtiyaci vardir.

Sabit Yonlendirme Tablosu

Yukarida da gordugumuz gibi minimum yonlendirme tablosu ile ayni ag icindeki bilgisayarlara ulasmak mumkundur. Baska aglar uzerindeki bilgisayarlara ulasmak icin bunlarla ilgili bilgiler yonlendirme tablolarina girilmelidir. Yonlendirme tablosunu yaratmak icin kullanilan yollarin en populeri route komutudur. route komutu ile yonlendirme tablosuna elle yeni yonlendirme bilgileri eklenip cikartilabilir.




Cizim-16 Sabit yonlendirme
Ornek verecek olursak, yukaridaki sekilde gorulen 144.122.99.0 agindaki bir bilgisayardan 144.122.71.0 agina ulasmak icin soyle bir tanim yeterlidir:

   # route add 144.122.71.0 144.122.99.1 1
   add net 144.122.71.0: gateway 144.122.99.1 
route komutundan sonraki 'add' argumani yonlendirme tablosuna bir ek yapilacagini soylemektedir. Tablodan bir bilgi silinecegi zaman 'add' yerine 'delete' kullanilarak bu silme islemi yapilir. Ayni satirdaki ucuncu bilgi bu yonlendirme bilgisi ile ulasilmak istenen adresi belirtmektedir. Ulasilacak adres 4 farkli sekilde tanimlanabilir:
a- bir IP adresi ,

b- /etc/networks dosyasindaki bir ag ismi,

c- /etc/hosts dosyasindaki bir bilgisayar ismi,

d- default. Eger ulasilmak istenen adres olarak default kullanilirsa ayni ag uzerinde yer almayan her adrese burada tanimlanan gecis yolu uzerinden ulasilmaya calisilir. Eger bir agin dis dunyaya cikisi tek bir noktadan ise default olarak bu cikis adresi tanimlanmalidir.

Komut satirindaki dorduncu bilgi gecis yolu adresidir. Bu adres agin dis dunya ile iletisimini saglayan gecis kapisidir. Son arguman ise yonlendirme metrik bilgisidir. Bu bilgi, sadece ROUTE bilgisinin eklenmesi durumunda kullanilir. Metrik bilgisi degerinin 0 olmasi durumunda yonlendirme bilgisinin lokal aga ait oldugu seklinde yorumlanir ve daha once netstat komutunda gordugumuz Flags alanindaki G (Gateway) isareti gozukmez. Ama eger Metrik 0 degerinden buyukse bu o zaman bu yonlendirme bilgisinin dis dunyaya acilan gecis yolunu tarif ettigi anlasilir ve Flags alanina G isareti konulur. Sabit yonlendirme 0 ve 1 disinda bir Metrik degeri kullanmaz.


Diger Yonlendirme Protokolleri

Butun yonlendirme protokolleri temelde en iyi yonu ve yolu bulma islevini yerine getirirler ve bu yonlendirme bilgisini ag uzerinde dagitirlar. Yonlendirme protokolleri iki temel gruba bolunebilirler: Interior (ic) ve Exterior (dis).

i-Interior (ic) protokoller: Bu protokoller bagimsiz bir bilgisayar agi icinde kullanilirlar. TCP/IP terminolojisinde boyle bilgisayar agi sistemlerine Otonom sistemler (AS) adi verilir. Otonom sistem icinde yonlendirme bilgisi, o agin yoneticisi tarafindan belirlenen bir ic yonlendirme protokolu ile dagitilir. Bu amacla kullanilabilecek degisik Interior (ic) protokoller mevcuttur.

HELLO en iyi yonu secerken gecikme faktorunu kullanan bir protokoldur. Gecikme olarak cikis noktasindan varis noktasina gonderilen bir paketin cikis noktasina ulasana kadar gecen zaman suresi kabul edilir. Bu protokol cok yaygin olarak kullanilmamaktadir. NSFNET omurgasi 56 Kbps hizinda iken kullanilmis ve zaman icinde baska protokoller ile degistirilmistir.

Son zamanlarda yayginlasmaya baslayan bir diger ic protokol de OSPF'dir (Open Shortest Path First). OSPF 'equal cost multipath routing' (esit maliyetli cok yollu yonlendirme) mantigi ile calismakta ve cok buyuk aglarda kullanilmaktadir. OSPF ayni varis noktasina birden fazla yonlendirme bilgisini tutmaktadir. Ancak OSPF'in bugun icin sadece ozel yonlendirme cihazlari uzerinde var olmasi ve henuz UNIX sistemlerin bir parcasi haline gelmemesinden dolayi yaygin kullanima gecilememektedir.

RIP (Routing Information Protocol) bu protokoller icinde en cok kullanilanidir. RIP'i populer yapan sebeplerin basinda bu protokolun UNIX sistemlerin bir parcasi olmasi gelmektedir. RIP protokolu yonunu en dusuk sicrama sayisi-hop count (metrik) ile secer. RIP 'hop count', bilginin varis noktasina ulasana kadar gececegi gecis yollari sayisini gosterir. Dolayisiyla RIP en az gecis yoluyla ulasilabilecek yolu en iyi yol olarak secer. Bu yaklasimla yol secme islemine 'distance- vector algoritmasi' adi verilir. RIP protokolunun kabul edebilecegi maksimum gecis yolu (gateway) sayisi 15 ile sinirlidir. Ulasilmak istenen yon ile ilgili metrik 15'den buyukse, RIP o noktaya ulasilamaz oldugunu varsayar ve ilgili yonlendirme bilgisini atar. Dolayisiyla RIP cok buyuk Otonom Sistemler icin uygun bir protokol degildir. Bunun yaninda en kisa yol en iyi yoldur yontemi de yavas ve yuklu hatlar kullanilmasi durumunda dogru olmamaktadir.

Cok kullanilan bir yonlendirme protokolu olmasindan dolayi RIP protokolunun biraz daha detaylarina girelim. Daha once de belirttigimiz gibi RIP pek cok UNIX sisteminin bir parcasi olarak gelmektedir. RIP bu isletim sisteminde bir yonlendirme deamon'u olarak calisir. UNIX'deki bu deamon routed'dir. routed calistirildiginda yonlendirme tablosunu guncellemek (update) icin hemen bir istek paketi yollar ve ardindan gelecek olan cevaplari dinlemeye baslar. RIP calistiran baska bir sistem bu istegi aldiginda kendi yonlendirme tablosu ile ilgili guncel bilgileri cevap olarak yollar. Bu paket adresler ve bu adreslerle ilgili metrik bilgilerini icerir. Bunun yaninda guncelleme paketleri sadece istek uzerine degil periodik olarak yollanmaya baslanir.

routed bir guncelleme bilgisini aldiginda gelen paket icindeki bilgiyi alir ve kendi tablolarini gunceller. Gelen bilginin icinde yeni bir yonlendirme bilgisi varsa bunu da hemen tablolarina ekler. Gelen paket icindeki yonlendirme bilgileri arasinda lokal tabloda bulunan bir adres icin ikinci bir yol belirtiliyorsa bu durumda lokal tablodaki ve gelen guncelleme tablosundaki metrik bilgileri karsilastirilir. RIP protokolu Metrik bilgisi dusuk olan noktaya daha kolay ulasilacagi varsayimi ile calistigi icin tabloya bu degere sahip yone iliskin adres yerlestirilir.

RIP tablolari tabii ki belli bir yerden sonra cok fazla buyuyecegi icin bir sekilde kontrol altinda tutulmalidir. Bunun icin iki yol mevcuttur. Birincisi, bir noktaya ulasmak icin gereken metrik 15'in uzerindeyse bu nokta ulasilamaz kabul edilir ve tablodan cikarilir. Ikincisi, eger bir gecis noktasi belli bir sure guncelleme bilgisi yollamazsa RIP o noktanin olu oldugunu ve ulasilamadigini varsayar. Genel olarak guncelleme cevabi bekleme suresi 30 saniye civarindadir. Bir UNIX sisteminde RIP protokolunu calistirmak icin

   # routed
komutunun girilmesi yeterlidir. Genellikle komut hic bir arguman verilmeden calistirilir. Fakat kullanilan sistem bir gecis noktasi degilse ve elindeki yonlendirme bilgisini surekli yayinlamasi gerekmiyorsa bu durumda komut -q opsiyonu ile calistirilabilir. Boylece sistem sadece yeni duyurulan yonlendirme bilgilerini dinleyip tablolarini guncelleyecek ancak kendisi bir duyuru yapmayacak dolayisiyla gereksiz trafik yaratilmayacaktir.
ii-Exterior (dis) protokoller: Otonom Sistemler arasinda yonlendirme bilgisinin birbirleri arasinda degistirilmesi amaci ile kullanilir. Bu belli bir Otonom Sistem uzerinden hangi aglara ulasilabilecegi bilgisini icerir. Bu protokoller icinde en populer olanlari EGP (Exterior Gateway Protocol) ve BGP'dir (Border Gateway Protocol). Bu dokuman icinde EGP ve BGP protokollerin detaylarina girilmeyecektir.



--------------------------------------------------------------------------------
Bolum 5: Isimler ve Adresler
5.Isimler ve Adresler
Adresleme stratejileri
Ilk bilgisayar sistemleri, kullanicilarin sayisal adresleri anlamalari ve kullanmalari temelinde tasarlanmislardi (sistem tablolari, yazici ve teyp uniteleri gibi cihazlar vs.). Daha sonra ortaya cikan sistemlerde harici cihazlar (yazici vs.) ve dosyalar daha anlasilir sembolik isimler ile gosterilmeye basladi. Benzer bir degisiklikte ag baglantilarinda yasandi. Once bilgisayarlar arasi noktadan noktaya bagli ag teknolojisi ortaya cikti ve alt seviye donanim isimleri makinalari tanimlamada kullanildi. Ancak pek cok bilgisayarin birbiri ile baglantisi gundeme geldiginde ust seviye adresleme yapisina gereksinim dogdu. Kullanicilar pek cok makinadan olusan hesaplama ortamlarinda makinalari tanimlamak icin anlasilir sembolik isimlere sahip bir adresleme yapisini talep ettiler. Bilgisayar sayilarinin gunumuze gore cok az olmasi sebebi ile baslangicta sadece makinanin kullanim amacina yonelik bir adlandirma yontemi kullanildi (personel, arastirma, muhasebe, gelistirme vs.). Ancak makina sayisinin artmasi ile sembolik yeni isimlerin bulunmasi ve tum bu birbirine bagli sistemlerin adlarinin bir merkezden kontrolu zorlasmaya basladi.

Adresleme problemlerini en aza indirmek icin, merkezi olarak bilgisayar isimlerinin kontrolu ve kayidi yerine daha uygun bir sistem olarak siraduzensel (hiyerarsik) ve otoritenin dagitildigi merkeziyetci olmayan bir adresleme sistemi getirildi. Bu sistemde adresleme en genelden ozele dogru yapilmakta ve her adres seviyesinin kontrolu yetkisi de dagitilmaktadir. Bu yapiya 'Alan Isimlendirme Sistemi-Domain Name Sistem' veya kisaca DNS ismi verilmektedir. Hiyerarsik yapidaki Alan (Domain) isimleri kavramini biraz daha detayli inceleyelim.

Alan (Domain) ismi birbirinden bir nokta (.) ile ayrilan, siraduzensel seviyedeki alt isimler (subnames) dizisidir. Mesela ODTU Bilgisayar Merkezi Alan ismi olan

         cc.metu.edu.tr
dort seviye ile gosterilir ve her bir seviyeye de Domain adi verilir. Ornegimizde en alt seviye olan 'cc' (Computer Center) Bilgisayar Merkezini gostermektedir. Ucuncu seviye 'metu', ODTU'nun Domain ismidir. Bir ust seviye 'edu' (Education) ise bu domain'in bir egitim kurumuna ait oldugunu gosterir. En ust seviye 'tr' ise ISO (Internetional Standards Organization) tarafindan belirlenen Turkiyenin ulke kodudur. En ust seviyede kullanilan bazi domain isimleri asagida listelenmistir:
      .com      ticari kuruluslar (commercial)
      .edu      egitim kuruluslari (education)
      .gov      devlet kuruluslari (government)
      .mil      askeri kuruluslar (military)
      .net      ag organizasyonlari (network)
      .ulke kodu   ISO standart ulke kodu
Kisacasi isimler asagidaki domain ve alt domain siraduzensel yapiya gore verilir:
   Makine.altorganizasyon.organizasyon.domain

TCP/IP ve DNS

Bilindigi gibi TCP/IP aglarina bagli olan her bilgisayarin ag arayuzu 32-bi