İŞ ETÜDÜ
GİRİŞ
Sanayi devrimi sonrası teknolojik gelişmelerle beraber kişisel üretimden fabrika sistemine hızlı bir kayma görülmüştür. Buharlı makinelerin kullanılmasıyla beraber seri üretim artmıştır. Daha önce yaygın olan ev ekonomisi yerini fabrika ekonomisine bırakmıştır. Bütün bunların sonucu olarak bir arada çalışan insanları yönetmek, onlardan maksimum verim elde etmek ihtiyacı yönetim kavramının gelişmesine yardımcı olmuştur.
1880-1930 yılları arasında ortaya çıkan “Bilimsel Örgüt Teorisi”, “Klasik Yönetim Teorisi”, “Geleneksel Örgüt Teorisi” gibi adlarla anılan yaklaşım temelde üç başlık altında incelenmektedir. Bunlar; öncülüğünü Frederic Taylor ’un yaptığı “Bilimsel Yönetim Yaklaşımı” (Scientific Management), öncülüğünü Henry Fayol ’un yaptığı “Yönetim Süreci Yaklaşımı” (Administrative Process Approach) ve Max Weber’in yaptığı Bürokrasi yaklaşımıdır.
Bu yaklaşımların klasik olarak adlandırılmalarının nedeni modalarının geçmiş olmasından değil, organizasyon ve yönetim konularındaki ilk sistemli yaklaşımlar olmalarından kaynaklanmaktadır. Daha sonraki yaklaşımlar klasik teoriyi temel alarak ancak onu daha da geliştirerek yeni yöntemler ortaya atmışlardır.
Klasik teori iki ana fikir etrafında toplanmıştır. Birincisi rutin işlerin görülmesinde insan unsurunun makinelere ek olarak nasıl etkili bir şekilde kullanılabileceği, ikincisi de formal organizasyon yapısının oluşturulmasıdır. Taylor’un bilimsel yönetim yaklaşımı birinci fikri, yönetim süreci yaklaşımı ile bürokrasi yaklaşımı da ikinci fikri ayrıntılı olarak ele almıştır.
Klasik örgüt kuramını inceleyen üç yaklaşımın ortak fikir ve amaçları şu şekilde özetlenebilir ;
 1. Örgütlerde insan unsuru dışındaki faktörler üzerinde durulmuş ve insan ikinci planda kalmıştır. Maddi faktörler düzenlendikten sonra, insanın öngörülen doğrultuda ve şekilde davranacağı varsayılmıştır.
 2. Rasyonellik ve mekanik süreçler hareket noktası olmuştur. Bunlar; makine-insan ilişkileri, işlerin dizaynı ve birleştirilmesi ve ilkelerin amaçladığı rasyonelliktir. Mekanik rasyonelliği bozacak insan unsuruna ilişkin faktörler ayrıntılı olarak incelenmemiştir. İnsan kendisine söyleneni yapan, rasyonel olduğunu inanılan sisteme uyan pasif bir unsu olarak varsayılmıştır.
 3. Örgüt kapalı sistem anlayışı ile ele alınmıştır. Bu nedenle de, örgüt içi dahili etkililiğin nasıl sağlanabileceği üzerinde durulmuş, bunu sağlamak için uyulması gereken ilkeler üniversal kabul edilmiş, fakat dış çevre şartlarına ve örgütlerin değişen şartlara nasıl uyabilecekleri üzerinde durulmamıştır.
 4. İlkelerinin her örgütte uygulanması öngörülmüştür. Böyle olunca da klasik açıdan örgüt dizayn süreci; amaçların belirlenmesi, uzmanlaşmanın sağlanması için işlerin bölünmesi, işlerin bir araya toplanarak mevki ve pozisyonların oluşturulması, departmanlaşmanın sağlanması, departmanların hiyerarşik bir yapı içinde koordinasyonunu sağlamak üzere birleştirilmesi safhalarını kapsamaktadır.
 Klasik yönetim teorileri formal organizasyon ilkelerini ön plana çıkararak iş, görev ve pozisyonları incelemiş ve bu faktörler ile verimliliği artırmayı planlamıştır. Daha sonraları insan unsuruna yeterince önem vermediği için eleştirilmiştir. Ancak daha sonraki yönetim anlayışındaki gelişmeleri klasik yönetim teorisine bir alternatif olarak görmek yanlış olacaktır. Klasik yönetim teorilerinin klasikliği geçerliliğini yitirmesinden dolayı değil, bu alanda ilk olmasından kaynaklanmaktadır. Bu anlayışın getirdiği somut uygulamalar (verimlilik; hareket ,zaman ve iş etüdü, vb.) bu gün hala geçerliliğini korumaktadır.
İŞ ETÜDÜNÜN TANIMI VE KAPSAMI

Ürün veya hizmet üreten işletmelerde temel amaçlar verimlilik düzeyini yükseltmek, kapasite ve kaliteyi artırmak, maliyetleri düşürmek ve çalışma ortamını insancıllaştırmaktır (çalışma koşullarının insanın özelliklerine uygun hale getirilmesi).Söz konusu amaçlar doğrultusunda ilerlemek için İş Etüdü (Work Study) çalışmalarının yapılması gerekir.Söz konusu amaçlar işgücü makine malzeme ve teçhizattan daha etkin ve verimli bir şekilde yararlanılarak gerçekleştirilebilir Örneğin saatte on adetlik bir üretimi aynı kaynak kullanımı ile saatte on iki adete yükseltmek ,daha kaliteli bir üretim yapabilmek ,daha az maliyet ile aynı işi başarabilmek, çalışanın daha kolay bir şekilde aynı işi yapabilmesini sağlamak İş Etüdünün temel çalışma alanını oluşturur .
   Unutulmamalıdır  ki bir işi yapmanın çok sayıda yolu vardır. Önemli olan yukarıda belirtilen amaçlar doğrultusunda en iyi yöntemin bulunmasıdır.Bu amaçla işin incelenmesi, eleştirisel bir yaklaşımla analizi ve söz konusu amaçlar doğrultusunda yeniden tasarımı gerekmektedir. İşte iş etüdü bu sistematiğin adıdır . Verilen açıklamalar açıklamalar ışığında iş etüdünün tanımını şu şekilde yapabiliriz ;İş Etüdü ,işgücü, makine, malzeme ve teçhizattan oluşan iş sistemlerinde kullanılan iş yöntemlerinin daha yüksek kalite ve verimlilik daha düşük maliyet ve daha insancıl çalışma koşulları amaçları altında  analizi ve yeniden tasarımı ile tasarlanan yeni iş yönetimine ait standart iş zamanının bulunmasıdır.Yeni yönetimin planlanmasına Metot etüdü (Motion Study), yönetim standart zamanının belirlenmesine Zaman Etüdü (Time Study) adı verilir.
İş Etüdünün Tarihçesi
İnsanların ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik olarak belirli bir değer yaratan faaliyetleri ”iş”olarak tanımlandığında, İş Etüdünün insanlık tarihi kadar eskilere dayandığını söyleyebiliriz.İnsan etkin düşünebilme yeteneği sayesinde günümüze kadar bir çok “iş”i başarmış ve başarmaya devam etmektedir.
   İşin analizi,incelenmesi anlamına gelen “İş Etüdü” terimi,bu ismini belki çok sonraları almasına rağmen ,insanlığın sürekli ilgilendiği bir konu olmuştur.İlkel silahların yapımı ,tekerleğin icadı vb. hep bu ilginin sonucunda olmuştur.
   İş Etüdü konusunda ilk yazılı çalışmalar M.Ö.1686-1728 yıllarında Babil Kralı Hammurabi’nin yaptığı inşaatlara, M.Ö.200 yıllarında yapılan Çin Seddi inşaatlarına,
Hıristiyan din adamı Augustinus’un bir gümüşçü ustasının atölyesine M.S.400 yıllarında yaptığı ziyaret ve orada gördüğü iş bölümü çalışmalarına aittir.
   Son 200 yılda önemli gelişme gösteren İş Etüdü çalışmalarında kayda değer ilk çalışma 1762 senesinde Cenevre’de genç mühendis Peronnet’in toplu iğne üretimi üzerine yapmış olduğu İş Etüdü çalışmasıdır.10 işçinin her birinin baştan sona bir iğne üretiminin tamamını yaparak gerçekleştirdikleri günde 200 adetlik toplu iğne üretimini,iş akışını 18 ayrı işleme ayırarak,ayrıca basit işyeri ve aracı düzenlemeleri ile
Söz konusu işçilere bu işlemleri dağıtarak günde 48000 adete çıkartmıştır.böylece maliyetleri önemli ölçüde düşürerek toplu iğne fiyatını da herkes tarafından alınabilir hale getirmiştir.Daha sonraki önemli gelişmeler F.W.Taylor, F.B.Gilbreth,L.M. Gilbreth, H. Fayol ve C.E. Bedaux’a aittir.Bu kişilerin çalışmaları aynı zamanda Endüstri Mühendisliğinin Tarihçesi olarak kabul edilmektedir.
İş Etüdü Nedir?

İş etüdü, çalışmakta olan bir birimin veya bir fabrikanın verimliliğini arttırmaya yönelik bir faaliyettir. Performans standartlarının belirlenmesi, etkin bir üretim planlaması ve kontrolü için vazgeçilmez bir ön koşuldur. İş etüdü, metot analizi ve iş ölçümü olarak iki bölümde yürütülür. Metot analizi işin yapılması için uygun, kolay, ucuz ve etkinliği yüksek yöntemlerin belirlenmesi olarak tanımlanabilir. İş ölçümü ise standart yöntemi belirlenmiş bir işin, normal tempoda çalışan bir işçi tarafından yapılabilmesi için gerekli sürenin saptanmasına yönelik teknikleri içerir.

Niçin İş Etüdü?

        İş etüdünün sağlıklı yapılmaması durumunda karşılaşılacak başlıca sorunlar aşağıda sıralanmıştır.
• Üretimin planlanması mümkün olamaz
• Maliyet tanımları sıhhatli yapılamaz
• Karışıklık içerisinde görülmeyen maliyetler hep gizli kalır
• Gereksiz iş yükleri oluşur, bunun sonucunda maliyet artışları ve ürün kalitesinin düşmesi ortaya çıkar
İş Etüdü ile Ne Kazanılır?

• İş süreçleri düzenlenerek disipline alınır,
• Objektif olarak iş zamanları çıkarılır,
• Gerçek ürün maliyetleri çıkarılır,
• Süreçlerin en-iyileştirmesi yapılarak maliyet tasarrufları sağlanır,
• Eldeki etüt sonuçları ile uluslararası standartlarda reel firma bilgileri çıkarılır,
• Yeni bir iş için yöntem ve birim zamanlar, işi kurmadan önce tespit edilebilir.
İş Etüdü Nasıl Yapılır?

        İş etüdü çalışmaları ,etüdü yapılacak işin seçimi ile başlar,analiz için gerekli bilgiler gözlem,görüşme ve doküman inceleme çalışmaları toplanarak kaydedilir ,işin tam analizini yapmak üzere iş elemanlarına ayrılır ,söz konusu iş elemanları verimlilik, kalite,maliyet,iş güvenliği,insancıl çalışma şartları açılarından eleştirel bir gözle analiz edilir,iş elemanlarının ortadan kaldırılması ,birleştirilmesi, ayrılması, yeniden düzenlenmesi veya daha kolay hale getirilmesi, işin yapılış sırasının ,iş yeri düzeninin, kullanılan teçhizat veya malzemenin değiştirilmesi vb. yollarla iş geliştirilmeye çalışılır,yeni tasarlanan iş yönetiminin işletmenin diğer sistemlerine etkileri değerlendirilir, yönetim onayı alınarak yeni yöntem uygulamaya alınır, işbaşı eğitimleri yapılır, çıkabilecek aksaklıklar giderilir,uygulamada başarılı olan yeni yönetimin standart zamanı işte çalışacak kişinin performansından bağımsız olarak hesaplanır. Metot ve Zaman etüdüne ait bu çalışmalar uygun bir sistematik içinde arşivlenir, zaman içinde gerekli olduğu durumlarda revizyon yapılır. Dünyada kabul gören iş etüdü yöntemi Endüstri Mühendisliğinin çalışma sahası içerisinde değerlendirilir. Bu kapsamda MTM, kronometraj v.b. yöntemler sıklıkla uygulanabilir.
Metot Etüdü
          Metot Etüdü;insanlar,makineler veya insan-makine sistemlerince gerçekleştirilen işlemlerin daha kolay daha güvenli, daha düşük maliyet ile, daha yüksek kalite ile, daha verimli daha kısa sürede ve daha insancıl bir ortamda yapılabilmesi amacıyla ,mevcut metodunun incelenmesi,kaydedilmesi,analizi ve eleştirisi yoluyla yeni metotlar geliştirme de kullanılan bir yaklaşımdır.

Zaman Etüdü (İş bölümü)
          Üretim faaliyetleri uygulama sürelerini belirleme çalışmalarını Zaman Etüdü başlığı altında topluyoruz.Zaman Etüdü kalifiye bir işçinin ,belli bir işi,belli bir çalışma hızıyla yapması için geçen sürenin belirlenmesi amacıyla geliştirilen tekniklerin uygulanmasıdır.
Değerlendirme
         Global rekabet ortamında işletmelerin yaşayabilmesi için daima verimlilik düzeylerini yükseltmeleri, kapasite ve kalite düzeyini artırmaları ve maliyetleri düşürmeleri gerekmektedir.Bu amaçlar doğrultusunda işletmeler İş Etüdü yöntemlerini kullanırlar.Dolayısıyla bir işletmenin başarısı ve devamlılığı “İş Etüdü”nü uygulamasına bağlıdır.
















Firma Adı    MAKO A.Ş. /Bursa

Faaliyet Konusu    Otomotiv sektöründe Elektro mekanik, Havalandırma ve Aydınlatma aksamı üreticisi
Çalışma amacı    Montaj hatlarında verimlilik arttırıcı uygulamalar
Çalışma süresi    4 Yıl
Tarih    Şubat / 1992 – Mayıs / 1996
Açıklama
 
 
 
 
     6 işçi ile gerçekleştirilen 850 Ad./Gün Alternatör üretimi ,yapılan etüt ve iyileştirmeler sonunda 1450 Ad. / Gün.’e çıkarıldı. Bu üretim artışı için işçi sayısında bir artış olmadı. Tezgah yatırımı yapılmadı. Sadece etüt çalışması yapıldı ve yapılan çalışmalar üretim hattında uygulamaya konuldu. Ayrıca çalışmalar hakkında çalışanlara eğitim verildi ve bu konuda bilgilenmeleri sağlandı. Metot iyileştirilmesine dayanan bu çalışma sayesinde %58’lik işçilik tasarrufu elde edilmiştir.
 
Firma Adı    KOMSA  ELEKTROMEKANİK  A.Ş. / İSTANBUL
Faaliyet Konusu    Telefon (elektronik ve mekanik) parçaları üreticisi.
Çalışma amacı    İmalat ve Montaj hattında verimlilik arttırıcı uygulamalar
Çalışma süresi    1ay
Tarih    Eylül, 1997
Açıklama    Mekanik atölyede yapılan etüt çalışmaları sonunda, operasyon zamanlarında % 25’e varan iyileştirmeler sağlandı. İş merkezlerinin yerlerinde değişiklikler yapıldı ve iş akışları yeniden düzenlendi. Yapılan bu çalışmalar, daha sonra çalışanların eğitimi ile desteklendi. Böylelikle firma genelinde yapılacak iş akışları düzenleme ve maliyet düşürme çalışmaları için sağlıklı bir alt yapı oluşturuldu.
 
Firma Adı    TOKSAN KAUÇUK AŞ / BURSA
Faaliyet Konusu    Oto yedek parça üreticisi.
Çalışma amacı    Üretim hatlarında düzenleme ve üretim artışı çalışmaları
Çalışma süresi    3ay
Tarih    Ocak, 1998
Açıklama     İşyerinde, daha önce hiçbir teknik çalışma yapılmamış ve tamamen ustalık yöntemleriyle
üretim çalışmaları yapılmaktaydı. Önce, işyerinde üretilen tüm parçaların iş akışları çıkarıldı, daha sonra, tespit edilen operasyonlar etüt edilerek zamanları ve operasyon özellikleri çıkarıldı, malzeme  miktarı ve işçilik zamanları ve gerekli işçi sayısı  tespit edildi ve bütün bu çalışmaların sonunda parçaların standart maliyetleri tespit edildi. Elde edilen maliyet değerlerinin tahmin edilen maliyetlere göre %35’lik farklılık gösterdiği tespit edilmiştir.
 
Firma Adı    İTEMAŞ  AŞ. İNEGÖL/BURSA
Faaliyet Konusu    Oto Elektrik aksamı üreticisi
Çalışma amacı    Montaj hattında verimlilik arttırıcı uygulamalar
Çalışma süresi    4 Hafta
Tarih    Mayıs, 1998
Açıklama    Seçilen 6 kişiye 3 hafta eğitim verildi, 4.hafta işyerinde seçilen bir pilot bölgede uygulama çalışması yapıldı ve yapılan bu uygulama ile %20’ye varan işçilik tasarrufu sağlandı. Böylece Üretim yönetimi ,yapılan eğitimin yararına ikna edildi ve bu işi devam ettirmek için özel bir Eleman ayrılarak bu etüt çalışmaları devam ettirildi.   


Kaynaklar :
R. Erdem ; Yönetim Tekniklerinin Sağlık Kurumlarına Uygulanması