RİSK YÖNETİMİ
Standartlara bağlı bir görev eğitimi pilotların ve uçuş teknisyenlerinin görev yeteneklerinin geliştirilmesinde bir yapı taşıdır. Yoğun bir eğitim ortamı pilotlarda ve uçuş ekibinde stres yaratır ve kazalar için yüksek bir potansiyel oluşturur. Görevin karmaşıklığı arttıkça kazaların oluşma riskide artar. Komutanlar, görev eğitimi sırasında mürettebatı ve teçhizatı kazalardan korumak için yollar bulmalıdır. Komutanlar ve ekibi bu yazıyı kendi birliklerine ve görevlerine uygulayarak risk yönetimi yapmak için devamlı teknikler geliştirmede bir rehber olarak kullanabilirler.
Kapsam
Risk yönetimi, liderlerin tüm operasyonlarda akıllı risk kararları alabilmek için kullanabileceği bir tutamaktır. Bu, liderlere yüksek kaza ihtimali sonucu yapılamayan eğitimleri daha gerçekçi bir şekilde yapabilme imkanı sağlar. Risk yönetimi, görevi mümkün olan en az risk ile yapabilme imkanı sağlayan mantıklı ve pratik bir yoldur. Bu; en yüksek risk ortamı oluşturan bölgeleri tanımlayarak ve risk yok etmek, azaltmak ve kontrol etmek için tedbirler alarak görevi yapabilme metodudur. Böylece risk yönetimi görev planlamasının ve
icrasının ayrılmaz bir parçası olmuştur.





DÜZELTİLECEK



Risk yönetiminin önemi ve gereklili
Risk yönetiminin önemi ve gerekliliği
Risk yönetimi bankalar için stratejik bir konudur. Bankalar, güçlü risk yönetimi sayesinde bir yandan risklerini kontrol ederek kayıplarını azaltır, diğer yandan da riske ayarlı karlılık analizi ışığında daha karlı ürünlerde büyüyerek hissedara değer katarlar. Güçlü risk yönetimi olan bankalar aldıkları piyasa, kredi ve operasyonel riskleri detaylı inceler, olası krizlerde kayıplarını daha önceden belirler, bu kayıpları minimize etmek için önceden önlemler alır, aldıkları risk ile kazançları karşılaştırır ve riski almaya değip değmeyeceğini önceden değerlendirirler. Bunları yapan bankalar, aldıkları her türlü riski ölçmek için Riske-Maruz Değer, Beklenen/Beklenmeyen Kayıp, Ekonomik Sermaye ve RAROC gibi analitik metodolojiler geliştirmiş, ölçümlerle riskleri izleyen ve raporlayan, kriz senaryolarında alınan riski sermaye kaynakları çerçevesinde değerlendiren ve de bunların yanı sıra risk ölçümlerinin riski kontrol etmek ve yönetmek açısından kullanılabilmesi amacıyla banka içinde gerekli organizasyonu, politika ve süreçleri oluşturmuş bankalardır.
Güçlü risk yönetimi sadece analitik modellerin geliştirilmesi ile olmaz; üst yönetimin bu konuyu benimsemesi şarttır. Banka üst yönetimi tespit edilen risklere göre önlemler almazsa, risk yönetimi kesinlikle başarılı olamaz. Risk analiz ve ölçümlerini, sadece denetleyicilere, düzenleyicilere raporlama amacıyla yapan bankalarda güçlü risk yönetimi olduğu kesinlikle söylenemez. Güçlü risk yönetimi olan bankalarda üst yönetim, risk yönetimi ve sermaye yeterliliği açısından kanuni denetlemeye, kreditörlere ve derecelendirme kuruluşlarına, kar hedefi açısından da hissedarlara karşı sorumluluklarını en verimli şekilde yerine getirebilir. Şöyle ki, güçlü risk yönetimi olan bankalar, aldıkları risklerden olası kayıpları sermayeleri ile karşılaştırarak pozisyon limitleri belirlerler ve bu sayede risk özkaynaklar içinde alınmış olur. Güçlü risk yönetimi olan bankalar, alınan risklere karşı elde tutulan sermayeyi de riske ayarlı karlılık (RAROC) açısından en iyi şekilde değerlendirerek hissedara değer katarlar. Riske ayarlı açıdan en karlı ürünlerde, müşteri gruplarında büyürler ve riske ayarlı kredi fiyatlaması belirlerler. Kısacası güçlü risk yönetimi hem bankanın aldığı riskleri iyi yönetmeyi hem de risk/kazanç dengesini iyi değerlendirip, sermayeyi en verimli şekilde yönetmeyi amaçlar.
Risk yönetimi zayıf olan bankalar, olası krizleri göz önüne almaz, olası krizlerde uğrayacakları zararları tespit etmez, ya da risk ölçümlerine değer vermezler. Dolayısıyla gerekli önlemleri alamaz ve bazen kendi özkaynaklarına göre çok fazla risk alırlar. Ülkemizde de son zamanlarda olan mali krizlerde pek çok bankamız döviz kuru, likidite darlığı ve aktif/pasif vade uyuşmazlığı riskinden dolayı çok büyük kayıplara uğramıştır. Zayıf risk yönetimi olan bankalar bu tür krizlerin olasılığını göz önüne dahi almamış ve olası kayıpların büyüklüğünü sermaye yeterliliği çerçevesinde hiç değerlendirmemişlerdir. Böyle bankaların riski ölçen modelleri olsaydı, olası krizlerde kayıplarının büyüklüğünü sayısal olarak bilir ve sermayeleri ile karşılaştırabilirlerdi. Ölçüm sistemleri iyi olan bankalarda dahi, banka üst yönetimi tespit edilen risklere karşı gerekli önlemleri almadıkça, risk yönetimi başarılı olamaz. Ülkemizde güçlü risk yönetimi bu konuyu stratejik olarak gören bankalarımızın uzun zamandır gündemindeydi. Şimdi son düzenlemeler, bütün bankalardan risk yönetim sistemlerini 2002 yılı başına kadar kurmalarını öngörüyor.
Danışman Firmalarla Ortak Risk Modellerinin Kullanımı ve
Risk Yönetimi Konulu Toplantı

20 Kasım 2000

Risk yönetimi konusu son yıllarda meydana gelen uluslararası krizlerde belirleyici bir role sahip olması nedeniyle üzerinde pek çok çalışma ve düzenleme yapılan bir noktaya gelmiştir. Dünya  paralelinde,  risk yönetimi konusu ülkemizde de daha yoğun ve dikkatli olarak ele alınmaktadır. Bankalar Kanunu ile bankalara “etkin bir iç denetim sistemi ile risk kontrol ve yönetim sistemi kurma” zorunluluğunun getirilmesinin ardından sektör risk yönetimine ilişkin yeni düzenlemelerin açıklanmasını beklemektedir.

Basel Komite Sermaye Yeterliliği Çalışma Grubunun yapmış olduğu çalışmalar sonucunda aldığı kararlar çerçevesinde Türkiye Bankalar Birliği sektörün risk yönetimi konusunda hazırlıklarına destek olmak amacıyla 20 Kasım 2000 tarihinde 2 danışman firma; Arthur Andersen ve PricewaterhouseCoopers ile ortak bir toplantı düzenlemiştir. Tüm üye bankalarımızın davet edildiği ve yoğun bir katılım olan toplantı, Türkiye Bankalar Birliği’nin Genel Merkezinde gerçekleştirilmiştir.

Toplantıda danışman firmalar sektörün yeni risk yönetim taslağı çalışmalarına destek olabilmek amacıyla tüm bankalar ya da belli banka grupları oluşturularak ne gibi ortak çalışmalar yapılabileceği konusunda önerilerini, düşüncelerini belirtmişler, bunun yanı sıra bankaların risk yönetimi hazırlıklarına destek olabilecek risk yönetim modellerine ilişkin sunumlar yapmışlardır.

Hazine Müsteşarlığı tarafından daha önce hazırlanarak, bankalara duyurulan taslak metin, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu tarafından yapılacak değişikliklerin ardından kamuya duyurulup, resmi olarak uygulamaya girdiğinde bankalarımızın yeterli donanımda olabilmeleri için Türkiye Bankalar Birliği sektörün hazırlıklarına destek veren çalışmaları desteklemekte, önerileri beklemektedir.

Değişen Ekonomik Koşullarda Risk Yönetimi
 
Bugün ekonomik koşuların çok değişken olması iş dünyasının artık alışıldığı şekilde yürümesini mümkün kılmamaktadır. Teknolojinin, iletişim araçlarının hızla gelişimi ve internet ortamının kullanılmasının artması karar verme konumunda bulunan iş adamlarının ve yöneticilerin birçok belirsizlikle karşı karşıya kalmasına neden olmaktadır. Bu da risk yönetimine verilmesi gereken önemi gittikçe arttırmaktadır. Bu nedenle risk analizi için gerek kalitatif ve gerekse kantitatif teknikler zamanımızda bir hayli geliştirilmiştir.
Belirsizliğin analiz edilmesinin başında önun ölçülmesi gelir.Belirsizlik, söz konusu olan değişkenlerin volatiliteleri cinsinden ölçülürler. Faiz oranları, kurlar, enflasyon, borsa indeksleri, işlem hacimleri, ücretler, maliyet gibi değişkenlerin volatiliteleri onların beklenen değerlerinden ne kadar saptıklarının bir ölçüsüdür. Ekonomideki hızlı değişmeler volatilitenin artmasına neden olmaktadır. Gelecekteki süprizlere karşı korunmak için volatilitenin iyi tahmin (forecast) edilmesi çok önemlidir.
Ekonomik dünyamızdaki değişkenlein ileride nasıl davranacaklarını tahmin edebilmek için, bu değişkenleri tasvir eden olasılık dağılımların iyi belirlenmesi gerekir. Bu olasılık dağılımları yardımıyla, çok sayıda alternatif senoryalar oluşturmak için similasyon ve stokastik differensiyal denklem yardımıyla değişkenin beklenen değeri ve etrafındaki sapmalar (varyans) tahmin edilir. Beklenen değer tahmini bir regresyon eğri veya bir zaman serisi modeli ile yapılır. Varyans ise ekseri geçmişteki datanın regresyon model etrafındaki varyansına eşit olarak alınır, dolayısıyla varyans sabit kabul edilir.
Ancak günümüz ekonomik değişkenleri için varyansın sabit olma kabulu pek geçerli değildir. Varyansın zaman içinde değiştiğinin kabul edilmesi bir çok tahminlerde daha az riskli sonuçlara varılmasına neden olmaktadır.
Bugün ARCH ve GARCH olarak bilinen ve varyansın sabit kalmadığını kabul eden tahmin modelleri 1982 de bu yana geliştirilmiş olup günümüzde özellikle finans sektöründe geniş bir şekilde kullanılmaktadır.
ARCH kelimesi " Autoregressive Conditional Heteroscedasticity " ifadesini temsil etmektedir. " Autoregressive " kelimesi volatilitenin her zaman periyodu için önceki periyotlardaki volatiliteler cinsinden ifade edildiğini söyler. "Conditional Heteroscedasticity" ise varyansın değiştiğini ifade eder. GARCH ise ARCH yönteminin bir genelleţtirilmesidir ve " Generalized Autoregressive Conditional Heteroscedasticity " ifadesini temsil etmektedir.
GARCH modeli finansal pazarlarda türevlerin fiyatlandırılmalarında çok kullanılır, çünkü türevlerin fiyatlarının volatiliteleri tahminlere karşı çok duyarlıdır. GARCH modelinin finansal pazarlardaki başarısı, onun diğer risk yönetimlerinde de kullanılmasının faydalı olacağı kanaatini uyandırmaktadır.
Çünkü volatilite risk yönetiminde temel bir kavramdır. Genelde iş planlamaları beklenen değerin tahmini üzerine kurulmuşlarsa da, risk yönetimi beklenen değerden sapmaları tespit etmek ister. GARCH modeli, beklenen değerden sapmalar hakkında efektif tahmin yöntemi verir.
Günümüzün çok hızlı değişen ekonomik koşullarında, iş adamları ve yöneticiler başarılı olabilmek için risk yönetimine planlama ile aynı oranda değer vermeli ve bunun gerçekleşmesi için firmalar bünyelerinde risk yönetim planlarını uygulamaya geçmelidirler.










RİSK YÖNETİMİ
Standartlara bağlı bir görev eğitimi pilotların ve uçuş teknisyenlerinin görev yeteneklerinin geliştirilmesinde bir yapı taşıdır. Yoğun bir eğitim ortamı pilotlarda ve uçuş ekibinde stres yaratır ve kazalar için yüksek bir potansiyel oluşturur. Görevin karmaşıklığı arttıkça kazaların oluşma riskide artar. Komutanlar, görev eğitimi sırasında mürettebatı ve teçhizatı kazalardan korumak için yollar bulmalıdır. Komutanlar ve ekibi bu yazıyı kendi birliklerine ve görevlerine uygulayarak risk yönetimi yapmak için devamlı teknikler geliştirmede bir rehber olarak kullanabilirler.
Kapsam
Risk yönetimi, liderlerin tüm operasyonlarda akıllı risk kararları alabilmek için kullanabileceği bir tutamaktır. Bu, liderlere yüksek kaza ihtimali sonucu yapılamayan eğitimleri daha gerçekçi bir şekilde yapabilme imkanı sağlar. Risk yönetimi, görevi mümkün olan en az risk ile yapabilme imkanı sağlayan mantıklı ve pratik bir yoldur. Bu; en yüksek risk ortamı oluşturan bölgeleri tanımlayarak ve risk yok etmek, azaltmak ve kontrol etmek için tedbirler alarak görevi yapabilme metodudur. Böylece risk yönetimi görev planlamasının ve icrasının ayrılmaz bir parçası olmuştur.

Sorumluluklar

Risk yönetimi; karışık, teknik veya zor değildir. Riskler karşısında görevin gerektirdiklerini dengeleyecek basit kararları alma ve bir düşünce biçimi oluşturma yöntemidir. Bir kez anlaşıldığında, risk yönetimi ölümlerle yaralanmalarla veya hasarlı teçhizatla karşılaşmadan görevlere ve eğitime daha fazla gerçekçilik katma yoludur.

a. Komutanlar :

Diğer tüm birimlerde olduğu gibi komutanlar, etkili risk yönetimi için sorumludur. Bu sorumluluğu karşılayabilmek için komutanlar;
1. Sadece yeterli olabilecek değil, optimum performansı aramalıdır.
2. Ekibi tarafından teklif edilmiş risk azaltıcı olanakları seçmelidir.
3. Çıkarabilecek faydalarla ilgili kalan riskleri kabul veya red etmelidir.
4. Her seviyedeki liderleri risk yönetimi kavramlarını etkin olarak kullanmaları için eğitmeli ve motive etmelidir.

b. Ekip/mürettebat kontrol öğretme 0nerileri ve öğretmenler :
1. Komutana risk azaltma olanakları geliştirmede ve risk alma değerlerini kabul etmede yardım etmelidir.
2. Planlama ve emirlere risk kontrollerini entegre etmelidir.
3. Görevin başarılması ve tüm mürettebatın iyiliği için bütün bir sorumluluk ve takip etme çizelgesi geliştirilmelidir.
4. Her görevde ve operasyonda etkili risk yönetimi içeriklerini ve yöntemlerini etkili ve devamlı olarak uygulamalıdır.
5. Kontrollerini ve yetkilerini aşan riskleri üst kademeye çözüm için rapor edip bildirmelidir.
c. Mürettebatın kendisi :
1. Risk azaltma rehberlerini anlamalı, kabul etmeli ve uygulamalıdır.
2. Operasyonla bağlantılı olarak değişen risklerin devamlı olarak farkında olmalı ve bunu sürdürmelidir.
Şahsi Risk (Kararları) Değerlendirmesi

Risk kararları görev öncesi planlamanın her zaman bir parçası olmuştur. Bununla beraber program devamlı olarak bir parçası olamayan iki veya daha fazla personeli bir ekip olarak bir araya getirmenin riski vardır. Şahsi risk kararları üç bölümlü risk yönetimi yakla_ıŭ1Ůda ilk ad1ŭd1Ų.
Mürettebat Risk
Risk yönetimi yaklaşımında ilk adımdır.
Mürettebat Risk (Kararları) Değerlendirmesi
Şahsi risk kararları tamamlandıktan sonra, bir sonraki adım mürettebat risk kararları almaktır. Bu yapılırken, mürettebatın görev tecrübesinin olup olmadığı varsa beraber ne kadar önce uçtukları göz önüne alınmalıdır. Her kategori için hesaplama cetvelinde değerler verilmiştir. Örneğin görev, uçuş ceşidi, hava durumu, dinlenme olanakları vb.
Görev Eğitimi Risk (Kararları)Değerlendirmesi      
Bu, üç bölümlü risk yönetimi yaklaşımında son adımdır. Ana görev eğitimi öncesinde komutanlar birliğin en son görev eğitimi seviyesine karar vermelidir. 120 gün önce planlanan gereklerin elemesi tekrar gözden geçirilmelidir. Daha sonra eğitim stratejisi geliştirilmeli ve kaynaklar ana eğitim amacı için yönlendirilmelidir. 30 gün önce eğitim statüsünün en son elemesi tamamlanmalıdır. Desteklenen yer birlik komutanı ile görevin gerekleri için en son koordinasyon yapılmalıdır. “Yapılabilir” durumundan kaçınmak ve gerçekçi olmayan gereklerin olmadığından emin olmak önemlidir. Yer birlik komutanlar risk yönetimi Ŭretiminin bir parçası olmalıdır ve olduğundan emin olmak önemlidir. Yer birlik komutanları risk yönetim işleminin bir parçası olmalı ve eğitimle ilgili olarak risk seviyesini kabul etmeye istekli olmalıdır.
Risk Yönetim Metodları
1.Adım : Riski Tanımla
Operasyon esnasındaki ana olayları tanımla ve onları zaman sırasına göre listele. Bu işlem içerikli ve özel görevlerle ilgili olarak riskleri saptamada yardımcı olacaktır. Emniyet, bir operasyona onu kendi içinde bir bütün olarak görmekle yerleştirilebilir.
Operasyonlar; hepside özel karakteristiklere (özelliklere ve değerlendirmelere) sahip olan safhalara bölünebilir.
Amaç; operasyon tamamlanmakta veya gelecek safhası gelişmekte iken tüm operasyonun hazırlık aşamalarını dikkatlice değerlendirmektir. Operasyonun analizi basit fakat çok etkili bir araçtır. Operasyonun her türlü aşamasında riskin değerlendirilmesine imkan kılan uçuş emniyet teknikleri bir noktaya kadar etkilidir. Fakat bunlar bugünkü uçuş görevlerinde ihtiyaç olan emniyet derecesini başarabilmek için gerekli olan güvenirliliği sağlamaz.
2.Adım : Riskleri Değerlendir
Risklerin büyüklüğüne kayıpların ihtimali ve değerini tahmin ederek karar ver. Her olayı değerlendir; onun riski olup olmadığına karar ver ve başlangıç risk değerlendirmesi yap. Riskin, olaylar için geçerli olan standartlarını kabul edilebilir risk seviyesi oluşturmada yeterli olduğundan emin ol.
1. Risk matrisini veya karar rehberini operasyonun her parçasında değerlendir, Risk matrisleri operasyonu ana bölümlere ayırarak ve onunla ilgili riskleri kontrol edip ortadan kaldırarak çabuk ve hazır bir metod sağlar. Diğer risk değerlendirme araçları gibi, risk matrisleri yalnız başına veya diğer risk analiz teknikleri ile beraber kullanıldıklarında risk durumlarını çabuk gözden geçirme olanağı sağlar. Operasyon planlamalarında taktik liderler tarafından etkin olarak kullanılmak için risk matrisleri yeterince basittir. Risk matrislerini kullanırken değerlendirici
   a. Matriste olmasa bile onu ilgilendiren bütün özel bölümlerin değerlendirildiğinden emin olmak için her durumu gözden geçirmelidir.
   b. Matrisler, risk azaltma kararları almayı değerlendirmek için riskleri analiz etmede kullanmalıdır.
   c. Başka bir olanağı değerlendirmeden önce şahsi ilgi ve yetenek alanları gözden geçirilmelidir.
   2. VDAK+Z yi başka bir risk değerlendirme formatı olarak kullanan liderler bu tip bir analizle kaza ile olan kayıpların benzerliğini ve sayısını subjektif olarak değerlendirebilirler. VDAK+Z formatını kullanırken değerlendirici
   a. Vazifenin karmaşıklığına ve zorluğuna karar vermelidir.
   b. Arazi şartlarını değerlendirmeli ve özel tehlikeleri tanımlamalıdır.
   c. Mevcut kuvvetlerin tecrübe eğitim, moral ve dayanıklılık seviyesini bilmeli ve teçhizatın uygunluğuna karar vermelidir.
   d. Görevin planlama ve icrasında gerekli olan zamana karar vermelidir.
3. Adım : Karar Ver Ve Kontroller Geliştir
Risk değerlendirmelerine karşı risk avantajlarını değerlendirerek risk kabul kararları alır. Gerekli olmayan riskleri eler. Kontrolleri uygulayarak görevin büyüklüğüne göre gerekli riskleri azaltır. Kontroller tehlikelerin farkında olmaktan dolayı operasyonel uygulamalara kadar uzanır. Yüksek tehdit oluşturan olaylara ve iyi standartlarla oluşturulmamış olaylara dikkat et. Bu olayları önceden tehdit analizini tamamla.
Önceden yapılmış tehdit analizi operasyonlardaki tehditlerin ve etkilerinin ba_Ŭang1ǧ de
� azalt. Kontroller tehlikelerin farkında olmaktan dolayı operasyonel uygulamalara kadar uzanır. Yüksek tehdit oluşturan olaylara ve iyi standartlarla oluşturulmamış olaylara dikkat et. Bu olayların önceden tehdit analizini tamamla.
Önceden yapılmış tehdit analizi operasyonlardaki tehditlerin ve etkilerinin başlangıç değerlendirmesidir. Bu normal olarak görev analizinde ve bilgi değerlendirmesinde bahsedilir ve operasyon tamamen tanımlanmadan ortaya çıkar. Önceden yapılan tehdit analizinin amacı, operasyon esnasında mümkün olan en erken zamanda karşılaşılabilecek tehditleri tanımlamaktır. Bunları önceden yapmak demek, operasyon halen planlanırken ve bu tehditlerle halen karşılaşılmamışken tehditleri belirlemek demektir.
1. Önceden yapılan risk analizinde ve analitik yardımların sonucuna dayanarak riskleri yok etmek veya kontrol etmek için değişik olanaklar seç veya öner. Riskler tanımlandıktan ve mümkün olduğu kadar doğrululukla ölçüldükten sonra, lider onları kontrol etmek yada yok etmek için harekete geçmelidir. Bu kontroller; eğitimin araçları ve görevin tamamlanması ile çok gerekli değilse karıştırılmamalıdır. Analizlerin ve değerlendirmelerin kısaca gözden geçirilmesi daha başka olanaklar ortaya çıkacaktır. Bazı olanaklar diğerlerinden daha etkili olacaktır. Öncelikleri belirlemek için komutanlar :
a. Mümkünse tehditleri yok etmelidirler.
b. Açıkta kalmayı sınırlamak için talimatları değiştirmelidir.
c. Personeli tehdit değerlendirmesinde ve tehditlerden kaçınmada eğitmeli ve bilgilendirilmelidir.
d. Yaralanmayı ve hasar potansiyelini en aza indirecek koruyucu giysileri ve teçhizatı sağlamalıdır.
4. Adım : Kontrolleri Uygula
Özel kontrolleri planlara, devamlı talimatlara,eğitim standartlarına ve tekrarlara entegre et. Mürettebatın risk kontrollerini bilmesi bu kontrollerin başarılı bir şekilde gerçekleştirilmesi ve uygulanması için mutlaka gereklidir.
5. Adım : Yönetim
Riskleri kontrol etmedeki standartların etkinliğine karar ver. Komutan kontrolleri ve standartları zorlamalıdır. Bu; kontrolü kaybetmede bir anahtardır. Komutan bir dizi risk azaltma talimatlarını onaylamış olabilir, fakat onaylama bu talimatların yapılacak olması demek değildir. Liderler önlemlerin gerçekten alındığından emin olmak için durumları gözlemelidirler. Akıllı ve dikkatli bir lider bundan sonra uygulayıcıların rehberleri anlayıp kabul ettiğini görmek için mürettebatı gözlemelidirler. Bunlar, özellikle yeni ve denenmemiş talimatlar ve uygulamalar için doğrudur.
1. Liderler devamlı alt elemanların operasyonel çalışmalarını gözlemlemelidirler. Sadece operasyonların özelliklerini görerek liderler risk uygulamalarını tamamen uygulayabileceklerdir. Operasyonel çalışmaları gözlemlerken liderler;
a. İdari kesintilerden kaçınmalı ve personeline engel olmamalıdır.
b. Riskler nerede ise oraya gitmeli ve olayın can alıcı noktasına zaman harcamalıdır.
c. Sadece seyretmemeli görevleri analiz edip fikir üretmelidir.
d. Anahtar personelle çalışıp olaydan sonra devamlı talimatlar (uygulamalar) geliştirmeli ve konu ile ilgili hemen oluşabilecek tehlikeleri belirtmek için tereddüt etmemelidir.
e. Sahra etkinliğini önleyen sistematik problemler oluşturmalıdır.
2. Liderler, operasyonun istenilen sonucunun değeri ile karşılaşılabilecek riskin değerini dengeliyebilmelidirler. Liderler karar verirken riski yönetmeli ve değerlendirmelidir. Liderler taktik uygulama seçerken üç genel kural uygulanmaktadır. Bunlar;
a. Gerekli olmayan hiçbir risk kabul edilmemelidir. Bir riski kabul edip etmeme yetkisine sahip olan bir lider personelini gerekli olmayan risklerden korumakla sorumludur. Eğer bir risk azaltılabiliyorsa ve görev hala yapılabiliyorsa o risk gereksizdir ve kabul edilmemelidir.
b. Risk kararları uygun seviyelerde alınmalıdır. Bir kazanın hesabını verecek olan lider; riski kabul etmede veya red etmede karar verecek olan liderdir. Bazı durumlarda bu kıdemli bir subay olacak bazı durumlarda ise bu, ön hat lideri olacaktır. Küçük birlik komutanları ön hat liderleri bir muharebede risk kararları alacaklardır. Bundan dolayı bunlar risk kararları almayı eğitimlerde öğrenmelidirler.
c. Bir risk almanın avantajları o riskin muhtemel bedelinden daha fazla olmalıdır. Liderler oluşan riskleri anlamalı ve hesaplanmış riskleri almadan kazanılacak faydaların iyice farkında olmalıdır.
Risk Matrisi Uygulamada Örnek Olay :
3 üncü Ordu Hava Alayından 1 adet UH-60 helikopteri D.Beyazıt’taki 1inci Mknz.Tugayın harekat kontrolüne girecektir. Görev peryodu 20 gün sürecektir. GGG ile uçuş yapacaklardır. Uçuş ekibi; 1 inci pilot Yzb.Sedat YEĞEN 2 inci pilot Gökhan VİRLAN, teknisyen Üçvş. Necmettin KESKİN’dir. Yzb.Sedat YEĞEN’in toplam uçuş saati 4200 saat görev bölgesi D.Beyazıt’taki toplam uçuş saati 100 saattir. 2 inci pilot Tğm.Gökhan VİRLAN’ın toplam uçuş saati 750 saat görev bölgesindeki toplam uçuş saati 15 saattir. Ekibin ayrı ayrı görev tecrübesi olup daha önce görev bölgesinde ve başka yerlerde beraber uçuş yapmamışlardır. D.Beyazıt’taki kalma yeri güzel olup kolaylık tesislerinde bir problem yoktur. Görevler görerek uçuş limitlerinin üzerindeki meteorolojik şartlarda ve önceden planlanarak yapılmaktadır.
   Yukarıdaki örneğe göre Risk matrisine girersek
   1. Harekat kontrolüne giriyor. Gündüz taktik uçuş +3
   2. Görevler önceden planlı ve belirli +1
   3. 1 inci plt.toplam uçuş saati 1000 den fazla ve görev bölgesinde 50 den fazla +2
   4. 2 inci plt.toplam uçuş saati 500 den fazla ve görev bölgesindeki uçuşu 25 ten az +5
   5. Makinistin toplam uçuş saati 1000 den az görev bölgesindeki uçuşu 50 den fazla +3
   6. Ekibin başka bölgelerde görev tecrübesi var fakat beraber uçmamışlar 0
   7. Başka görev bölgelerinde uçuşları 50 saatten fazla -4
   8. Dinlenme yeri güzel ve 3 saatten fazla dinlenme olanağı var. -3
   9. Görev gündüz VMC şartlarda ve çok helikopterle yapılıyor. +2
   10. Görev görerek uçuş limitlerinin üzerindeki �
havalarda ve gündüz yap1Ŭ1Źor. +1
   11. (Komutan, bunlardan başka belirleyeceği risk faktörlerini bu bölümde değerlendirecek ve ekleyecektir.)
Toplam risk faktörü +10
   12. 1 inci plt.NVG uçuş saati 100 den fazla +2
   13. 2 inci plt.NVG uçuş saati 25 den fazla +5
   14. Makinistin NVG uçuş saati 25 den az +3
   15. Işık oranı %75 (Ay takviminden) +1
   16. Ay açısı 62 derece (Ay takviminden) +1
   17. (Komutan, bunlardan başka belrleyeceği risk faktörlerini bu bölümde değerlendirecek ve ekleyecektir.)
Toplam NVG risk faktörü +13
Toplam Risk Değeri Nvg +23
   Gündüz uçuş için sonuç +10 çıkmıştır. Bu değer 16 dan küçük olduğu için düşük risk taşımaktadır. NVG için sonuç +23 çıkmıştır. Bu değer 25 ten küçük olduğundan düşük risk  taşımaktadır. Komutan bu ekibi yukarıdaki şartlarda gönül rahatlığı ile göreve gönderebilir