TACİRİN VERGİ KANUNU YÖNÜNDEN SINIFLANDIRILMASI

TACİRİN VERGİ KANUNU YÖNÜNDEN SINIFLANDIRILMASI

A)BİRİNCİ SINIF TACİRLER , İKİNCİ SINIF TACİRLER

Vergi Usul Kanunu’nun 177. Maddesi ve Birinci Sınıf Tacirler:

   Vergi usul kanununun 177. maddesinin 1,2, ve 3. bentlerindeki tutarlar 01.01.1999 tarihinden itibaren aşağıdaki gibi değiştirilmiştir :
1) Aldıkları malları olduğu gibi veya işledikten sonra satanlarda yıllık alımlarının tutarı: 15.000.000.000.TL. ,satışları ise 18.000.000.000 TL ‘yi aşanlar
2) 1. maddede yazılı olanın dışındaki (Hizme ) işlerle uğraşıp yıllık hasılatı: 7.500.000.000 TL ‘yi aşanlar
3) Alım-satım ve hizmet işlerini birlikte yapılması halinde (İş hacmi) yıllık alımları: 37.500.000.000TL , satışları:15.000.000.000 TL ‘yi aşanlar
4) Her türlü ticaret şirketleri (Komandit,Kollektif vb.)
5) Kurumlar Vergisine tabii tüzel kişilikler ( L.T.D, Anonim, Serpayesi Paylara Bölünmüş Komandit Şirket )
6) Kendi isteğiyle Bilanço esasına göre defter tutmak isteyenler

BİRİCNİ SINIF TACİRLERİN TUTMAK ZORUNDA OLDUĞU DEFTERLER

1. Yevmiye defteri: Bir işletmede para ile ifade edilmiş değerlerin maddeler halinde tarih sırası ile bir kayıt düzeni halinde yazıldığı defter yevmiye defteridir. Ciltli ve sayfaları sıra numaralıdır. Yevmiye madeleri sıra ile yazılır. Açılış maddesi defterin birinci maddesi olarak kaydedilir. Dönem sonuna kadar maddeler birbirini takip eder. Bir yevmiye maddesi açılış çizgisiyle başlar, kapanış çizgisiyle biter.Yevmiye maddesinde kapanış çizgisi bir sonraki maddenin açılış çizgisidir. Yevmiye maddesinde açıklamada vardır. Satır atlanmaz. Eğer boş satır varsa iptal edilir.

   Yevmiye defterinde;
- Yevmiye madde numarası,
- Defter-i Kebir bağlantı sütunu olup, hesapların defter-i kebirde yazılı olduğu sayfa numarası,
- Borçlu hesapların başlangıç hizalama çizgisi,
- Alacaklı hesapların başlangıç hizalama çizgisi,
- 5 nolu çizgiler arasında yevmiye maddesi aralık verip bu aralıkta işlemin tarihi,
- Müfredat sütunu olup, yardımcı defterlerin tutarları,
- Borç sütunu olup, borçlu hesapların tutarı,
- Alacak sütunu olup, alacaklı hesapların tutarı bulunur.

Günlük kasa defterinde;
- Günün tariihi,
- Tahsilatlar için kendi içinde, ödemeler içinde verilecek olan sıra numarası,
- Tahsilatlar ve ödemelerin açıklanması ile ilgili sütun,
- Günlük tahsilatları ayrıntılı olarak gösteren sütun,
- Günlük ödemelere ayrıntılı olarak gösteren sütun,
- Günlük ödemeler toplamını gösteren sütun, yer alır.

2. Envanter ve Bilanço defteri: Genellikle hesap dönemi sonlarında çıkarılan envanterin ve bilançonun kayıt edildiği defterdir.

Envanter defteri yevmiye defteri ve defter-i kebir gibi bir hesap dönemi içinde her gün veya her işlem olduğunda kullanılan bir defter değildir. Envanter defteri işe yeni başlama da bir defa ve daha sonrada yıl sonlarında yazılan bir defterdir. İşletmeler işe yeni başlamada, açılış bilançolarını envanter defterine kayıt ederler. Daha sonra her hesap döneminin sonundaki envanterleri kayıt edilir. Yani işletmenin mevcutları, alacakları ve borçları ayrıntılı bir şekilde yazılır. Envanter dökümünden sonrada dönem sonu bilançosu envanter defterinin takip eden sayfalarına karşılıklı olarak yazılır. İşte öteden beri işletmeler envanter defterini sadece envanter dökümünü ve dönem sonu bilançosunu yazarlar.

Envanter ve bilanço defterinde;
- Sayfa no,
- Sıra no,
- Mevcutların, alacakların, borçların cinsleri, miktar ve birim değerleri,
- Miktar ve birim değerlerin çarpımı,
- Hesapların toplam değeri, yer alır.

3) Kambiyo Senetleri Defteri: Vergi usul kanununa eklenen Mükerrer 196. madde ile kambiyo senetleri defteri tutulması mecburiyeti getirilmiştir. Kambiyo senetleri defteri tutulması zorunluluğu getiren madde hükmünde de belirtildiği üzere, defterin bir tarafına işletmenin alacakları için işletme lehine düzenlenen veya işletmeye ciro edilen bono, poliçe, çek vb. kambiyosenetleri, düzenleme veya ciro tarihlerinden itibaren en geç 10 gün içinde kayıt edilebilir.

Kambiyo senetleri defterinin sol tarafına, mükellefin alacakları için düzenlediği bono, poliçe ve çeklere ilişkin olarak en az aşağıdaki bilgiler kayıt edilir.
- Defter kayıt sıra no,
- Yevmiye, işletme veya serbest meslek kazanç defterine kayıt tarih ve sıra numarası,
- Kambiyo senedinin nev’ i varsa seri ve sıra numarası,
- Tutarı,
- Düzenlenme tarihi,
- Vadesi,
- Borçlunun adı-soyadı varsa vergi dairesi ve hesap numarası,
- Kambiyo senedinin borçludan başkası tarafından işletmeye ciro edilmesi halinde ciro tarihi ve işletmeye ciro edenin adı-soyadı, varsa vergi dairesi ve hesap numarası
- Kambiyo senedinin başkalarına devri halinde devir alanın adı-soyadı, varsa vergi dairesi ve hesap numarası, tahsil halinde tahsil tarihi, yer alır.

a)   Vergi Usul Kanunu’nun 178. Maddesi ve İkinci Sınıf Tacirler:

1)   177. maddede yazılı olanların dışında olanlar (Market vb.)
2)   Yeniden işe başlayan tüccarlar o yıl için 2. sınıf tacir sayılırlar.

İkinci Sınıf tacirlerin tutmak zorunda olduğu defterler:

1.   İşletme Defteri:
Vergi Yasalarımız “ çift kayıtlı muhasebe “ demek olan Bilanço esasına göre defter tutmanın yanında, daha basit bir kayıt düzeni olan “ İşletme hesabı esasını “ da öngörmektedir. İşletme hesabı esasına göre defter “ işletme defteri “ diye anılır. Bu defterin sol tarafına; giderler, sağ tarafına ise gelirler kaydedilir.
İşletme hesabı esasına göre defter tutanlar, dönem başında ve dönem sonunda mal envanteri çıkarmak zorundadır. Dönem sonlarında ayrıca “işletme hesabı hülasası” denilen bir tablo hazırlanır. Bu tablonun gider bölümünde ; devre başı emtia mevcudu, hesap dönemi emtia alışları ve hesap dönemi içinde yapılan tüm giderler yer alır. Gelir bölümünde ise hesap döneminde satılan emtianınn değeri, hesap dönemi içinde hizmet karşılığı ve sair nedenle alınan paralar, devre sonu emtia mevcudu belirtilir.
İşletme defterine;
1- Yapılan ödemeler (Çek veya nakit)
2- Yapılan tahsilatlar (Çek, senet veya nakit)
3- Bankaya yatırılan veya çekilen paralar
4- Ödenen vergiler (Gelir vergisi, muhtasar vergiler, geçici vergi, peşin vergi, K.D.V)
5- Ödenen Bağ-Kur primleri (Gelir vergisinde kârdan düşülür.)
6- S.S.K ‘ya ödenen primler (Tasarruf Teşvik Kesintisi vb.)
7- Alınan sabit kıymetler (demirbaşlar ( 50.000.000 ve üzeri olması gerekir.) )
8- Şahıs sigorta primleri (Gelir vergisi beyannamesinden indirilir. Kârı geçemez.)
9- Bağış ve yardımlar (Gelir vergisi beyannamesinden indirilir. Karın %5’ i kadardır.
2.   Günlük Perakende Satış ve Hasılat Defteri:

İkinci sınıf tacirler, günlük perakende satışları ile hizmet karşılığı ve sair suretle alınan paraları kaydetmek üzere “ günlük perakende satış ve hasılatı defteri“ tutmak zorundadırlar.
Bu deftere, günlük perakende satışlar ile sair işletme hasılatı günü gününe yazılır. Perakende satışların günlük tutarı ile sair işletme hasılatı bu deftere, perakende satış işleri, makineli kasaların ruloları, giriş ve yolcu taşıma biletleri ve diğer belgelere dayanılarak topluca yazılabilir.

İŞE BAŞLAMA

A)   VERGİ DAİRESİ İLE İLGİLİ İŞLEMLER

a)   İşe Başlama Bildirimi
MADDE 153: Aşağıda yazılı olan mükelleflerden işe başlayanlar durumu vergi dairesine bildirmek mecburiyetindedirler

.
1)   Vergiye tabii ticaret ve sanat erbabı
2)   Serbest meslek erbabı
3)   Kurumlar vergisi mükellefleri
4)   Kollektif ve adi komandit şirketlerin komandite ortakları
Kazançları götürü usulde tespit edilenler ise vergi karnesi almak için vergi dairesine
başvururlar.
Tacirler vergi dairesine işe başlama sayılan bir işyeri açmak, ticaret siciline kayıt olmak durumlarında faaliyete başlamadan önce vergi dairesine işe başlama dilekçesiyle başvururlar. Bu dilekçeye;
1-Dilekçe
2-Nüfus cüzdan sureti
3-İkametgâh sureti (resimli)
4-Kira kontratı veya tapu örneği (noter tasdikli)
5-Noterden imza beyanı

Bu belgelerle vergi dairesine başvurulur, vergi dairesi bir yoklama memuru tarafından işyerini kontrol ettirir ve şahsa 10 haneli bir sicil numarası verir ve şahıs tüm işlemlerini bu numara ile takip eder.

Ek: İşe Başlama Dilekçesi

b)   Vergi Levhasının Tasdiki:
Hesap numarası alan bir şahıs boş bir vergi levhası alır. Adını, soyadını, adresini, vergi
numarasını ve vergi dairesini yazar.Ayrıca vergi dairesine hitaben bir dilekçe hazırlar. Gerekli havale yapıldıktan sonra vergi levhası vergi dairesi müdür ve yardımcısı tarafından tasdik edilir. Bu levha işterinde görünür bir yere asılır. İşyeri birkaç kat ise her kata vergi levhası fotokopisinin asılması gerekir.

Ek: 1 adet Vergi Levhası
c-Vergi Usul Kanunu’na Göre Düzenlenmesi Gereken Belgelerin Basım Ve İzin Tasdiki:
Vergi dairesinden sicil numarası alındıktan sonra işyerinde kullanılan fatura, sevk
irsaliyesi, irsaliyeli fatura, gider makbuzu ve perakende satış fişinin herhangi bir anlaşmalı matbaaya bastırması veya herhangi bir notere tasdik ettirmek için vergi dairesinden izin belgesinin alınması gerekir.Bu belge için vergi dairesine hitaben bir dilekçe hazırlanır.

Ek: 1 adet Basım ve İzin Tasdik Dilekçesi

d)   Ödeme Kaydedici Cihaz Kullanımı Ve Billdirimi

   İş bu belgede kayıtlı cihaz modeli, maliye ve gümrük bakanlığınca onaylanmış olup bu cihaz kullanılmak suretiyle verilen satış fişleri vergi usül kanunu hükümleri uyarınca verilmesi gereken “ perakende satış fişi “ yerine geçecek ve ücretlilere vergi iadesi uygulamasında geçerli vergi olarak kabul edilecektir
Bu yazar kasa, işletmenin devam ettiği müddetçe çalışır. İşletme kapatılırken işi bırakma dilekçesi verildiğinde vergi dairesi mükelleften bu yazar kasanın sıfırlandırılmasını istemektedir.

Bunun için işi bırakan şahıslar tekrar servisine müracat ederek yazar kasanın sıfırlandırılmasını isterler. Bununla ilgili fiş vergi dairesine verilmek zorundadır. Yoksa o şahıs bu yazar kasayı başka bir şahısa satamaz.

Ek: 1 adet Ödeme Kaydedici Cihazlara Ait Dilekçe.

.
B )DEFTERLERİN TASDİKİ - PRINTER KAĞITLARININ TASDİKİ

   Tacirler yasaların göstermiş olduğu defterleri, kullanmaya veya kullanmaya başlamadan önce de notere tasdik ettirmek zorundadırlar. Noterler bu defterlerin her sayfasını mühürler, sayfa numaralarını yazar ve en sonuna da kaç sayfadan ibaret olduğunu ve ne amaçla kullanılacağını yazarak tasdik ederler.

1) Tasdik ettirilecek defterler

   Yasal olarak tutulması zorunlu olan defterlerin tasdik ettirilmeleri şarttır.

2) Tasdik zamanı

- Yeni işe başlayanlar, işe başladığı tarihten itibaren 1 ay içinde,
- Öteden beri işe devam etmekte olanlar, defterleri kullanacakları yıldan önceki Aralık ayının sonuna kadar.
- Hesap dönemleri, maliye bakanlığınca tespit edilenler defterleri kullanacakları hesap döneminden önceki yılın son ayına kadar.
- Onaya bağlı defterlerin dolması halinde, bunları kullanmaya başlamadan önce,
- Defterlerini gelecek yılda kullanmak isteyenler bu defterlerini hesap yılının ilk ayında,
-   Günlük defter (yevmiye defteri) ayrıca yeni yılın ocak ayı sonuna kadar notere götürülür. Noterce son kaydın altına “ GÖRÜLMÜŞTÜR “ ifadesi yazılarak, mühürlenir ve imzalanılır.
* 2. sınıf tacirler için de yukarıda belirtilenler geçerlidir
* Devam tasdiki; Ocak ayında yapılır.
3) Tasdik Şekli:
Defterler aşağıdaki şekilde tasdik olunur;

a-Ciltli defterlerin tasdik esnasında sayfalarının sıra numarasıyla teselsül ettiğine bakılarak, bu sayfalar teker teker tasdik makamını resmi mühürü ile mühürlenir.

b- Müteharrik yapraklı yevmiye defteri kullanmalarına maliye bakanlığınca müsade edilen

müesseseler bir yıl içinde kullanacaklarını tahmin ettikleri sayıda yaprağı, yukarıdaki esaslara göre tasdik ettirilir. Tasdikli yapraklar bittiği takdirde yeni yapraklar kullanılmadan evvel tasdike arz olunur

   Bunların sayfa numaraları tasdikli yaprakların sayfa numaralarını takiben teselsül ettirilir. Tasdik makamı, ilave yaprakların sayısını ilk tasdik şerhinin altına kaydeder ve bu kaydı usulüne göre tasdik eder.

4) Devre Sonu Tasdiki:

   Defterler hesap dönemi itibariyle tutulur. Kayıtlar her hesap dönemi sonunda kapatılır ve ertesi dönem başında yeniden açılır.
   Yukarıda belirtilen tasdik zamanı esas olmak üzere yevmiye defteri ayrıca ocak ayı sonuna kadar notere götürülür. Noterce son kaydın altına “ GÖRÜLMÜŞTÜR “ ifadesi yazılarak, mühürlenir ve imzalanır, devre sonu tasdiki tamamlanmış olur.

C) BELEDİYE İLE İLGİLİ BİLDİRİMLER

   2464 sayılı Kanunla belediyelere yeni kaynaklar sağlandığından ayrıca tacirlere başka sorumluluklar da gelmiştir.Bunlardan bazıları şunlardır;

1) işyeri açma izin belgesi
   Tacirler işyeri açmadan önce işyerinin bağlı bulunduğu yerin belediyesine müracaat ederek, işyeri ruhsatı almak mecburiyetindedir. Belediye ruhsata müracaatta bazı belgelerde düzenlenecektir.

2) Reklam ve ilan vergisi
   Belediye sınırları ile mücavir alanlar içinde yapılan her türlü ilan ve reklamlar vergiye tabidir. İşyeri belediyeden bu vergi için vergi numarası alır. İşletmelerin astıkları tabelalar da bu vergiye tabidir.

3) Tatil günlerinde çalışma ruhsatı alma
   Tatil ve milli bayramlarda çalışmak belediyenin iznine bağlıdır. Tatil günü çalışma ruhsatı almadan işyeri açmak yasaktır.

E) MESLEKİ ODA VE BİRLİKLERE KAYIT

   Tacirler meslek gruplarına göre çeşitli meslek kuruluşlarına karşı sorumlulukları vardır. Aynı zamanda işletme sahiplerinin mensup oldukları meslek kuruluşlarına üye olma koşulu aranır.

Örneğin: Doktorlar.........................................Türk Tabibler Birliği Odasına
      Mimarlar..........................................Mimarlar Odasına
     Mühendisler....................................Mühendisler Odasına
     Eczacılar.........................................Eczacılar Odasına
vb. örneklerini çoğaltabiliriz.
   Tacirler ayrıca, ticari faaliyetlerinden dolayı, Ticaret Odasına ve Türkiye Ticaret Odaları Birliğine üye olabilirler. Bu odalar üyelerinin yasalar karşısında haklarını korumak ve mensuplarını işletme faaliyetlerinde onlara yardımcı olmak üzere her türlü tedbiri alır-
lar. Üyelerde, meslek kuruluşlarından, üye olma sıfatıyla üzerlerine düşen sorumlulukları yerine getirmelerini isterler. Tacirler ayrıca iştigal konuları ile Borsa ve Borsalar Birliğinin de üyesi olabilirler.

F) BAĞ-KUR’A MÜRACAAT

1) Giriş Formunun Düzenlenmesi:

   Bağ-kur kanununun 24. maddesi gereği Bağ-kur sigortalısı, sigortalı olduğu tarihten itibaren 3 ay içersinde en yakın Bağ-kur kurumuna giderek Bağ-kura giriş bildirgesi doldu-
rarak Bağ-kurlu olur. Giriş bildirgesi doldurmayan bağkur sigortalısı otomatikman kendiliğinden Bağ-kur sigortalısı sayılır.

Kimler Bağ-Kur’un kapsamına girer?
* Serbest Çalışanlar (2. veya 1. Sınıf tacirler)
* LTD ortakları
* A.Ş kurucu ortakları ve yönetim kurulu üyeleri

2) Basamak Seçme

   (Bağ-Kur Kanunu Mad. 51) Sigortalı, bu kanuna göre sigortalılığın başladığı tarihte 50. maddede belirtilen aylık gelir basamaklarının ilk 12 basamaktan dilediğini seçer ve en geç üç ay içinde Kuruma vereceği Giriş Bildirgesi üzerinde veya dilekçesinde seçmiş olduğu basamağı yazılı olarak bildirir. 3 ay içersinde basamak seçilmemesi durumunda 1.
basamak seçilmiş kabul edilir. Ancak, diğer Sosyal Güvenlik Kanunlarına tabi bir işde çalıştıktan sonra Bağ-Kur kapsamına girenler, bu kanunun 50. maddesinde belirtilen aylık gelir basamaklarından, diğer Sosyal Güvenlik Kurumlarında geçirdiği süre intibak suretiyle en yakın basamaktan aşağısını, 12. basamaktan yukarısını seçemezler.

Gerek Bağ-Kur ve gerekse diğer Sosyal Güvenlik Kuruluşları kapsamından çıkarak yeniden Bağ-Kur Kanunu kapsamına girenlerin evvelce Bağ-Kur’a fiilen pirim ödemiş oldukları son basamak üzerinden sigortalılıkları devam eder.

3) Basamak Yükseltme

   ( Bağ-Kur Kanunu Mad. 52) Sigortalının 6. basamağın altında seçtiği, intibak ettirildiği veya yükseltildiği ilk beş basamaktan her bir basamakta bekleme süresi bir yıl olup, basamak yükseltilmesi, bu basamaklarda prim ödemeye ve talebe bakılmaksızın kendiliğinden kurumca yapılır. Sigortalı, 6,7,8,9,10,11ve 12. basamaklarda en az iki tam yılının doldurmadıkça, yazılı talebte bulunmadıkça ve sırası dışında basamak yükselte-
mez. 6. basamaktan itibaren basamak yükseltmek için 6 ay öncesine kadar olan prim ve her türlü borçlarının ödenmiş olması şarttır.

3) Bağ-Kur Pirimlerinin Ödenmesi:

   Bağ-kur sigortalısı sigortalı olduğu tarihten itibaren her ayın 30’una kadar pirimini ödemek zorundadır. Örneğin; Ekim ayının primi Ekimin 30’una kadar Aralık ayının primi Aralık ayının 30’una kadar. Primler ödenmediği takdirde ödenmeyen ayların primi kanunun belirlediği oranda gecikme zammı ile alır. İlk 3 ayı %10 diğer aylarda ise %7 gecikme zammı alınır.

İŞE BAŞLAMA DİLEKÇESİ

İstanbul, 21.08.1999

ÇAPA Vergi Dairesi Müdürlüğüne,
İSTANBUL

24.09.1999 tarihinde Bağcılar Merkez mah.Evren Cad. no:15 ‘de açacak olduğum muhasebe bürosu için vergi numarası almak istiyorum.

   Gereğinin yapılmasını arz ederim.

Saygılarımla,
SADULLAH ŞENTÜRK

Ek: 1) Nüfuz cüzdanı sureti
2) İkametgah
3) İmza Sirküleri (Noterden)
4) Kira Kontratı

NOT: Muhtasar beyannamemi 3 aylık vereceğim.



VERGİ DAİRESİNE HİTABEN VERGİ LEVHASI DİLEKÇESİ



   İstanbul, 10 02 1999

ÇAPA Vergi Dairesi Müdürlüğü’ne
    İSTANBUL

Dairenizde 7490015405 sicil numaralı mükellefim. Ekte sunduğum vergi levhamın tasdik edilmesini rica ederim.

                                 Saygılarımla,
                                 SADULLAH ŞENTÜRK



EK:1) Adet Vergi Levhası



VERGİ DAİRESİNE HİTABEN BASIM İZİN DİLEKÇESİ


İstanbul, 09 02 1999
ÇAPA Vergi Dairesi Müdürlüğüne
                  İSTANBUL

   Dairenizde 7490015405 sicil nolu mükellefim. Bağcılar Merkez Mah. No:15 ‘de açmış olduğum muhasebe bürosu için aşağıda yazılı olan fatura, sevk irsaliyesi, irsaliyeli fatura, perakende satış fişini matbaada bastırmak için basın izin belgesini almak istiyorum.

   Gereğini bilgilerinize arz ederim.

                                 Saygılarımla,
SADULLAH ŞENTÜRK



BELGELER: 1 adet fatura
      5 adet sevk irsaliyesi
     4 adet irsaliyeli fatura
3 adet perakende satış fişi

ÖDEME KAYDEDİCİ CİHAZLARA AİT İZİN DİLEKÇESİ

İstanbul, 16 03 1999

ÇAPA Vergi Dairesi Müdürlüğüne
                    İSTANBUL

   Dairenizde 7490015405 sicil nolu mükellefim. Bağcılar Merkez Mah. No: 15 ‘de açmış olduğum muhasebe bürosu için ödeme kaydedici cihazlara ait levha belgesi almak
istiyorum.
Gereğini bilgilerinize arz ederim.

                                 Saygılarımla,
SADULLAH ŞENTÜRK



TİCARİ BELGELER

A) ALIŞ-VERİŞ BELGELERİ:

1) Fatura: Fatura bir satıcının müşterisine sattığı malın cinsini, miktarını, adetini, birim fiatını ve tutarını gösteren yasal bir belgedir. 1. ve 2. sınıf tacirler ile defter tutmak zorunluluğu bulunan çiftçiler fatura kullanırlar. Mal satışı veya satılan malın teslim edildiğinde sevk irsaliyesi düzenlenir. Sevk irsaliyesi düzenlendikten sonra 10 gün içinde fatura düzenlenmelidir. Eğer 10 günü geçerse o fatura düzenlenmemiş sayılır.
   Faturanın çeşitleri;
a) Bayağı fatura,
b) Gönderme fatura,
c) Orjinal fatura,
d) Genel fatura,
e) Geçici fatura,
f) Alacak fatura,
g) Komisyoncu alış fatura,
h) Komisyoncu satış fatura.

2) İrsaliye: Bir malın satışı yada nakil edilmesi ile ilgili bilgilerin bulunduğu belgedir. 2’ye ayrılır.Bunlar;
a) Sevk irsaliyesi: Malın teslim edildiğinde veya satışı sırasında fatura kesilmeden önce satış anında sevk irsaliyesi düzenlenir.
b) Taşıma irsaliyesi: Malı nakleden gerçek veya tüzel kişi nakliyecilerin hazırladıkları belgedir. Bu belgede sürücü ve taşıt ile ilgili bilgiler yer alır.

3) İrsaliyeli fatura: Bazı işletmeler fatura kesmek zorunluluğundadırlar. Fatura kesmeden önce malın satışı yada teslimi sırasında irsaliye kesme zorunluluğu vardır. İşte bu iki işi bir arada yapan işletmeler irsaliyeli fatura düzenlerler.

4) Kasa fişi-Perakende satış fişi: Yazar kasa yani ödeme kaydedici cihaz kullanan, perakende satış yapan işletmeler kasa fişi kullanırlar.
Ödeme kaydedici cihaz kullanmayan işletmeler fatura vermek zorunda olmadıkları zamanda perakende satış fişi düzenlerler. 2 nüsha düzenlenir. Aslı müşteriye, suretide işletmede kalır.

5) Gider pusulası: Fatura veya fatura benzeri belgeleri vermek zorunda olan işletmeler;
a) Götürü usulüyle vergi veren serbest meslek kazancı sahibine,
b) Götürü usulüyle vergi veren tüccara,
c)   Vergiden muaf esnafa, işletmesine ait iş yaptırdığı veya işletmesine mal aldığı zaman bir makbuz düzenler. Buna gider pusulası denir.
Not: Gider pusulasında mal alımlarında oran; %10, hizmet alımlarında ise oran %5’ tir.

6) Serbest meslek makbuzu: Serbest meslek sahiplerinin yaptıkları hizmet karşılığında aldıkları ücreti gösteren vergidir. Bu vergi müşterinin istemesine bakılmaksızın 2 nüsha düzenlenir ve serbest meslek sahibi tarafından imzalanır.
7) Mühtahsil makbuzu: 1. ve 2. sınıf tacirler ile defter tutma zorunluluğunda olan işletmeler, çiftçiler götürü usülle vergiye tabi veya vergiden muaf çiftçiden bir ürün aldıkları zaman aldıkları malların bedelini gösteren bir belgedir. 2 nüsha düzenlenir. Biri çiftçide diğeri ise satıcıda kalır. Müstahsil makbuzunda KDV olmaz.

Karizmatik

Yazar kasa günlük “ Z “ raporu: Yazar kasa kullanan ve perakende satış yapan işlet-meler kasa fişi kullanmak zorundadırlar. Kasa fişleri bir nüsha düzenlenir. O günün sonunda yapılan satışlar Z raporu şeklinde dökümü makineden çıkartılır, sonrada işletme defterine işlenir.

9) Mali bellek raporu: Yazar kasa kullanan ve perakende satış yapan işletmeler işe başladıkları tarihten itibaren mali bellek raporunu çıkardıkları güne kadar yaptıkları satışları gösteren rapordur. Örneğin; 1995’te işyeri açan ve 1997’de mali bellek raporunu çıkartan kişi 1995 yılından başlayarak son güne kadar yaptığı bütün satışları görür.

10) Adisyon: Lokanta, kafeterya, hastane, gazino gibi eğlence yerlerinde faturadan önce düzenlenen belgedir. Çay bahçelerinde düzenlenmesine gerek yoktur.

11) Günlük müşteri listeleri ve yolcu taşıma listeleri: Giriş ve yolcu taşıma biletlerinin günlük, planlı bir şekilde gösteren listeye Günlük müşteri ve yolcu taşıma listeleri denir.

B) SENETLER

1)- BONO : Borçlu taraftan alacaklıya hitaben yazılan belli bir meblağın belli bir vadede ödeyeceğini tahüt eden bir borç sayılır. Bonoda 2 taraf vardır;
a) Bonoyu düzenleyen (keşideci) borçlu,
b) Alacaklı olan (muhatap).

2)- ÇEK : Önceden bankaya yatırılmış bir para veya bankada açılan kredinin tamamını veya bir kısmını kendi veya başkası adına hemen ödenmesi için bankaya yazılan ödeme emrine çek denir. Çekte 3 taraf vardır;

a) Çeki düzenleyen kişi ( Keşideci),
b) Çeki ödeyecek kişi (Muhatap),
c) Çeki elinde bulunduran kişi ( Lehtar, Hamil).
Çeklerde muhatap bankadan başkası olamaz.

3) POLİÇE : Alacaklı tarafından belli bir süre sonra belli bir meblayı kendisine veya başkasına ödemesini isteyen yazılı bir senettir. Poliçede 3 taraf vardır;
a) Senedi düzenleyen kişi (Keşideci),
b) Senedi ödeyecek olan kişi (Muhatap),
c) Senedi taşıyan, elinde bulunduran kişi (Lehtar, Hamil).

C) BORDROLAR

1) Aylık Ücret Bordrosu
2) Fazla Mesai Ücret Bordrosu
3) Aylık memur maaş bordrosu

Ek: 1 adet aylık ücret, fazla mesai ücret, aylık memur maaş bordrosu.
SOSYAL SİGORTALAR KURUMUNA AİT BİLDİRİMLER (SSK)

A- İşyeri bildirgesi: Sigortalı işçi çalıştırmaya başlayan tacir, 30 gün içinde işyeri bildirgesini düzenleyip sigortaya verir ve bir sicil numarası alır. Bundan sonra SSK ile olan

bütün yazışmalarında ve diğer bildirgelerde bu numarayı kullanır. Bildirge 3 nüsha olarak düzenlenip 1’i geri alınır.

Ek: 1 adet İşyeri bildirgesi.

1) Sigortalı işe giriş bildirgesi: Tacir işçinin girişinden itibaren 1 ay içinde bunu sigortaya bildirmek zorundadır. Bunun için işe giriş bildirgesi düzenler. İlk kez sigortalı çalışacak işçi için 3 nüsha düzenlenip işçiye imzalatıp kendiside imzalar. İşçinin oturma belgesini, nüfus cüzdanı suretini ve 2 adet fotoğrafını ekleyip, bildirgenin üst kısmındaki “TEKRAR“ sözcüğünün üstünü çizip iptal ederek sigortaya verilir. SSK bu işçi için bir sigorta kartı düzenler ve bildirgenin bir nüshasıyla birlikte geri verilir.

   Önceden sigortalı olan işçinin yeni bir işe girişi halinde “ İLK “ sözcüğü iptal edilerek işçinin sigorta kartı ile oturma belgesi eklenir ve SSK’ ya verilir.

Ek: 1 adet Sigortalı işe giriş bildirgesi.

2) Aylık sigorta primleri bildirgesi: İşçiden kesilen ve işverenin payına düşen sigorta primleri, işverence izleyen ayın son günü akşamına kadar 2 nüsha düzenlenen bu bildirge ile bağlı bulunan Sigorta Müdürlüğüne, 1 nüshası tahakkuk fişiyle birlikte geri alınır. Primler yine işveren tarafından aynı süre içinde sigortaya ödenir. Bu görevi de, vergi stopajlarındaki gibi devlet işverene yüklemiştir.

NOT: Aylık bildirgedeki primler toplamından ücret bordrosundaki S.S.K kesintisi toplamı çıkarılınca S.S.K işveren payı oluşur.

Sigorta Priminden Muaf Ücertler:

1-   Yolluklar
2-   Çocuk Ve Aile Zamları
3-   Doğum Ve Evlenme Yardımları
4-   Aynî Yardımlar ( Nakit olmayan mal vs. )
5-   Tazminatlar ( Kıdem- ibar tazminatı )
6-   Hakk-ı huzur ücretleri

Ek: 1 adet Aylık sigorta primleri bildirgesi.

SSK PRİM ORANLARI
                   İŞÇİ            İŞVEREN
İş Kazası ve Meslek Hastalıkları :   %1.5 ‘dan az, %7’den fazla olamaz. Ayrıca bu primi sadece işveren öder.
Hastalık              :   %5            %6
Analık Sig.             :               %1
Malûlluk Sig.           :    %9            %11
NOT: Yeraltı – meden işletmelerinde malûlluk sigortası prim oranı % 22 olup; işçi payı: %9 ve işveren payı ise %13 ‘tür.

NOT: Normal mesai; günlük çalışma saatinin %50 fazlası olup, resmi tatil mesaisi ise, günlük çalışma saatinin 2 katıdır.
   Günlük çalışma saati 7.5 saattir.

ÜCRET BORDROSUNUN HAZIRLANIŞI

1-   Brüt ücret
2-   Tasarruf teşvik kesintisi (İşçi) : Brüt ücret * %2 (İkramiye+prim hariç)
“     “     “   (İşveren) : Brüt ücret * %3
3- Sosyal Sigortalar Kesinti (İşçi) : Brüt ücret * %14
   “   “     “   (İşveren) : Brüt ücret * (tehlike sınıfına göre değişkendir.)

NOT: Sigorta tavanını geçen ücretlerden sigorta kesintisi yapılmaz.
4- Özel İndirim: Günlük 500.000 TL olup işçinin çalıştığı gün sayısı ile çarpılır.
5- Gelir Vergisi Matrahı : Brüt ücret- (Tas.Teş. Fonu+ Sos.Sig.Kes+Özel İnd.)
6- Gelir Vergisi : Gelir Vergisi Matrahı * %15 (2000.000.000’e kadar)
7- Damga Vergisi : Brüt ücret * %006
8- Kesintiler Toplamı : Tas.Teş. Fonu+Sos.Sig.Kes+Gelir Vergisi+Damga Vergisi
9- Net ücret : Brüt ücret- Kesintiler toplamı

B - 4 Aylık sigorta pirimleri bordrosu: İşverenin, her ay bildirdiği sigorta primi kesintileri, aylık prim bildirgesinden, her işçinin hesabına aktarılır. Çünkü aylık bildirgelerde işçinin isimleri yer almamaktadır. Bu nedenle aylık bildirgelerde, aynı işyerinde çalışan işçilerin hepsinin primleri toplam olarak görülür. Bunun, işçinin sicil numaralarında toplanabilmesi için her 4 aylık dönemin sonunda, 4 aylık prim bordrosu düzenlenir ve dönemin son ayının aylık bildirgesi ile birlikte veya aynı ay içinde daha sonra verilebilir. Bodroda her işçinin işe ne zaman girdiği ve çıktığı, adı, soyadı, sicil nosu, 4 aylık dönemin hangi ayında, ne kadar prime esas kazancı bulunduğu yazılır.

SSK bordroya bakarak hangi işçi için önceki aylarda nekadar prim tahakkuku ettirdiğini hesaplayıp kaydeder.

   4 Aylık dönemler ve bordroların verilme zamanı şöyledir;

4 aylık dönemler                 Verilme Zamanı
1) Ocak-Şubat-Mart-Nisan                         Mayıs
2) Mayıs-Haziran-Temmuz-Ağustos              Eylül
3) Eylül-Ekim-Kasım-Aralık                 Ocak

Ek: 1 adet 4 aylık sigorta primleri bordrosu.
BÖLGE ÇALIŞMA MÜDÜRLÜĞÜNE AİT BİLDİRİMLER

A) İşyeri bildirgesi: Bu Bildirge Bölge Çalışma Müdürlüğüne ait bildirimler arasındadır. İki adet eki bulunur. Bunlar;
1) Ek 1 işçi bildirim listesi,
2) Ek 2 işçi çıkış bildirimi listesidir.

B) Ek 1 İşçi bildirim listesi: Yeni işe alınan işçilerin bildirimi için kullanılır.

C) Ek 2 İşten çıkış bildirim listesi: Hizmet akti sona eren işçilerin bildirimi için kullanılır.

Ek: 1’er adet işyeri bildirgesi, Ek 1 işçi bildirim listesi, Ek 2 işçi çıkış bildirimi listesi.

İŞ VE İŞÇİ BULMA KURUMUNA AİT BİLDİRİMLER
(SSK)

A) İşçi Çalışma Kimlik Karnesi: İş ve işçi bulma kurumuna ait bildirimdir. Bu bildirim Bölge Çalışma Müdürlüğü tarafından verilir.

BEYANNAMELER

VERGİ DAİRESİNE KARŞI DİĞER SORUMLULUKLAR

Tacirler Vergi Dairesinden hesap numarası aldıktan sonra vergi dairesine süreleri içersinde aşağıdaki bildirimleri yapmak zorundadırlar.
A) Yapmış oldukları kesintiler için Muhtasar Beyanname verme sorumluluğu.
B) KDV Beyannamesi verme sorumluluğu.
C) Şahıs işletmelerinde Gelir Vergisi Beyanamesi verme sorumluluğu.
D) Sermaye şirketlerinde Kurumlar Vergisi Beyannamesi verme sorumluluğu.
E) Geçici Vergi ödeme sorumluluğu vardır.

A) KDV BEYANNAMESİ

Mal ve hizmet tesliminde alınır. Tacirler mal aldıklarında karşı tarafa KDV adında vergi öderler. Mal ve hizmet sattıklarında ise KDV alırlar. Tacirlerin ödedikleri ve aldıkları KDV arasındaki farkı bir beyanname ile bağlı bulundukları vergi dairesine takip eden ayın 25’ine kadar verdiği beyannameye KDV Beyannamesi denir.
ÖRNEK: Aydılar Mobilya Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi 1 Şubat 2000 tarihleri arasında,
a)   4.548.000.000.- TL mal almıştır.
b)   3.385.000.000.- TL mal satmıştır.
c)   Daha önceden sattığı mallardan 236.000.000.- TL geri iade edilmiştir.
d)   Buna göre katma değer beyannamesini doldurunuz.
Not: KDV oranı %17 olup yukarıdaki meblağ KDV hariç rakamlardır.

B) MUHTASAR BEYANNAME

İşyerinde 10 ‘ dan az işçi çalıştıran işyerleri önceden vergi dairesine bildirmek şartıyla Muhtasar Beyannamelerini 3 ayda bir verebilirler.
1. Dönem: Kasım, Aralık, Ocak ayları için Şubat ayının 20’ si akşamına kadar.
2. Dönem: Şubat, Mart, Nisan ayları için Mayıs ayının 20’ si akşamına kadar.
3. Dönem: Mayıs, Haziran, Temmuz ayları için Ağustos ayının 20’si akşamına kadar.
4.Dönem: Ağustos, eylül, ekim ayları için kasım ayının 20’si akşamına kadar vergi dairesine beyannameleri verilir.
   Aylık verilme durumlarında ise ( 10 ve daha fazla işçi çalıştıran işyerleri ) ertesi ayın 20’ si akşamına kadar vergi dairesine beyannameyi vermek zorundayız.
   İşyerlerinde 1 aylık satış tutarı bu satışla ilgili tahsil edilen KDV ayrıca bu ay içersinde ödemiş olduğumuz indirilecek KDV varsa geçen aydan devredilen KDV ‘nin beyannameye yazılıp ertesi ayın 25’i akşamına kadar vergi dairesine vermek zorundayız. Beyanname doldurulurken hesaplanan KDV, indirilecek KDV’den fazla olursa ödeme çıkar
ve bu parayıda ertesi ayın akşamına kadar ödemek zorundayız. Tersi olursa devreden çıkar ve yine ödeme yapmadan beyannameyi vermek zorunluluğumuz vardır. Hiç bir işlem olmasa dahi beyannameyi boş veririz.

Örnek: Mart 2000 tarihinde Aydınlar Mobilya Sanayi ve Ticaret Limited Şirketinde çalışmakta olan 15 ücretli için bürüt 5.260.000.000.-TL ücret ödenmiştir. Asgari ücret ile çalışan yoktur. Bunlardan toplam 790.300.000.-TL gelir vergisi kesintisi, 39.450.000.-TL damga vergisi kesintisi yapılmıştır. Özel gider indirim tutarı 548. 260.000.-TL’dir. Buna göre Muhtasar Beyannameyi doldurunuz.

B)   GELİR VERGİSİ BEYANNAMESİ

Şahıs işletmeleri 1 yıl içersinde elde etmiş oldukları gelirleri ertesi yılın mart ayı içersinde vergi dairesine Gelir Vergisi Beyannamesi ile bildirirler ve hesaplanan Gelir Vergisini ve fon payını 3 eşit taksitle ödeyebilirler. ( Mart, Haziran, Eylül) isterlerse tamamını mart ayında yatırabilirler.
Örnek: Aydınlar Mobilya Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi 1999 yılında 3.150.000.000.- kâr elde etmiş, 185.500.000.-TL vergi ödemiştir. Buna göre bu işletmeye ait Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesini doldurunuz.

D) EMLAK VERGİSİ BEYANAMESİ

İşyeri, mesken, depo, fabrika, hastane, okul vs. için doldurulan emlak vergisi beyannamesinde , beyannameyi dolduran kişiye ait bilgiler, tapu ile ilgili bilgiler bulunur.
Ek: 1adet Emlak Vergisi Beyannamesi.

İŞLETME HESABINA GÖRE DEFTER TUTMA

A) Gider kısmı kayıtları
1) Masrafların ve KDV kaydı
2) Mal alışlarının ve KDV kaydı

B) Gelir kısmı kayıtları
1) Satışların ve KDV kaydı
a) Faturalı satışlar
b) Perakende satışlar
2) Sair kazanç-gelirlerin KDV kaydı

C) İşletme defteri dönem sonu işlemleri
1) Defterin toplanması ve kontrolünün yapılması
2) Envanter işlemlerinin yapılması
3) İşletme hesap özetinin düzenlenmesi

Ek: Masrafların, mal alışlarının, satışların, sair kazançlarının, KDV kayıtlarının,toplamların gösterildiği 1 adet işletme defteri.

BİRİNCİ SINIF TACİRLER

A) BİRİNCİ SINIF TACİR OLABİLMENİN UNSURLARI:

Vergi Usul Kanunu’nun 177. Maddesi ve Birinci Sınıf Tacirler:

   Vergi usul kanununun 177. maddesinin 1,2, ve 3. bentlerindeki tutarlar 01.01.1999 tarihinden itibaren aşağıdaki gibi değiştirilmiştir :

1) Aldıkları malları olduğu gibi veya işledikten sonra satanlarda yıllık alımlarının tutarı: 15.000.000.000.TL. ,satışları ise 18.000.000.000 TL ‘yi aşanlar
2) 1. maddede yazılı olanın dışındaki (Hizmet ) işlerle uğraşıp yıllık hasılatı: 7.500.000.000 TL ‘yi aşanlar
3) Alım-satım ve hizmet işlerini birlikte yapılması halinde (İş hacmi) yıllık alımları: 37.500.000.000TL , satışları:15.000.000.000 TL ‘yi aşanlar
4) Her türlü ticaret şirketleri (Komandit,Kollektif vb.)
5) Kurumlar Vergisine tabii tüzel kişilikler ( L.T.D, Anonim, Serpayesi Paylara Bölünmüş Komandit Şirket )
6) Kendi isteğiyle Bilanço esasına göre defter tutmak isteyenler

B)BİRİCNİ SINIF TACİRLERİN TUTMAK ZORUNDA OLDUĞU DEFTERLER

1. Yevmiye defteri: Bir işletmede para ile ifade edilmiş değerlerin maddeler halinde tarih sırası ile bir kayıt düzeni halinde yazıldığı defter yevmiye defteridir. Ciltli ve sayfaları sıra numaralıdır. Yevmiye madeleri sıra ile yazılır. Açılış maddesi defterin birinci maddesi olarak kaydedilir. Dönem sonuna kadar maddeler birbirini takip eder. Bir yevmiye maddesi açılış çizgisiyle başlar, kapanış çizgisiyle biter.Yevmiye maddesinde kapanış çizgisi bir sonraki maddenin açılış çizgisidir. Yevmiye maddesinde açıklamada vardır. Satır atlanmaz. Eğer boş satır varsa iptal edilir.

Yevmiye defterinde;
- Yevmiye madde numarası,
- Defter-i Kebir bağlantı sütunu olup, hesapların defter-i kebirde yazılı olduğu sayfa numarası,
- Borçlu hesapların başlangıç hizalama çizgisi,
- Alacaklı hesapların başlangıç hizalama çizgisi,
- 5 nolu çizgiler arasında yevmiye maddesi aralık verip bu aralıkta işlemin tarihi,
- Müfredat sütunu olup, yardımcı defterlerin tutarları,
- Borç sütunu olup, borçlu hesapların tutarı,
- Alacak sütunu olup, alacaklı hesapların tutarı bulunur.

Günlük kasa defterinde;
- Günün tariihi,
- Tahsilatlar için kendi içinde, ödemeler içinde verilecek olan sıra numarası,
- Tahsilatlar ve ödemelerin açıklanması ile ilgili sütun,
- Günlük tahsilatları ayrıntılı olarak gösteren sütun,
- Günlük ödemelere ayrıntılı olarak gösteren sütun,
- Günlük ödemeler toplamını gösteren sütun, yer alır.

4. Envanter ve Bilanço defteri: Genellikle hesap dönemi sonlarında çıkarılan envanterin ve bilançonun kayıt edildiği defterdir.

Envanter defteri yevmiye defteri ve defter-i kebir gibi bir hesap dönemi içinde her gün veya her işlem olduğunda kullanılan bir defter değildir. Envanter defteri işe yeni başlama da bir defa ve daha sonrada yıl sonlarında yazılan bir defterdir. İşletmeler işe yeni başlamada, açılış bilançolarını envanter defterine kayıt ederler. Daha sonra her hesap döneminin sonundaki envanterleri kayıt edilir. Yani işletmenin mevcutları, alacakları ve borçları ayrıntılı bir şekilde yazılır. Envanter dökümünden sonrada dönem sonu bilançosu envanter defterinin takip eden sayfalarına karşılıklı olarak yazılır. İşte öteden beri işletmeler envanter defterini sadece envanter dökümünü ve dönem sonu bilançosunu yazarlar.

Envanter ve bilanço defterinde;
- Sayfa no,
- Sıra no,
- Mevcutların, alacakların, borçların cinsleri, miktar ve birim değerleri,
- Miktar ve birim değerlerin çarpımı,
- Hesapların toplam değeri, yer alır.

5) Kambiyo Senetleri Defteri: Vergi usul kanununa eklenen Mükerrer 196. madde ile kambiyo senetleri defteri tutulması mecburiyeti getirilmiştir. Kambiyo senetleri defteri tutulması zorunluluğu getiren madde hükmünde de belirtildiği üzere, defterin bir tarafına işletmenin alacakları için işletme lehine düzenlenen veya işletmeye ciro edilen bono, poliçe, çek vb. kambiyosenetleri, düzenleme veya ciro tarihlerinden itibaren en geç 10 gün içinde kayıt edilebilir.

Kambiyo senetleri defterinin sol tarafına, mükellefin alacakları için düzenlediği bono, poliçe ve çeklere ilişkin olarak en az aşağıdaki bilgiler kayıt edilir.
- Defter kayıt sıra no,
- Yevmiye, işletme veya serbest meslek kazanç defterine kayıt tarih ve sıra numarası,
- Kambiyo senedinin nev’ i varsa seri ve sıra numarası,
- Tutarı,
- Düzenlenme tarihi,
- Vadesi,
- Borçlunun adı-soyadı varsa vergi dairesi ve hesap numarası,
- Kambiyo senedinin borçludan başkası tarafından işletmeye ciro edilmesi halinde ciro tarihi ve işletmeye ciro edenin adı-soyadı, varsa vergi dairesi ve hesap numarası
- Kambiyo senedinin başkalarına devri halinde devir alanın adı-soyadı, varsa vergi dairesi ve hesap numarası, tahsil halinde tahsil tarihi, yer alır.

TEK DÜZEN HESAP PLANINA GÖRE HESAPLARIN İNCELENMESİ VE MUHASEBE KAYITLARI

A)KASA VE BANKALAR

Kasa Hs.: Bu hesap işletmenin elinde bulunan ulusal ve yabancı paraların TL. Karşılığının işlenmesi için kullanılır. Tahsil olunan para tutarları hesaba Borç , ödemelerde Alacak kaydedilir. Hesabın borç kalanı işletmenin elinde olan para miktarını gösterir. Hesap daima borç kalanı verir veya kalan vermez. Kasa hesabı hiçbir zaman alacak kalanı vermez.

Örnek: 11.03.1999‘de 20.000.000 TL.‘lık mal satılıyor. Bedel nakit ödeniyor.

          11 / 03/1999
100. KASA HS                  23.400.000-
   600. YURTİÇİ SATIŞLAR HS               20.000.000-
391. HESAPLANAN KDV 3.400.000-
Mal Satışı
           /           _______

Bankalar: Yurtiçi ve yurtdışı banka ve benzeri finanse kurumlarına yatırılan ve çekilen paraların izlendiği hesaptır. Bankaya yatırılan mevduatı arttıran paralar hesaba Borç , çekilen tutarlar ve mevduatı azaltan paralar hesaba Alacak kaydedilir. Hesabın borç kalanı bankadaki para miktarını gösterir.

Örnek: İşletme 02.02.1999 tarihinde 50.000.000 TL.’lık mal alıyor. Bedeli bankadaki hesaptan ödeniyor.

       02 / 02/1999
153. TİCARİ MALLAR HS.             50.000.000-
191. İNDİRİLECEK KDV 8.500.000
   102. BANKALAR HS.                 58.500.000-
Mal Alımı
           /

B)HİSSE SENETLERİ VE TAHVİLLER

Hisse Senetleri Hs.: İşletmenin satın aldığı ve geçici bir süre elde tutulan hisse senetlerinin kaydedildiği hesaptır. Alınan hisse senetleri alış değerleri ile hesaba Borç , satılan hisse senetleri yine alış değerleri ile hesaba Alacak kaydedilir. Alış değerleri ile satış değerleri arasındaki fark Kâr ise “645 Menkul Kıymet Satış Kârı” hesabına alacak ; zarar ise “655 Menkul Kıymet Satış Zararı” hesabına borç kaydedilir.

Örnek: 30.01.1999’ de işletme nakit fazlasını değerlendirmek üzere bir şirketin 1.000.000 TL.’lık hisse senetlerinden 800 adet satın alıyor.

          30 / 01/1999
110. HİSSE SENETLERİ HS.           800.000.000-
   100. KASA HS.                     800.000.000-
800 Adet 1.000.000 TL.‘lık Hisse Senedi Alımı
           /

Tahviller
1) Özel Kesim Tahvil,Senet ve Bonoları Hs.: Özel kesime ait satın alınan tahvil,senet ve bonoların izlendiği hesaptır. Tahvil,senet ve bonolar satın alındığında hesaba Borç , satıldığında hesaba Alacak kaydedilir.

2) Kamu Kesimi Tahvil,Senet ve Bonoları Hs.: Kamu kesimine ait satın alınan tahvil,senet ve bonoların izlendiği hesaptır. Bu değerler satın alındığında hesaba Borç , satıldığında hesaba Alacak kaydedilir.

   Örnek: 05.04.1999’de 140.000.000 TL.’ lık Arı Şti.’ne ait ait tahvil alınıyor. Bedel nakit ödeniyor.

          05 / 04/1999
111.Ö.K.T.S.ve BONOLARI HS.         140.000.000-
   100. KASA HS.                     140.000.000-
Özel Kesim Tahvil Satın Alınıyor.
           /

NOT: Tahvil alan kişi ya da kurumlar tahvili çıkaran şirkete borç para vermiş olduklarından faiz geliri elde ederler. Bu gelir “642 Faiz Gelirleri Hs.”da izlenir.

C )TİCARİ ALACAKLAR

-120- Alıcılar Hs.: İşletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan senetsiz alacakların izlendiği hesaptır. Vadesi bir yıla kadar olan veresiye alacaklar kısa vadeli alıcılar hesabında , vadesi bir yıldan fazla olan veresiye alacaklar uzun vadeli “220. Alıcılar Hs.“nda izlenir. Senetsiz alacak meydana geldiğinde hesaba Borç , müşteri borcunu nakit,çek,senet vb. ödediğinde ya da malı iade ettiğinde hesaba Alacak kaydedilir. Hesabın borç kalanı müşterilerin bize yani işletmeye borcunu gösterir.

NOT: Müşteri aldığı malı herhangi bir nedenle iade ettiğinde “610. Satıştan İadeler Hs.“na borç kaydedilir.

Örnek: 05.02.1999‘de işletme müşteri Ali Açık’a 10.000.000 TL.‘lık , Kamil Kapalıya 25.000.000 TL.‘lık malı veresiye olarak satıyor.

       05 / 02/1999
120. ALICILAR HS.                 40.950.000
   Ali Açık    10.000.000
   Kamil Kapalı   25.000.000
   600 YURTİÇİ SATIŞLAR HS.               35.000.000-
391 HESAPLANAN KDV 5.950.000
Mal Satışı
           /

121. Alacak Senetleri Hs.: İşletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan senetli alacakların takip edildiği hesaptır. Vadesi bir yıla kadar olan alacak kısa vadeli “121. Alacak Senetleri Hs.”dna , vadesi bir yıldan fazla olan alacak uzun vadeli “221. Alacak Senetleri Hs.”da takip edilir. Alacak senedi tutarı bu hesaba Borç , alacak senedi tahsil edildiğinde ciro veya iade edildiğinde hesaba Alacak kaydedilir. Hesabın borç kalanı senetli alacakları gösterir.

Örnek: 01.05.1999’de işletme 600.000.000 TL.’ lık mal satmış. 450.000.000TL.’sı nakit kalan için altı ay vadeli senet alınmıştır.

              01 / 05/1999
100. KASA HS.                    450.000.000-
121. ALACAK SENETLERİ HS.           252.000.000-
   600 YURTİÇİ SATIŞLAR HS.               600.000.000-
391 HESAPLANAN KDV 102.000.000-
Mal Satışı.
           /

D)STOKLAR

1-DEĞERLEME

a) Gerçek Maliyet Yöntemi: Değişik tarihlerde alınan ilk madde ve malzemeler fiyatlarına göre ambarda ayrı ayrı yerlere depolanır. Üretime gönderilen hammadde hangi partiden alınmış ise o partinin maliyeti mamul maddeye yansıtılır. Dönem sonunda elde kalan stoklar hangi partinin malzemesi ise o partinin maliyeti ile değerlendirilir.
b) FİFO Yöntemi (İlk Giren İlk çıkar): Bu yöntemle üretime verilmek üzere ambardan çekilen ilk madde ve malzemelerin ilk alınan partiden olmasına dikkat edilir , başka bir deyişle ilk alınan malzemenin ambardan çıkan ilk malzeme olduğu düşünülerek işlemler buna göre yapılır. Dolayısıyla ambardan hammadde çıkışları alınış tarihlerine göre yapılır.
c) LİFO Yöntemi (Son Giren İlk çıkar): Üretime verilmek üzere ambardan çekilen hammaddeler çıkış tarihinde ambara son giren partiden gönderilir. Bu yöntem FİFO yönteminin tam tersi olarak çalışır. LİFO yönteminde de alınış tarihine göre işlemler yapılır.
d) Ortalama Maliyet Yöntemi: Üretime gönderilen hammaddelerin hangi partiye ait olarak gönderildiği her zaman bilinmeyebilir. Bu durumda ortalama maliyet yöntemi kullanılır. Bu yöntemde ambara giren hammaddelerin toplam parasal tutarı fiyat toplamına bölünerek ortalama bir fiyat elde edilir. Üretime verilen ve stokta kalan hammaddeler bu fiyatla değerlendirilir. Bu yöntemle maliyet iki türlü hesaplanır;

1)Tartılı Ortalama: Ortalama maliyet yönteminde açıklandığı gibi hesaplanan maliyet fiyatı (ortalama fiyat) o dönem ya da bir sonraki dönem üretime gönderilen hammaddelere uygulanır. Hammaddelerin Toplam Parasal Tutarı/Miktar Toplamı=Ortalama Maliyet
2)Hareketli Ortalama Yöntemi: Her yeni hammadde alımında yeni bir ortalama maliyet hesaplanır. Bir sonraki hammadde alımına kadar üretime verilen (ambardan çıkan) hammaddelerin birim fiyatı hareketli ortalama metoduna göre hesaplanan birim fiyattır. Başka bir deyişle hareketli ortalamada her yeni hammadde alımında ortalama fiyat değişir.

E)DURAN VARLIKLARVE AMORTİSMANLAR

SABİT(DURAN) VARLAIKLAR
   Bu ana hesap grubu bir yıldan daha uzun sürede tahsil edilecek alacakları normal faaliyet döneminden daha uzun sürede yararlanılacak maddi ve maddi olmayan duran varlıklar ile mali duran varlıkların toplandığı gruptur.




22.Ticari Alacaklar
Vadesi bir yıldan fazla olan alacaklar bu hesap grubunda takip edilir. Bu grupta yer alan hesaplar,”220,221,226” dönem sonunda bilanço tarihi itibariyle vadesi bir yıla düşen kısımlar , ilgili dönen varlık hesaplarına aktarılır.
25.Maddi Duran Varlıklar:
   İşletme faaliyetlerinde kullanılmak üzere edinilen ve tahmini faydalanma süresi bir yıldan fazla olan durav varlıkların ve bunlarla ilgili amortismanların izlendiği hesap grubudur. Bu hesapta şu hesaplar yer alır;
   250. Arazi ve Arsalar Hs.: İşletmeye ait her türlü arazi ve arsaların izlendiği hesaptır. Arazi ve arsa alındığında hesaba Borç , satıldığında ya da kullanılmaz duruma gelip kayıttan düşüldüğünde hesaba Alacak kaydedilir.
251. Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hs.: Herhangi bir işin gerçekleştirilmesini sağlamak ya da kolaylaştırmak için yeraltında veya yerüstünde inşaa edilmiş her türlü yol, küçük kanal, köprü, tünel, sarnı., iskele vb. yapıların izlendiği hesaptır. Bu tür düzenler edinildiğinde hesaba Borç , elden çıkarıldığında ya da kullanılmaz duruma gelip kayıttan düşüldüğünde hesaba Alacak kaydedilir.
252. Binalar Hs.: İşletmenin her türlü binaları ve bunların ayrılmaz parçalarının izlendiği hesaptır. Bina alındığında hesaba Borç , elden çıkarıldığında veya kullanılmaz duruma gelip kayıttan düşüldüğünde hesaba Alacak Kaydedilir.
253. Tesis, Makine ve Cihazları Hs.: Üretimde kullanılan her türlü tesis, makine ve cihazlar ile bunların eklentileri ve bu amaçla kullanılan taşıma gereçlerin (vagon vb.) izlendiği hesaptır. Bu tür değerler edinildiğinde hesaba Borç , elden çıkarıldığında veya kullanılamaz duruma gelip kayıttan düşüldüğünde hesaba Alacak kaydedilir.
254. Taşıtlar Hs.: İşletme faaliyetlerinde kullanılan, alınan tüm taşıtların izlendiği hesaptır. Her türlü taşıt alındığında hesaba Borç , kullanılmaz duruma gelip kayıttan düşüldüğünde hesaba Alacak kaydedilir
255. Demirbaşlar Hs.: işletme faaliyetlerinin yürütülmesinde kullanılan her türlü büro makinaları ve cihazları ile döşeme, masa, koltuk, dolap, mobilya gibi maddi varlıkların izlendiği hesaptır. Bu tür demirbaşlar alındığında hesaba Borç , satıldığında veya kullanılmaz duruma gelip kayıttan düşüldüğünde ise hesaba Alacak kaydedilir.
256. Diğer Maddi Duran Varlıklar Hs.: Yukarıda belirtilen maddi duran varlık hesapları içerisinde yer olmayan diğer maddi duran varlıkların izlendiği hesaptır.
257. Birikmiş Amortismanlar Hs.: Maddi duran varlığın alımında yapılan ödeme varlığın ekonomik ömrü boyunca gider yazılır. Dolayısıyla varlığın maliyeti kullanıldığı dönemlere dağıtılmış olacaktır. Maddi duran varlık bedelleri kullanılabilecek süre içinde ortaya çıkan yıpranma ve aşınma paylarının kaydedildiği hesaptır. Ayrılan amortismanlar ilgili gider hesapları karşılığında bu hesaba Alacak , satılan, devredilen ve kullanılmaz duruma gelenler ise bu hesaba Borç kaydedilip, ilgili duran varlık hesabına da Alacak kaydedilir.
258. Yapılmakta Olan Yatırımlar Hs.: İşletme tarafından yapımı süren ve tamamlandığında ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılacak olan her türlü madde ve malzemeyle işçilik ve genel giderlerle ilgili harcamaların izlendiği hesaptır. Yapılmakta olan yatırımlarla ilgili harcamalar bu hesaba Borç , tamamlanan yatırımların bedeli ilgili duran varlık hesabına Borç kaydedilip bu hesaba Alacak kaydedilerek kapatılır.
259. Verilen Avanslar Hs.: Yurt içinden veya yurt dışından satın alınmak üzere sipariş edilen maddi duran varlıklarla ilgili olarak yapılan ödemelerin, verilen avansların izlendiği hesaptır. Avans ödendiğinde hesaba Borç , sipariş edilen maddi duran varlteslim alındığında ilgili hesap borçlandırılıp, karşılığında “259” kodlu hesap alacalandırılır ve kapatılır.


AMORTİSMANLAR
   257. Birikmiş Amortismanlar Hs.: Maddi duran varlıkların kullanım süreleri içerisinde yıpranma ve aşınma paylarının ayrılan bölümünün izlendiği hesaptır.
   Duran varlıklar için amortisman ayrılmasını gerektiren koşullar;
   1) Duran varlığın kullanım süresinin bir yıldan fazla olması,
   2) Kullanım nedeniyle aşınma ve yıpranmaya maruz bulunup değer kaybetmesi,
   3) Maliyet bedelinin 1.000.000 TL’nın üzerinde olması (1.000.000 TL’nın altında olan maddi duran varlık istenirse gider kaydedilir, o zaman KDV’nin tamamı İndirilecek KDV hesabına kaydedilir.)   İşletmenin duran varlıklarında meydana gelen aşınmalar ve yıpranmalar nedeniyle ayrılan amortismanlar kârdan düşülür.

   Amortisman Hesaplama Yöntemleri: Maddi duran varlıklar için iki türlü amortisman hesaplanması mümkündür;
   *Eşit Tutarlı Amortisman: Bu yöntemle yıllık ayrılan amortismanlar tutarları birbirine eşittir. Amortisman tutarını hesaplamak için duran varlığın değerine sabit amortisman oranı uygulanır ya da duran varlığın değeri ekonomik ömre bölünür.
   NOT: Amortisman yıl sonunda ayrılır, her yılın sonunda ve amortisman ayırma yıl sayısı kadar bu işlem tekrarlandığında teorik olarak değeri sıfırlanmış olur. Ayrıca Vergi Usul Kanunu’na göre mükellef %25’i aşamamak koşuluyla bir amortisman yüzdesi belirler. Bu amortisman yüzdesinden hareketle amortisman ayırma yıl sayısı hesaplanır.

Amortisman Ayırma Yıl Sayısı=1/Amortisman Oranı
   Amortisman tutarını hesaplayabilmek için iki yol izlenebilir;
1) Duran Varlığın Kayıtlı Değeri/Amortisman Ayırma Yıl Sayısı=Amortisman Tutarı
2) Duran Varlığın Kayıtlı DeğerixAmortisman Oranı=Amortisman Tutarı

Örnek: Kayıtlı değerin 60.000.000TL.’a olan bilgisayara %20 amortisman yüzdesi ve eşit tutarlı yönteme göre amortismanını hesaplayınız.
   1/Amortisman Oranı=100/0,20=5 yıl
1)   60.000.000/5=12.000.000 TL.
2)   60.000.000x0,20=12.000.000
İlk Yılın Amortisman

199. yılı ayrılan amortisman.
           /

770. GEN:YÖN GİDERLERİ 12.000.000

257.BİRİKMİŞ AMORTİSMAN. HS.              12.000.000-

______________ / _________________

*Azalan Bakiyeler Yöntemi: Bu yöntemle yine eşit tutarlı yöntemde olduğu gibi bir amortisman yüzdesi belirlenir (En çok %25). Yine normal yöntemdeki gibi amortisman ayırma yıl sayısı hesaplanır.

a)İlk Yılın Amortismanı: Duran varlığın kayıtlı değeri ile belirlenen amortisman yüzdesinin 2 katının çarpımı yoluyla hesaplanır.


b)Diğer Yılların Amortismanı: Bunun için duran varlığın kayıtlı değerinden daha önce hesaplanmış amortismanlar düşülüp kalan değer üzerinden ve belirlenen amortisman yüzdesinin 2 katının çarpımı ile hesaplanır.

c)Son Yılın Amortismanı: Son yıla kalan değer hiçbir hesaplamaya tabi tutulmaksızın amortisman olarak yazılır.
   Örnek: Kayıtlı değeri 40.000.000 TL. olan fax makin ası için %20 amortisman yüzdesi ve azalan kalanlar yöntemine göre amortismanını hesaplayınız. 1999 yılının kaydını yapınız.(Tarih: fax makinesi 03.05.1998’de alınmıştır.)
      Ekonomik Ömür=100/0,20=5 yıl

YILLAR   KALAN DEĞER   ORAN         AYRILAN AMORTİSMAN
   1.yıl 1997   40.000.000TL.   (0,20x2)0,40      16.000.000-(40.000.000-16.000.000)
   2.yıl 1998   24.000.000TL.   0,40         9.600.000-(24.000.000-9.600.000)
   3.yıl 1999   14.400.000TL.   0,40         5.760.000-(14.400.000-5.760.000)
   4.yıl 2000   8.640.000TL.   0,40         3.456.000-(8.640.000-3.456.000)
   5.yıl 2001   5.184.000TL.   -------         5.184.000-
                           40.000.000-
       31 / 12/1999
796.AMORT.ve TÜKENME PAY. HS.         9.600.000-
      257.BİRİKMİŞ AMORTİSMAN. HS.            9.600.000-
Fax makin ası için ayrılan amortismanı
           /

*Amortismanlarla İlgili Bazı Özel Durumlar: Amortisman ayırma yıl sayısı ne şekilde olursa olsun uzatılamaz. Vergi Usul Kanunu’na göre herhangi bir duran varlık için normal yöntemle amortisman ayrılmaya başlanmışsa azalan kalanlar yöntemine geçmek mümkün değildir.
    Buna karşın azalan kalanlar yöntemine göre amortisman ayrılmaya başlanmışsa bu yöntemden eşit tutarlı yönteme geçilebilir. Bu durumda kalan değer kalan yıl sayısına bölünerek diğer yıllara düşen amortisman hesaplanır.

Örnek: 1994 yılında alınmış ve kayıtlı değeri 60.000.000 TL: olan makine için %20 amortisman yüzdesi ve azalan kalanlar yöntemine göre amortisman ayrılıyor. İlk iki yılın amortismanı bu yönteme göre ayrıldıktan sonra eşit tutarlı yönteme geçiliyor. Bütün yılların amortismanını hesaplayınız. En son yılın kaydını yapınız.

YILLAR      KALAN DEĞER   ORAN         AYRILAN AMORTİSMAN
1. yıl 1994      60.000.000      (0,20x2)0,40         24.000.000-
   2.yıl 1995      36.000.000      0,40            14.000.000-
   3.yıl 1996      21.600.000      --------            7.200.000-
   4.yıl 1997      ----------------      --------            7.200.000-
   5.yıl 1998      ----------------      --------            7.200.000-
                                 60.000.000-
Ekonomik Ömür=100/0,20=5 yıl      21.600.000     =   Kalan Değer
                        3      Kalan Yıl Sayısı
            7.600.000 Ayrılacak Amortisman
           /
796.AMORT.ve TÜKENME PAY. HS.         7.200.000-
      257.BİRİKMİŞ AMORTİSMAN. HS.            7.200.000-
Makine için ayrılan amortismanı
____________________________________
*Hesaplanan Amortismanın Muhasebe Kayıtları

257. Birikmiş Amortismanlar Hesabı’na kaydedilen amortismanlar bilançoda maddi duran varlık hesaplarının altında (-) kalem olarak yer alır. Böylece maddi duran varlık değerinin net olarak varlıklar tarafında görülmesi sağlanır.

   Örnek: Kayıtlı değeri .10.000.000 TL. olan demirbaş için 2.500.000 TL. amortisman ayrılmıştır. İlgili hesapların bilançodaki görünümü şu şekilde olacaktır.
1. DÖNEN VARLIKLAR
   10.Hazır Değerler
   11.Menkul Kıymetler
   12.Ticari Alacaklar
   13.Diğer Alacaklar
   15.Stoklar
19.Diğer Dönen Varlıklar
2. DURAN VARLIKLAR
   22.Ticari Alacaklar
   25.Maddi Duran Varlıklar:7.500.000-
   255.Demirbaşlar Hs.:10.000.000-
257.Birikmiş Amorti.Hs.(2.500.000-)
   Her yılın amortismanı ayrıldığında 257. Kodlu hesaba kaydedilir. Son yılın amortismanı ayrıldığında kayıtlı değer ile ayrılan amortismanlar birbirine eşit olur. Bu durumda duran varlık hesabı ile birikmiş amortismanlar karşılıklı olarak ters kayıt yapılıp duran varlık, varlıklardan düşülmüş olur.

. Örnek: 1995 yılında alınan ve kayıtlı değeri 23.000.000 TL. olan demirbaş için %25 amortisman yüzdesi ve azalan kalanlar yöntemine göre bütün yılların amortismanını hesaplayın ve muhasebe kaydını yapınız.
   -Son yılın amortismanı ayrıldıktan sonra demirbaşın kullanılmaz duruma geldiği göz önüne alınarak kayıttan düşülmesi işlemini muhasebeleştiriniz.

   Ekonomik Ömür=100/0,25=4 yıl
   YILLAR      KALAN DEĞER      ORAN         AYRILMIŞ AMORTİSMAN
   1.yıl 1995      23.000.000-         (0,25x2)0,50         11.500.000-
   2.yıl 1996      11.500.000-         0,50              5.750.000-
   3.yıl 1997        5.750.000-         0,50              2.875.000-
   4.yıl 1998        2.875.000-                       2.875.000-
23.000.000-

_______________ / _________________________
796.AMORTİSMAN ve TÜKENME PAYLARI        11.500.000-
257. BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR HS.            11.500.000-
1995 yılı demirbaş için ayrılan amortisman.
            /
796. AMORTİSMAN ve TÜKENME PAYLARI HS.      5.750.000-
      257. BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR HS.            5.750.000-
1996 yılı demirbaş için ayrılan amortisman.
            /
796. AMORTİSMAN ve TÜKENME PAYLARI HS.      2.875.000-
      257. BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR HS.            2.875.000-
1997 yılı demirbaş için ayrılan amortisman.
_____________________________________________

            /
796. AMORTİSMAN ve TÜKENME PAYLARI HS.      2.875.000-
257. BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR HS.               2.875.000-
1998 yılı demirbaş için ayrılan amortisman.
            /
257. BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR HS.         23.000.000-
      255. DEMİRBAŞLAR HS.                 23.000.000-
Demirbaşın kayıttan düşülmesi
            /

B   796.         A   B      257.      A   B      255.      A
11.500.000-            23.000.000-   11.500.000-      23.000.000-
5.750.000-                    5.750.000-
2.875.000-                    2.875.000-
2.875.000-                     2.875.000-
23.000.000-
                     23.000.000-      23.000.000-
   F)BANKA KREDİLERİ HS..: Banka ve diğer finanse kuruluşlarından alınan kredilerin (borçların) izlendiği hesaptır. Kaynaklarda mali borçlar grubunda yer alır. Alınan kredinin vadesi bir yıldan az ise “300. Banka Kredileri Hs.”nda, bir yıldan uzun vadeli ise “400. Banka Kredileri Hs.”da incelenir. Alınan krediler hesaba Alacak, ödenmeleri halinde hesaba Borç kaydedilir.
   Örnek: 20.01.1999’de işletme Garanti Bankası’ dan on ay vadeli 80.000.000 TL. kredi alıyor.
________________________ /________________________________________
100. KASA HS.                     80.000.000-
      300. BANKA KREDİLERİ HS.               80.000.000-
Bankadan kredi alınması
_______________________ / _________________________________________

320.Satıcılar Hs.: İşletmenin faaliyet konusu ile ilgili her türlü mal alımlarından kaynaklanan senetsiz borçların takip edildiği hesaptır. Vadesi bir yıla kadar olan veresiye borçlar “320.Satıcılar Hs.”nda , vadesi bir yıldan fazla olan veresiye borçlar “420. Uzun Vadeli Satıcılar Hs.”nda takip edilir. Satıcıya borç meydana geldiğinde hesaba Alacak, borç, nakit, çek, senet ile ödendiğinde hesaba Borç kaydedilir. Hesabın alacak kalanı satıcıya olan veresiye borcu gösterir.

NOT: Satıcıdan alınan mal iade edildiğinde alış değeri ile “153. Ticari Mallar Hs.”na Alacak kaydedilir.
      Örnek: 16.04.1999’de satıcı Kamil Karandan 35.000.000 TL.’ lık mal alınıyor. 10.000.000 TL.’ sı nakit kalanı veresiye olarak alınıyor.
   -18.04.1999’de 3.000.000 TL.’ lık mal iade ediliyor.
   -25.04.1999’de Kamil Karay’a 12.000.000 TL.’ lık borç bankadaki hesaptan ödeniyor.
          16 / 04/1999
153. TİCARİ MALLAR HS:              35.000.000-
191.İNDİRİLECEK KDV 5.950.000
         100. KASA HS.                  10.000.000-
         320. SATICILAR HS.                 30.950.000-
Veresiye mal alınması
_       18 / 04/1999
320. SATICILAR HS.                 3.510.000-
         153. TİCARİ MALLAR HS:            3.000.000
191.İNDİRİLECEK KDV 510.000

          25 / 04 /1999
320. SATICILAR HS.                 12.000.000-
         102. BANKALAR HS.               12.000.000-
Borcun bir bölümünün ödenmesi
           /

321. Borç Senetleri Hs.: İşletmenin faaliyet konusu ile ilgili olarak aldığı mal ve hizmetler karşılığında ödeyeceği senetli borçlar bu hesapta izlenir. Vadesi bir yıla kadar olan borç kısa vadeli “321. Borç Senetleri Hs.”nda , vadesi bir yıldan fazla olan borç uzun vadeli “421. Borç Senetleri Hs.”da takip edilir. Meydana gelen senetli borçlar bu hesaba Alacak, ödenmesi halinde hesaba Borç kaydedilir. Hesabın alacak kalanı işletmenin senetli borçlarını gösterir.

Örnek: 01.04.1999’de işletme 40.000.000 TL.’ lık mal satın alıyor. Bedelin 5.000.000 Tl.msını nakit, 15.000.000 Tl.msını bir ay vadeli senet, kalan ise on üç ay vadeli senet ile ödüyor.

          01 / 04 /1998
   -153. TİCARİ MALLAR HS:         40.000.000-
191.İNDİRİLECEK KDV 6.800.000
         100. KASA HS.                    5.000.000-
         321. BORÇ SENETLERİ HS.            15.000.000-
         421. BORÇ SENETLERİ HS.            26.800.000-
Mal alımı
           /

   ŞİRKETLER MUHASEBESİ

ŞİRKETLERİN SINIFLANDIRILMASI
Şirketin Tanımı: Kişilerin sermaye, emek ve bilgilerini kâr amacıyla bir araya getirerek oluşturdukları ekonomik ve teknik kuruluşlara ŞİRKET denir.
Şirketlerin Ortak Özellikleri:
-Ortak sayısı en az iki kişi olmalıdır.
-Ortak bir amaç için kurulmalıdır.
-Ortak amaca ulaşmak için sözleşme yapılmalıdır.
-Söz konusu amaca ulaşmak için para, mal, emek, ticari itibar sermaye olarak konulmalıdır.
   Şirketlerin Sınıflandırılması:
1) Ticaret Şirketleri
*Şahıs Şirketleri
   -Kolektif Şirketler
   -Adi Komandit Şirketler
*Sermaye Şirketleri
   -Anonim Şirketler
   -Sermayesi Paylara Bölünmüş Komandit Şirketler
   -Limitet Şirketler
2) Diğer Şirketler
*Kooperatifler
*Adi Şirketler

Şahıs ve Sermaye Şirketlerinin Karşılaştırılması:
   Şahıs Şirketlerinin Ortak Özellikleri:
1)   Ortakları gerçek kişilerdir.
2)   Ortakları sınırsız sorumlu olup şirketin borçlarından dolayı tüm varlıklarıyla sorumludurlar.
3)   Kişisel emek ve ticari itibar sermaye olarak konulabilir (Komanditer ortak dışında).
4)   Şirket sözleşmeleri ancak ortakların oybirliğiyle değişebilir.
5)   Yalnız ticari işletme işletmek amacıyla kurulabilir.
6)   Sermaye paylara bölünmemiştir.
7)   Her ortağın yönetim temsil ve denetim hakkı vardır.
Karizmatik

   Her ortağın eşit oy hakkı vardır.
9)   Şirket vergi mükellefi değildir. Şirketin ortakları gelir vergisi mükellefidir.
10)   T.T.K. hükümlerine göre yedek akçe ayırmak zorunda değillerdir.
11)   Ticaret unvanında ortaklardan en az birinin adının yer alması zorunludur.
12)   Yalnız tescil ve ilanla kurulurlar.

Sermaye Şirketlerinin Ortak Özellikleri:
1)   Ortakları gerçek ve tüzel kişi olabilirler.
2)   Ortakların sorumluluğu sadece şirkete koymayı taahhüt ettikleri sermaye ile sınırlandırılmıştır.
3)   Kişisel emek ve ticari itibar sermaye olarak konulamaz.
4)   Şirket sözleşmesi oy çokluğu ile değiştirilebilir.
5)   Her türlü iktisadi amaç ve konu için kurulabilir.
6)   Sermaye paylara bölünmüştür.
7)   Yönetim temsil ve denetim yetkilileri şirketin belirli organlarına aittir.
Karizmatik

   Oy hakkı, ortağın şirketteki sermaye payı ile orantılıdır.
9)   Şirket kurumlar vergisi mükellefidir.
10)   T.T.K. hükümleri uyarınca yedek akçe ayırmak zorundadırlar (Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket dışında).
11)   Ticaret unvanında ortaklardan birinin adının yer alması zorunlu değildir.
12)   Ticaret Bakanlığı’nın izni alındıktan sonra tescil ve ilanla kurulurlar (Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket dışında).
KOLLEKTİF ŞİRKETLER
   Tanımı: Ticari bir işletmeyi bir ticaret unvanı altında işletmek amacıyla gerçek kişiler arasında kurulan ve ortakların sorumluluğu şirketin borçlarına karşı sınırlandırılmamış olan şirkete Kolektif Şirket Denir.
   Özellikleri:
a)   Kol Şti.’ler Ticari bir işletmeyi işletmek amacıyla kurulurlar.
b)   Kol. Şti.’in bir ticaret unvanı olmalıdır (Ortaklardan en az birinin adı, soyadı ve şirket türünü gösterir şekilde olmalıdır).
c)   Kol Şti. en az iki gerçek kişinin ortaklığı ile kurulur.
d)   Kol. Şti. ortakları şirketin borç ve taahhütlerinden bütün mal varlığıyla sorumludurlar.
e)   Kol. Şti. tüzel kişiliğe sahiptir.
Kuruluşu: En az iki gerçek kişinin bir araya gelerek şirket sözleşmesinin hazırlanması ve sözleşmenin (Ticaret Sicili Gazetesi’nde) tescil ve ilanı ile resmi nitelik kazanır. Şirket sözleşmesinde ortakların adı, soyadı, ikamet ve uyrukları, şirketin kollektif olduğu, şirketin ticaret ünvanı ve merkezi, ortaklığın konusu, ne kadar sermaye koydukları, temsil yetkisi.
   Ayrıca ortaklar Ticaret Kanunu’nun emredici hükümlerine aykırı olmamak şartıyla şirket sözleşmesine diledikleri kayıtları, açıklamaları koyabilirler.


Sözleşmenin yazılı olarak hazırlanması gerekir. Koll. Şti. ticaret sicili gazetesinde ilan edildiği tarihte kurulmuş olur.
Şirket kurulduktan sonra şu kuruluşlarada bildirimde bulunmak zorundadır; Vergi Dairesi, S.S.K., Bölge Çalışma Müdürlüğü, Bağ-Kur, Ticaret Odası, Belediye.   Ayrıca her ortağın vergi dairesine bildirimde bulunması gerekir.
Şirketin yazılı sözleşmesinde aşağıdaki hususların bulunması zorunludur;
1-Ortakların ad ve soyadlarıyla, ikametgahları ve tabiyetleri,
2-Şirketin kollektif şirket olduğu,
3-Şirketin ticaret ünvanı ve merkezi,
4-Şirketin faaliyet konusu,
5-Şirketin sermayesi ve her ortağın sermaye payı ile bu payların ne zaman ve nasıl ödeneceği,
6-Şirketi temsile yetkili olanların ad ve soyadları; bunların yalnız başına mı yoksa birlikte mi imza koymaya yetkili oldukları belirtilir.
Eğer sözleşmede bu hususların herhangi biri eksik ise şirket, adi şirket olarak kabul edilir.
Koll. Şti.’in kuruluşunda ticaret siciline bir dilekçe ile başvurulur. Bu dilekçeye aşağıdaki belgeler eklenir:
1-İki adet şirket sözleşmesi,
2-Ticaret durum tastiknamesi,
3-Ortakların nüfus cüzdan suretleri,
4-Ortakların imza sirküleri,
5-Ortakların medeni hakları kullanma ehliyetine ilişkin belgelerden oluşur.
Muhasebe Uygulamaları: T.T.K. ve Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre tutulması gereken defterler şunlardır; günlük kasa defteri, yevmiye defteri, büyük defter, envanter defteri ve kambiyo senetleri defteridir.Kollektif şirketin kuruluşu iki aşamada oluşmaktadır;
1)   Ortakların sermaye taahhüdünde bulunmaları,
2)   Ortakların sermaye taahhüdünü yerine getirmeleri.
Örnek: Turhan Tur ve kardeşleri bir koll. Şti. kurmaya karar veriyorlar. Şirketin kuruluşuyla ilgili bütün işlemleri tamamlayıp şirketi tescil ve ilan ederek işlemlere başlıyorlar. Ortak Turhan Tur 200.000.000 TL. nakit, 80.000.000 TL.’lık hisse senedi, 120.000.000 TL.’lık ticari mal, 100.000.000 TL.’lık bono ortak Turgut Tur 200.000.000 TL. nakit, 100.000.000 TL. demirbaş, 150.000.000 TL. alacak senedi, 50.000.000 TL. bono.
   Ortaklar nakit taahhütlerinin yarısını yerine getirmişler kalan yarısını bir ay sonra ödeyeceklerdir. Diğer taahhütler kuruluş aşamasında yerine getirmişler. istenen;
   -Yevmiye kaydını yapınız,
   -Turhan Tur ve Kardeşi Koll. Şti.’nin açılış bilançosunu düzenleyiniz.
           /
501. ÖDENMEMİŞ SERMAYE HS.         1.000.000.000
   Turhan Tur 500.000.000-
   Turgut Tur 500.000.000-
      500. SERMAYE HS.                  1.000.000.000-
Ortakların sermaye taahhütleri
           /
100. KASA HS.                  100.000.000-
110. HİSSE SENETLERİ HS.           80.000.000-
111. ÖZ. KES. TAH. SENET ve BONO. HS.     100.000.000-
153. TİCARİ MALLAR HS.            120.000.000-
      501. ÖDENMEMİŞ SERMAYE HS.            400.000.000-
Turhan Tur’un sermaye taahhüdünün bir bölümünü yerine getirmesi.
_______________ / _______________
100. KASA HS.                  100.000.000-
111. ÖZ. KES. TAH. SENET ve BONO. HS.     50.000.000-
121. ALACAK SENETLERİ HS.           150.000.000-
255. DEMİRBAŞLAR HS.            100.000.000-
      501. ÖDENMEMİŞ SERMAYE HS.            400.000.000-
Turgut Tur’un sermaye taahhüdünün bir bölümünü yerine getirmesi.
        /       ___________

Varlık      .............İŞLETMESİ   ../../1999   AÇILIŞ BİLANÇOSU   Kaynak

1. DÖNEN VARLIKLAR              3. KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR
   10.Hazır Değerler      200.000.000-
     Kasa      200.000.000-
   11.Menkul Kıymetler   230.000.000- 4. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR
     Hisse Senetleri     80.000.000-
     Ö.K.T.S.ve Bono.150.000.000-
   12.Ticari Alacaklar      150.000.000- 5. ÖZ KAYNAKLAR
     Alacak Senetleri 150.000.000-        50.Ödenmiş Sermaye     1.000.000.000-
   15.Stoklar         120.000.000-     Sermaye         1.000.000.000-
     Ticari Mallar    120.000.000-        Turhan Tur 400.000.000-
Turgut Tur 400.000.000-
2. DURAN VARLIKLAR                 Ödenmemiş Sermaye   (200.000.000-)
   25.Maddi Duran Varlıklar   100.000.000-     Turhan Tur 100.000.000-
     Demirbaşlar    100.000.000-           Turgut Tur 100.000.000-

KOLL. ŞTİ.’lerde Sermaye Değişiklikleri: Kollektif Şirket’lerde sermayenin arttırılması veya azaltılması sözleşmeyle tespit edilmiş şirket sermayesinde değişiklik yapacağından sözleşmedede aynı
Sermaye Arttırılması:
1)   Ortaklar sermaye paylarını arttırırlar.
2)   Ayrılan yedek akçeleri sermayeye ekleyebilirler.
3)   Ortaklar şirketteki kâr paylarının sermayeye eklenmesine karar verebilirler.
4)   Şirkete yeni ortak ya da ortaklar alabilirler.
5)   Şirket başka bir şirketle birleşebilir.
Ortaklar Sermaye Paylarını Arttırırlar: Şirketin sermayesinin yeterli olmadığı durumlarda şirket ortakları oy birliği ile alacakları kararla şirket sermayesini arttırabilirler.
Örnek: Hasan Has ve Ortağı Koll. Şti. 600.000.000 TL. olan sermayesini 1.000.000.000 TL.‘ya çıkartmaya karar vermişlerdir. Ortak Hasan Has 400.000.000 TL. olan sermayesini 600.000.000 TL.‘ya çıkartmış ve sermaye taahhüdünü çek ile ödemiştir. Ortak Talat Tas 200.000.000 TL. olan sermayesini 400.000.000 TL.‘ya çıkarmış aradaki farkı bankadaki hesaba yatırmıştır. Yevmiye kaydını yapınız.

        /
501. ÖDENMEMİŞ SERMAYE HS.         400.000.000
   Hasan Has 200.000.000-
   Talat Tas 200.000.000-
      500. SERMAYE HS.                  400.000.000-
Ortakların sermaye arttırma taahhütleri
        /

Ayrılan Yedek Akçeleri Sermayeye Ekleyebilirler: Yedek akçelerin sermayeye eklenmesi için böyle bir hükmün şirket sözleşmesinde yer alması gerekir (Yedekler şirket sözleşmesine göre ortaklara dağıtılır. Daha sonra ortakların yedeklerden meydana gelen payları sermaye arttırımında kullanılır).
   Örnek: Kamil Karanfil ve Ortağı Koll. Şti.’nin statü yedekleri 300.000.000 TL.’dır. Ortakların sermaye payları eşittir. Ortaklar statü yedeklerini sermayeye ekleyerek sermaye arttırmeye karar vermişler. Bununla ilgili yasal işlemler tamamlanmıştır. Yevmiye kaydını yapınız.

           /
541. STATÜ YEDEKLERİ HS.         300.000.000-
      331. ORTAKLARA BORÇLAR HS.            300.000.000-
Yedek akçelerin ortaklara dağıtılması

           /
501. ÖDENMEMİŞ SERMAYE HS.         300.000.000-
   Kamil Karanfil 150.000.000-
   Kazım Kasımpatı 150.000.000-
      500. SERMAYE HS.                  300.000.000-
      K.Karanfil 150.000.000-
       K.Kasımpatı 150.000.000-
Ortakların sermaye arttırma taahhüdünde bulunması
        /        ______
        /        ______

331. ORTAKLARA BORÇLAR HS.         300.000.000-
   K.Karanfil 150.000.000-
   K.Kasımpatı 150.000.000-
      501. ÖDENMEMİŞ SERMAYE HS.            300.000.000-
         K.Karanfil 150.000.000-
         K.Kasımpatı 150.000.000-
Sermaye taahhüdünün yerine getirilmesi.
           /       _____

Ortakların Kâr Paylarının Eklenmesi: Şirket faaliyeti sonucu elde edilen kâr sözleşme hükümlerine göre ortaklar tarafından oybirliğiyle aınan kararla sermayeye eklenebilir.
   Örnek: Neşe Şen ve Ortağı Koll. Şti. 1996 yılı kârı 280.000.000 TL.‘dır. Ortakların sermaye payları eşit olup ortaklar oybirliğiyle aldıkları kararla kârın 150.000.000 TL.‘sını sermaye arttırımında kullanacaklardır. Yevmiye kaydını yapınız.

           /
570. GEÇMİŞ YILLAR KÂRI HS.         280.000.000-
      331. ORTAKLARA BORÇLAR HS.            280.000.000-
         Neşe Şen 140.000.000-
         Doğan Doğu 140.000.000-
Kârın ortaklara dağıtılması
           /
501. ÖDENMEMİŞ SERMAYE HS.         280.000.000-
   Neşe Şen 140.000.000-
   Doğan Doğu 140.000.000-
      500. SERMAYE HS.                  280.000.000-
        Neşe Şen 140.000.000-
        Doğan Doğ 140.000.000-
Ortakların sermaye arttırma taahhüdünde
bulunması.
            /
            /

331. ORTAKLARA BORÇLAR HS.         280.000.000-
   Neşe Şen 140.000.000-
   Doğan Doğu 140.000.000-
      501. ÖDENMEMİŞ SERMAYE HS.            280.000.000-
         Neşe Şen 140.000.000-
         Doğan Doğu 140.000.000-
Sermaye taahhüdünün yerine getirilmesi.
           /

   Şirkete Yeni Ortakların Alınması: Şirket sermaye miktarını arttırabilmek için şirkete yeni ortak veya ortaklar albilirler.
   Örnek: Şenol Şaşkın ve Ortakları Koll. Şti.‘nin satıcı Dursun Dürüst’e 500.000.000 TL.‘lık senetli borcu bulunmaktadır. Şirket borcunu ödemekte zorluk çektiği için Dursun Dürüst’ü ortak olarak almaya oy birliği ile karar vermiş, gerekli yasal işlemler tamamlanmıştır.
      ___ /
501. ÖDENMEMİŞ SERMAYE HS.         500.000.000-
   Dursun Dürüst
      500. SERMAYE HS.                  500.000.000-
        Dursun dürüst
Yeni ortağın sermaye taahhüdünde bulunması
        /

_________________ / __________________
321. BORÇ SENETLERİ HS.            500.000.000-
   Dursun Dürüst
      501. ÖDENMEMİŞ SERMAYE HS.            500.000.000-
Sermaye taahhüdünün yerine getirilmesi.
           /     _______

Sermaye Azaltılması
1)   Sermayenin iş hacmine göre fazla olması.
2)   Ortak ya da ortakların şirketten çıkması.
3)   Şirketin zarar etmesi.
.
Sermayenin İş Hacmine Göre Fazla Olması: Bu durumda ortaklar sermaye paylarını azaltabilirler
Örnek: Meral Menekşe ve Ortakları Koll. Şti. oy birliği ile aldıkları kararla şirket sermayesini 1.000.000.000 TL.‘dan 800.000.000 TL.‘ya indirmeye karar vermişlerdir. Ödeme ortaklara bankadaki hesaptan yapılmıştır. Yevmiye kaydını yapınız.
           /
500. SERMAYE HS.               200.000.000-
   M.Menekşe 100.000.000-
   U.Uğur 100.000.000-
      331. ORTAKLARA BORÇLAR HS.            200.000.000-      M.Menekşe 100.000.000-
       U.Uğur 100.000.000-
Ortakların sermaye paylarını azaltmaları
        /
331. ORTAKLARA BORLAR HS.         200.000.000-
      102 BANKALAR HS.                  200.000.000-
Ortaklara olan borcun ödenmesi
           /

Ortağın Şirketten Ayrılması: Koll. Şti.‘lerde ortaklardan birinin ya da birkaçının kanun hükümleriyle ya da kendi istekleriyle şirketten ayrılmalrı durumunda sermaye azaltılması yoluna gidilebilir.
   Örnek: Cemil Cem ve Ortakları Koll. Şti.‘nin ortaklarından Cemal Cengiz şirketten ayrılmaya karar vermiştir. Gerekli yasal işlemler tamamlanıp ortağın sermaye payı olan 300.000.000 TL. tutarıyla sermaye azaltılması yoluna gidilmiştir. Ortağa sermaye payı bankadaki hesaptan ödenmiştir. İstenen;
   -Sermaye azaltma kaydını
   -Ortağa olan borcun ödeme kaydını yapınız.

_     /
500. SERMAYE HS.               300.000.000-
   Cemal Cengiz
      331. ORTAKLARA BORÇLAR HS.            300.000.000-
      Cemal Cengiz
Ortağın şirketten ayrılması.

           /
331. ORTAKLARA BORLAR HS.         3